Amerika ve İsrail dün sabah ansızın İran’a ağır saldırılar düzenleyen bir savaşı başlattı. Savaşta İran’daki rejimin üst düzey isimleri, askeri hedeflerin yanısıra hedef alındı. Akşam saatlerinde de bu saldırılarda İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney öldürüldü. Hamaney’in ölümünü İran devlet televizyonu da doğruladı.
Amerikan Başkanı Trump, dün sabah yayınladığı bir videoda savaşın hedefinin İran’da rejim değişikliği olduğunu söylemiş, İranlıları ayaklanmaya çağırırken Devrim Muhafızları başta olmak üzere İran ordusu ver polisine “Silahınınızı bırakıp teslim olursanız size dokunulmazlık vereceğiz” demişti.
Hamaney ve üst düzey yetkililerin toplantıda olduğu ev.
Amerika ve İsrail’in ilk dalga saldırılarından saatler sonra İran da füzeleriyle misilleme saldırıları yaptı. Saldırılar çok sayda farklı ülkeye yöneldi. Dubai Havaalanı, Kuveyt’te havaalanı gibi yerler de vuruldu. Füzeler genellikle Amerikan ve İsrail savunması tarafından durdurulduysa da Tel Aviv dahil pek çok kente de ulaştı ve zarara neden oldu.
Ama savaşın ilk gününün en önemli sonucu İran’ın dini lideri Ali Hamaney’in öldürülmesi oldu. Amerikan The Wall Street Journal gazetesinin haberine göre İsrail ve ABD istihbaratı Ali Hamaney’in üst düzey görevlilerle toplantı yapacağını öğrenince savaş takvimi öne çekildi ve saldırı dün sabah yapıldı.
The New York Times’ın haberine göre Başkan Trump, dün dini liderin ölümünü saatler önce duyurmuş ve İranlıları hükümeti kontrol altına almaya çağırmıştı. İran devlet haber ajansı, savaşın ikinci gününe girerken ve ülkeye yönelik bir başka saldırı dalgası yaşanırken, Pazar sabahı ölümü doğruladı. İran’ın yarı resmi devlet medyası Tasnim’e göre, Hamaney Cumartesi sabahı erken saatlerde evindeki ofisinde bir saldırıda öldü.
Ayetullah Hamaney’in ölümünü kutlamak için Tahran ve İran’ın diğer şehirlerinde büyük kalabalıklar sokaklara döküldü. Diğerleri ise ölümüne yas tuttu. Dini lidere bağlı güçlü bir kurum olan İslam Devrim Muhafızları, ABD ve İsrail saldırganlığını cezalandıracağına söz verdi. Ancak dün sabahki saldırıda Devrim Muhafızları’nın komutanı da öldürüldü.
Dini lideri öldürenin Amerikan mı yoksa İsrail saldırıları mı olduğu veya ülkeyi nihayetinde kimin yöneteceği hemen belli olmadı. İran devlet haber ajansı Pazar günü, üst düzey siyasetçi Muhammed Mokhbher’e atıfta bulunarak, İran Cumhurbaşkanı, yargı başkanı ve Anayasa Koruma Konseyi’nden bir avukatın, ölümünün ardından geçiş döneminde yönetimi üstleneceğini bildirdi.
Tel Aviv’e düşen bir İran füzesinin yarattığı hasar
İran devlet medyası, saldırıların İran’ın liderlik yapısındaki birçok kişiyi öldürdüğünü söyledi. Ancak 86 yaşında olan Ayetullah Hamaney’in ölümünün liderliğini yaptığı sistemde önemli değişikliklere yol açıp açmayacağı belirsiz. Birçok yetkili kişi pozisyonlarını ona borçluydu ve Devrim Muhafızları son zamanlarda kitlesel protestoları acımasızca bastırarak ve binlerce insanı öldürerek ülke üzerindeki hakimiyetini gösterdi.
Trump ve İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, Cumartesi sabahı başlayan İran’a yönelik büyük saldırı dalgalarının amacının rejim değişikliği olduğunu açıkça belirtmişti. Trump, video mesajında İran halkına, “İşimiz bittiğinde, hükümetinizi ele geçirin,” dedi. “Almak sizin olacak.”
İran’ın Minab kentinde bir ilkokul vuruldu, çok sayıda kız çocuğu öldü.
İran liderinin ölümü, zaten çalkantılı bir bölgede kaos ve iktidar boşluğu olasılığını artıran sismik bir siyasi değişim.
Saldırılara misilleme olarak İran, İsrail’e balistik füze dalgaları fırlattı. ABD askeri üslerine ev sahipliği yapan Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Bahreyn ve Kuveyt ile Ürdün de saldırıya uğradıklarını açıkladı. Birleşik Arap Emirlikleri hükümetine göre, İran’ın balistik füze saldırısından düşen enkaz parçaları en az bir kişinin ölümüne neden oldu.
Bahreyn’de vurulan bir bina
Nakliye şirketlerine ve İran’ın yarı resmi Tasnim haber ajansına göre, çatışmalar, dünyanın petrol arzının beşte birinin geçiş yolu olan Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemi trafiğini fiilen durdurdu. Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki Dubai Uluslararası Havalimanı da dahil olmak üzere büyük havaalanları ve geniş bir hava sahası koridoru kapatıldı.
Analistler, çatışmaların potansiyel olarak ABD’yi net bir çıkış yolu olmayan uzun süreli bir çatışmaya sürükleyebileceği konusunda uyardı. İran liderliği, direnişi destekleyebilecek geniş askeri kapasitelere ve bölgesel vekil güçler ağına sahip.
Cumartesi günkü saldırıdan sonra birçok dünya lideri itidal çağrısında bulunurken, Kanada ve Avustralya Amerikan eylemini destekledi.
ABD ve İsrail saldırıları Pazar sabahı erken saatlerde de devam ediyordu. Trump, ABD saldırılarının “hafta boyunca kesintisiz olarak veya Ortadoğu’da ve hatta dünyada barış hedefimize ulaşmak için gerektiği sürece devam edeceğini” söyledi.
Saldırıların İranlı siviller üzerindeki etkileri hemen netleşmedi. Washington merkezli İran insan hakları grubu HRANA, Cumartesi geç saatlerde en az 133 sivilin öldürüldüğünü ve 200’ünün yaralandığını söyledi; bu rakamlar bağımsız olarak doğrulanamadı. İran devlet medyası, bir deniz üssünün yakınındaki bir kız ilkokulunda düzinelerce çocuğun öldürüldüğünü bildirdi. ABD ve İsrail orduları hemen yorum yapmadı.