Salı günü, Türkiye’de saatler 15.06’yı gösterirken, yani ABD’nin başkenti Washington DC’de sabah 8:06’yken Başkan Trump, başkanlığının en dramatik ültimatomunu verdi: İran önümüzdeki 12 saat içinde bir anlaşmaya varmazsa, “bütün bir medeniyet bu gece yok olacak ve bir daha asla geri getirilmeyecek.”
Uzun zamandır maksimalist tehditlere dayanan bir başkan için bile, 85 kelimelik bu paylaşım bir başlangıçtı. Oval Ofis’ten yabancı elçiliklere ve şirket ofislerine yayılan bu paylaşım, Trump’ın saat 20:00’deki son tarihine doğru geri sayımı başlattı ve dünyanın en güçlü adamının ne yapmaya hazır olduğu konusunda çılgın bir küresel tahmin oyununa yol açtı.
Sürenin dolmasına 90 dakikadan az bir süre kara Trump geri adım attı ve sosyal medya paylaşımında İran ile iki haftalık bir ateşkes konusunda anlaştığını ve Hürmüz Boğazı’nın derhal yeniden açılması şartıyla saldırıları askıya alacağını yazdı.
Amerikan The Wall Street Journal gazetesi, Washington DC’de sabah 08.06’da başlayan ve 18.32’de sona eren o en uzun günün öyküsünü yazdı. Haberde geçen bütün saatler Washington DC saati, Türkiye 7 saat ileride.
Dünya tarihinde Cengiz Han’dan Hitler’e hiç kimse bir başka uygarlığı silmekle tehdit etmemişti. Bu Trump’a nasip oldu.
Trump, günlerdir İran’ın köprülerini, enerji santrallerini ve diğer sivil altyapısını bombalayacağı konusunda uyarıda bulunmuş ve ülkenin halkının “özgürlüğe sahip olmak için buna katlanmaya razı olacağını” ısrarla belirtmişti. 93 milyonluk bir ülkeyi yok etme tehdidinde bulunurken, aynı zamanda felaket niteliğindeki saldırıları önlemek için bir anlaşmaya da kapı aralamış gibi görünüyordu.
Salı sabahı “KİM BİLİR?” diye yazdı. “Bu gece, dünyanın uzun ve karmaşık tarihinin en önemli anlarından birinde bunu öğreneceğiz.”
Saatler geçtikçe, Papa Leo’dan aktör Ben Stiller’a kadar herkes Trump’ı geri adım atmaya çağırdı. Yönetim yetkilileri, Trump’ın tehdidinin bir blöf mü yoksa bir tırmanışın başlangıcı mı olduğunu çözmeye çalışan yöneticilerden ve siyasi müttefiklerden gelen telefonları yanıtladı.
Avrupalı yetkililer bir telefon görüşmesinde bir araya geldiler ve büyük ölçüde Trump’ın geri adım atacağına ikna oldular. Wall Street günü, daha önce gelip geçen diğer Trump son tarihleri gibi, büyük ölçüde felaketsiz geçmesini bekledikleri bir müzakere taktiği olarak ele aldılar.
Çıkış yolu arayışı
Trump’ın sosyal medya paylaşımı, dünya çapındaki grup sohbetlerini hareketlendirdi ve ABD müttefikleri ile arabulucular arasında bir çıkış yolu bulma veya daha fazla zaman kazanma telaşına yol açtı.
Tehdit İran’da yankılanırken, birçok vatandaş elektrik ve gaz kesintilerine hazırlanıyor ve şehirde kalmanın mı yoksa kırsala kaçmanın mı daha güvenli olacağını tartışıyordu. Bazıları eski kamp ocaklarını tozdan arındırıp gaz bidonlarını doldurdu. 42 yaşındaki bir İranlı kadın, beş haftalık savaş ve yıllarca süren baskı ve ekonomik krizi hatırlatarak, “Acı yeterince derinleştiğinde korku kaybolur” dedi.
