CNN’in üst düzey İranlı güvenlik kaynaklarına dayandırdığı habere göre Tahran yönetimi ham petrol ticaretini Çin yuanı ile yapmaları şartıyla, Orta Doğu dışındaki sekiz ülkeye Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçiş izni vermeyi müzakere ediyor.
Dünyanın en önemli enerji darboğazında tam kapsamlı bir ablukadan “seçici ve siyasi” bir geçiş sistemine evrilen bu strateji, ABD ve Çin’i doğrudan karşı karşıya getirme riski taşıyor.
CNN’in 17 Mart tarihli raporuna göre İran mevcut askeri abluka önlemlerini sürdürürken deniz trafiğini “Yuan” şartına bağlayan daha kapsamlı bir kontrol sistemi tasarlıyor. Müzakere masasında Orta Doğu dışından 8 ülkenin bulunduğu belirtilse de bu ülkelerin isimleri güvenlik gerekçesiyle açıklanmadı. Ancak yabancı medyadaki haberler bazı ülkelerin bu şartı prensipte kabul ederek görüşmelere çoktan başladığına işaret ediyor.
Yuan anlaşmalarının resmileşip resmileşmediği henüz netlik kazanmasa da, sahada dikkate değer bir hareketlilik var. Pakistan ve Hindistan dahil bazı ülkelere ait ticari gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan art arda ve güvenli bir şekilde geçmeyi başardığı raporlandı.
Bu gemilerin uluslararası sular yerine doğrudan İran kıyı şeridine olağandışı yakın seyrederek boğazı geçmesi İran donanmasının özel izni ve koruması altında hareket ettiklerini gösteriyor.
Batılı analistler İran’ın dron ve füze saldırıları yapmak yerine müttefiklerine “özel koridorlar” açtığı görüşünde birleşiyor:
Harrison Prettet (CSIS Asya Denizcilik Şeffaflık Girişimi): “Bu kıyı rotasının kullanımı, açıkça İran’ın belirli gemilerin geçişini önceden onaylamasıyla bağlantılı.”
Natasha Caneva (JP Morgan Analisti): “Bu durum, tamamen İran ile yapılan siyasi anlaşmalara ve tavizlere dayanan fiili bir boğaz kontrol sistemi yarattı.”
Beklenenin aksine, Çinli uzmanlar yuanın küreselleşmesine hizmet edecek bu hamleye oldukça temkinli, hatta endişeli yaklaşıyor.
Çin Halk Üniversitesi’nden Wang Yiwei, bu hamlenin tam ablukadan daha gerçekçi olduğunu ancak Çin’i istemediği daha geniş jeopolitik çatışmaların tam merkezine sürükleyebileceğini belirtiyor.
SCMP’ye isminin gizli kalması şartıyla konuşan Çinli bir diplomatik uzman ise uyardı: “Küresel ham petrolün büyük çoğunluğu yuan ile fiyatlandırılmıyor. İran’ın talebine boyun eğen ülkeler veya şirketler, ABD ve İsrail’in gözünde ‘siyasallaşmış’ sayılacak ve çok sert siyasi/ekonomik karşı önlemlerle yüzleşmek zorunda kalacaklardır.”