Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Merkezi’nin (DİSK-AR) araştırmasına göre son 10 yılda İşsizlik Sigortası Fonu giderleri içinde işveren teşvik ve desteklerinin payı yüzde 49,2’ye yükselirken işsizlik ödemelerinin payı yüzde 31,7’ye geriledi.
DİSK-AR’ın “İşsizlik Sigortası Fonu İşveren Yağma Fonu Oldu” başlıklı araştırmasında, İşsizlik Sigortası Fonu (İSF) giderlerinin büyük bölümünün işveren teşvik ve desteklerine ayrıldığı kaydedildi.
Araştırmaya göre, son 10 yılda İSF giderleri içinde işsizlik ödemelerinin payı yüzde 37,4’ten yüzde 31,7’ye gerilerken, doğrudan ve dolaylı işveren teşvik ve desteklerinin payı yüzde 20,3’ten yüzde 49,2’ye yükseldi. 2016-2025 döneminde fondan işçilere ayrılan pay 5,7 puan azalırken, işverenlere aktarılan kaynaklar 28,9 puan arttı.
DİSK-AR’ın verilerine göre, 2023-2025 arasındaki son üç yılda, İşsizlik Sigortası Fonu’ndan işverenlere aktarılan kaynaklar, işçilere ayrılan kaynağın yaklaşık iki katı oldu. Araştırmada, işsizlik ödeneğinden yararlanabilenlerin oranının da oldukça düşük olduğu vurgulanırken, Kasım 2025’te her 100 işçiden yalnızca 16’sı işsizlik ödeneğinden yararlanabildiği aktarıldı.
“İSF kaynakları işsizler ve işçiler yerine işverenlere destek olarak kullanılıyor”
İşsizlik Sigortası Fonu’nun, işsizlikle mücadele amacıyla oluşturulduğu ve temel hedeflerinden birinin işsizlik ödeneğine kaynak sağlamak olduğu hatırlatılan araştırmada, AKP döneminde fonun giderek bir “işveren destek fonu”na dönüştüğü ifade edildi. Emekçilere “kaynak yok” denilirken, fon kaynaklarının büyük bölümünün işveren teşvik ve desteklerine ayrıldığı belirtildi.
Araştırmada şu tespitler yer aldı:
“8 Eylül 1999 tarihli ve 23810 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve yürürlüğe giren İşsizlik Sigortası Kanunu ile Türkiye’de işsizlik sigortası ödemeleri başladı. İşsizlik sigortası ödemelerinin kaynağı olan İşsizlik Sigortası Fonu’nun geliri ise işçi (yüzde 1) ve işveren (yüzde 2) tarafından ödenen işsizlik sigortası primi ile yüzde 1 devlet payından oluşuyor. Başka bir deyişle İşsizlik Sigortası Fonu gelirleri doğrudan ya da dolaylı olarak işçinin ücretinden elde ediliyor.
İşçilere yapılan işsizlik sigortası ödemeleri 2002 yılından bu yana devam ediyor. Kanun’da 2008 yılında yapılan değişiklikle Fon ödemelerine işverenin ödeme aczine düşmesi durumunda işçiye ödenmek üzere Ücret Garanti Fonu ve Kısa Çalışma Ödeneği uygulamasına başlandı. Kanun’da 2011 yılında yapılan değişiklikle ise Fon’dan işverenlere kaynak sağlanmaya başlandı. 2020 yılında görülmeye başlayan Covid-19 salgını sonrası getirilen işten çıkarma yasağı ile işçilere nakdi ücret desteği verildi.
İşsizlik ödemelerine ve işçilere kaynaklık etmesi için oluşturulan İşsizlik Sigortası Fonu gider kalemleri arasında işçilere yapılan işsizlik sigortası, kısa çalışma, yarım çalışma, ücret garanti fonu ile nakdi ücret desteği ödemeleri, işverenlere verilen işveren teşvik ve destekleri ile aktif işgücü piyasası programları ödemeleri yer alıyor. İşçiler için oluşturulmuş İSF’nin giderleri içinde işsizlik sigortasına ayrılan pay azalırken işveren teşvik ve destekleri ile toplum yararına çalışma, mesleki eğitim kursları ve işbaşı eğitim gibi aktif işgücü piyasası (AIP) programlarının payı artıyor. Böylece İSF kaynakları işsizler ve işçiler yerine işverenlere destek olarak kullanılıyor.”