Trump’ın paylaşımından 30 dakikadan kısa bir süre sonra, bir Arap hükümetinden yetkililere göre, İranlı yetkililer Mısır’a Tahran’ın ABD müzakerecileriyle doğrudan iletişimi kestiğini bildirdi. Birden fazla Arap hükümetinden yetkililer, başkanın tehdidinin, İran altyapısına saldırılması durumunda bölgeyi karanlığa gömeceğini belirten İran’ın sertlik yanlısı İslam Devrim Muhafızları üzerinde muhtemelen ters etki yaratacağı konusunda uyardı.
Trump’ın paylaşımı, İsrail’de insanların Hamursuz bayramının sonuna hazırlanırken manşetlere taşındı. Eski İsrail Başbakanı Ehud Olmert, İran füze tehdidine dair sirenler İsrail’in merkezinde çalmaya başlamadan hemen önce mesajı okudu ve evinin sığınağına girdi. Olmert sığınaktan yaptığı açıklamada, “Başkan Trump’ın açıklamasını olduğu gibi kabul etme eğiliminde değilim,” dedi. “Sanırım kastettiği şey rejimi yok edeceğimizdi. İran medeniyetinin tamamen veya kısmen yok edilmesini kabul edemeyiz diye düşünüyorum.”
Sabah saat 9’da Savunma Bakanı Pete Hegseth ve Genelkurmay Başkanı General Dan Caine, ABD Merkez Komutanlığı Komutanı Amiral Brad Cooper ile günlük video konferans görüşmesine katıldılar. İki ABD yetkilisine göre, Cooper ve Pentagon’daki askeri planlamacılar, İran’ın enerji altyapısına yönelik olası saldırılara hazırlanıyorlardı. Askeri planlamacılar, askeri avukatlar tarafından zaten incelenmiş ve onaylanmış olan mevcut hedef listelerini çıkardılar.
Yetkililer, hedef listesinin Trump’ın “İran’daki her enerji santrali devre dışı kalacak, yanacak, patlayacak” tehdidinden çok daha az olduğunu söyledi. Yetkililer, her hedefin yasal olarak uygulanabilir olduğunu, çünkü İran’ın askeri ve güvenlik güçleriyle açık bir bağlantısı olduğunu ve sivil nüfusa aşırı zarar vermeyeceğini belirtti. ABD yetkililerine göre, ABD ordusu gece boyunca Harg Adası’ndaki 50’den fazla hedefi bombaladı, ancak petrol altyapısına saldırmadı.
Pentagon sözcüsü Sean Parnell, “Tüm Bakanlık Başkanın talimatları doğrultusunda hareket eder ve askeri hedeflerini aksatmadan yerine getirecektir” dedi.
“İmparatorun kıyafetlerinin olmadığını göreceğiz”
Trump’ın tehdidi, Trump müttefikleri ve etkileyicileri arasında benzer tartışmaları tetikledi ve canlı yayınlarda ve podcast’lerde hararetli spekülasyonlara yol açtı. İki milyondan fazla takipçisi olan sosyal medya kişiliği Tim Pool, Wall Street Journal ile yaptığı bir röportajda, “Tehditkar ve çılgın görünmeye çalışıyor” dedi. Trump sözünü tutmazsa, “kralın çıplak olduğunu göreceğiz… Bu onun son hamlesi olacak” dedi takipçileri için çektiği bir videoda.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Trump’ın sosyal medya paylaşımını yayınladığı sırada Washington’a doğru uçaktaydı. Çarşamba günü Trump, Hegseth ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile görüşmesi planlanıyordu.
Bazı Avrupalı yetkililer, başkanın tehdidinin sonuçlarını görüşmek üzere bir telefon görüşmesi yaptı. Görüşmede yer alan yetkililerden ikisi, Trump’ın geri adım atacağı konusunda hemfikir olduklarını söyledi.
Budapeşte’de, Başkan Yardımcısı JD Vance, Macaristan Cumhurbaşkanı Viktor Orban ile birlikte sahneye çıktı. Vance, İranlılar hakkında, “Umarım akıllı davranırlar,” dedi. “Başkan, Amerika Birleşik Devletleri’nde yaklaşık 12 saat sonrasına bir süre belirledi. Bunu öğreneceğiz, ancak o zamana kadar çok fazla müzakere olacak.”
