Hepimiz şuna alışkınız: Doğduğumuzda bebeğiz, ilk bir yılın sonunda yürümeye ve ufak ufak konuşmaya başlıyoruz, 5 yaşında “çocuk” oluyor, 12-13 yaşında ergenliğe giriyor, 18 yaşından sonra da yetişkin oluyoruz. 40’ların ikinci yarısından sonra “orta yaş” evresine geçiyoruz, 65-70’den sonra da yaşlılık başlıyor.
Bunlar bir yanıyla vücudumuzun fizyonomisiyle ilgili, bir yanıyla vücut fonksiyonlarını harekete geçiren hormonlarla ve hepsi birden de beynimizin gelişmesiyle ilgili.
Ama şimdi yeni yapılan bu araştırma insan ömrünün bu “evre”lerini yeniden düşünmeye bizi zorluyor.
Britanya’daki bir araştırmaya göre insan beyninin dört kritik ‘dönüm yaşı’ bulunuyor. Araştırmacılar bunu, deneylerine katılan yeni doğmuş bebekten 90 yaşındaki kişiye kadar uzanan 4 bin kişinin beyinlerinde yaptıkları taramalara dayandırıyor.
Cambridge Üniversitesi’nden Prof. Duncan Astle’nin başında olduğu araştırmada bebeklikten yaşlılığa kadar sinirsel bağlantılarımızın nasıl değiştiğini haritalandırdı.
4 bin kişinin beyin taramalarının incelendiği araştırmada insan beyninin sürekli ilerlemek yerine kritik ‘dönüm yaşları’ndan geçtiği belirlendi. Beynin büyük değişimlerin geçirdiği dört yaş şöyle: 9, 32, 66 ve 83.
Yani 9 yaşında deyim yerindeyse bebeklik sona eriyor çocukluk ve ergenlik başlıyor. Ancak 32 yaşında “yetişkin” beyinlere sahip oluyoruz. 66 yaşında “orta yaş”a ulaşıyor ve 83 yaşından sonra da “yaşlı bir beyin”e sahip oluyoruz.
Bu yeni evreleme, belki de 50’li 60’lı yaşlarındaki neredeyse her insanın bir aşamada dönüp “Kendimi hiç bu yaşta hissetmiyorum” demesini izah ediyor; çünkü sosyal normların bize söylediği yaşam evreleriyle beynimizin evreleri hiç de birbirini tutmuyor aslında.
Profesör Astle şunları söylüyor: “Geriye dönüp baktığımızda, birçoğumuz hayatımızın farklı aşamalardan oluştuğunu hissederiz. Beyinlerin de bu çağlardan geçtiği ortaya çıktı.”
Yetişkinlik 32 yaşında başlıyor
Araştırmaya göre en uzun dönem olan yetişkinlik evresi, dünyadaki bütün sosyal normların tersine ancak 32 yaşında başlıyor. Bu dönem en az 30 yıl sürüyor.
Dokuz yaşında başlayan ergenlikteyse beynin iletişim ağları giderek incelikli hale geliyor ve bağlantıların verimliliği artarak bilişsel performansı destekliyor.
Bebeklikten dokuz yaşına kadar süren dönemdeyse beyin, gereksiz sinir bağlantılarını elerken (ağ konsolidasyonu) gri ve beyaz maddesini hızla büyütüyor.
Erken yaşlılık dönemi 66 yaşında başlıyor ve 83 yaş civarında başlayan geç yaşlılık dönemine kadar sürüyor. Bu son dönemler, beynin bağlantılarındaki azalma ve beyaz maddedeki dejenerasyonla ilişkilendiriliyor.
Beyindeki beyaz madde çeşitli beyin bölgeleri arasındaki iletişimi ve bilgi alışverişini kolaylaştıran geniş bir sinir lifleri (aksonlar) ağından oluşuyor.