Saat 10:30’da Fox News sunucusu Bret Baier, başkanın mesajını canlı yayında aktardı. Trump’ın kendisine “Saat 20.00’de olacak” dediğini ve “Eğer o noktaya gelirsek, daha önce hiç görmedikleri bir saldırı olacak” diye eklediğini söyledi.
Kendi belirlediği son tarih yaklaşırken, Trump, büyük bir tırmanışı önlemek için son dakika diplomasisi ile daha sıradan faaliyetler arasında gidip geldi. Sabah saatlerinde, Budapeşte’deki bir spor arenasındaki, Vance’in konuşmacı olarak yer aldığı bir mitinge telefonla katıldı; Vance, binlerce Orban destekçisinin önünde sahnede cep telefonunu gösterdi.
Konuya yakın bir kaynağa göre, Beyaz Saray’da teknoloji yatırımcısı David Sacks ve Adalet Bakanlığı yetkilileriyle görüşmeler yaptı. Indiana eyalet meclisi seçimleri için adayları destekleyen yirmiyi aşkın Truth Social paylaşımı yaptı.
Trump yönetimi içinde bazı yetkililer, başkanın tehdidiyle ilgili özel olarak endişelerini dile getirdiler. Beyaz Saray’dan bir yetkili, Trump’ın paylaşımını rahatsız edici olarak nitelendirerek, başkanın dış ilişkilere odaklanmasının, kamuoyunun desteğini kazanabilecek iç önceliklerden dikkatleri dağıttığını ekledi.
Diğer üst düzey yönetim yetkilileri ve Trump müttefikleri, Truth Social paylaşımını bir müzakere taktiği olarak gördüklerini söylediler.
Teknoloji CEO’ları ve yatırımcıları içeren mesajlaşma zincirleri, petrol fiyatlarını yükselten ve küresel ekonomiyi sarsan beş haftalık savaşın ardından başkanın tehditlerinin potansiyel olarak istikrarsızlaştırıcı etkileri konusunda endişeyle doldu.
Son haftalarda İran tarafından bombalanan Körfez ülkelerinde bulunan varlık fonları, Trump’ın ikinci döneminde hem teknoloji sektörünü hem de ABD ekonomik büyümesini destekleyen yapay zeka devrimine büyük yatırımlar yaptı. Fonların liderleriyle konuşan kişiler, savunmaya daha fazla yatırım yapmak zorunda kalırlarsa Amerika’nın yapay zeka patlamasına bu kadar yatırım yapamayacaklarını söylediler.
Wall Street’te, Trump’ın sık sık yön değiştirmesi nedeniyle yatırımcılar risk almaktan çekiniyordu ve birçok kişi Trump’ın bir saldırı başlatmasını beklerken, en gerçekçi senaryonun yaygın bir yıkım olacağına bahis oynayan az kişi vardı.
Citigroup, tıpkı başkanlık seçimleri öncesinde yaptığı gibi, işlem araçlarındaki ufak kodlama güncellemelerini veya işlemleri yavaşlatabilecek her şeyi durdurmak gibi protokollerde değişiklikler yaptı, diye belirtti konuyla ilgili bilgi sahibi kişiler.
OnePoint BFG Wealth Partners’ın baş yatırım sorumlusu Peter Boockvar, “Baş döndürücü bir durum,” dedi. “Bir gözümüz piyasa ekranlarında, diğer gözümüz Trump’ın Truth Social sayfasında.”
Carlyle Başkan Yardımcısı ve emekli ABD Donanması amirali James Stavridis, yöneticilere yaptığı iç bilgilendirmede, her iki tarafın da müzakereye teşvik edildiği için önümüzdeki birkaç hafta içinde ateşkes olasılığının yaklaşık %65 olduğuna inandığını söyledi. Ancak, daha fazla çatışma, her iki taraftan da daha fazla tırmanma ve Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması olasılığının %35 olduğunu da belirtti.
Konuyla ilgili doğrudan bilgiye sahip bir kişiye göre, eski Trump danışmanı ve şu anda kurumsal danışman olan Bryan Lanza, Trump’ın paylaşımının ardından enerji ve finans sektöründeki yöneticiler de dahil olmak üzere müşterilerinden bir dizi soru aldı. Lanza, Turks ve Caicos’ta tatildeyken soruları yanıtladı, sakin olunması çağrısında bulundu ve Trump’ın tehdidini yerine getirmeyeceğini savundu.
Gün ilerledikçe, Trump’ın tehdidi her kesimden tepki çekti. Aktör Ben Stiller, “Tırmanmayı durdurun. Savaşı şimdi bitirin. Kimse bunu istemiyor,” diye yazdı. ABD’nin İran’daki varlığını eleştiren Papa Leo, Trump’ın tehditlerini “gerçekten kabul edilemez” olarak nitelendirdi.
Son Dakika Anlaşma Çabası
Öğleden sonra, çok az ilerleme kaydedilmesi üzerine, bazı Avrupalı yetkililer kamuoyuna açıklamalarda bulundu. Fransız Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot yerel bir televizyon röportajında, “Bir medeniyet silinmez” dedi.
Trump’ın en yakın Avrupalı müttefiklerinden biri olan İtalyan Başbakanı Giorgia Meloni de nadir görülen bir eleştiride bulundu. “Bir rejimin sorumlulukları ile milyonlarca sıradan vatandaşın kaderi arasında net bir ayrım yapmak çok önemlidir” dedi. “İran’ın sivil nüfusu, liderlerinin günahlarının bedelini ödeyemez ve ödememelidir.”
Bu mesaj Kongre’den de yankı buldu. Trump’ın sivil hedeflere saldırmasının “büyük bir hata” olacağını söyleyen Trump müttefiki Senatör Ron Johnson (Cumhuriyetçi, Wisconsin), Trump’ın “öngörülemezliğini” bir anlaşma yapmak için kullanmaya çalıştığını umduğunu ekledi. Düzinelerce Demokrat, Trump’ın Anayasanın 25. ek maddesi veya başka yollarla görevden alınmasını istedi.
Kısa süre sonra, ABD müttefiklerinin diplomasi için daha fazla zaman istemesiyle Trump’ın verdiği sürenin uzayabileceğine dair ilk işaretler ortaya çıktı. Saat 15:00’ten kısa bir süre sonra, Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif, Trump’ı ültimatomunu iki hafta daha uzatmaya ve ABD-İran ateşkesini desteklemeye çağırdı ve karşılığında Tahran’ı da iyi niyet göstergesi olarak Hürmüz Boğazı’nı aynı süre için yeniden açmaya davet etti.
Beyaz Saray Basın Sözcüsü Karoline Leavitt, Pakistan’ın çağrısına yanıt olarak, “Başkan tekliften haberdar edildi ve bir yanıt verilecektir” dedi. Trump daha sonra Fox News’e verdiği demeçte, ABD’nin İran ile bir anlaşmaya varmak için “yoğun müzakereler” içinde olduğunu söyledi.
Başkan öğleden sonrasının büyük bir bölümünü Oval Ofis’te önemli yardımcılarıyla görüşerek, telefon görüşmeleri yaparak ve teklifin artılarını ve eksilerini dinleyerek geçirdi.
Trump kendi kendine koyduğu sürenin dolmasına 88 dakika kala geri adım attı.
Saat 18:32’de, kendi kendine belirlediği sürenin dolmasına 88 dakika kala Trump, Truth Social’da planladığı saldırıları erteleyeceğini duyurdu. “İran İslam Cumhuriyeti’nin Hürmüz Boğazı’nın TAMAMEN, HEMEN ve GÜVENLİ bir şekilde açılmasına rıza göstermesi şartıyla, İran’a yönelik bombalama ve saldırıları iki hafta süreyle askıya almayı kabul ediyorum” diye yazdı.
Bazı ABD’li yetkililer, İran’ın Trump’ın taleplerini tam olarak karşılamayacağından endişe duyduklarını ve bunun hem Washington’ı hem de Tahran’ı iki hafta içinde yeniden uçurumun eşiğine getirebileceğini söyledi.