Ortadoğu’da İran saldırılarıyla tırmanan gerilim, küresel emtia piyasalarında sert fiyat hareketlerine yol açtı.
Enerjiden deniz taşımacılığına, metallerden petrokimya hammaddelerine ve tarıma kadar geniş bir yelpazede fiyatlar hızla yükseliyor. Rakamlar, Ortadoğu’daki gerilimin emtia piyasalarında en güçlü etkisini ve enerji segmentlerinde gösterdiğine işaret ediyor.
Lojistikte 3 haneli artış İran’ı hedef olan ABD-İsrail saldırılarının başladığı 28 Şubat’tan bu yana bazı piyasalarda üç haneli artışlar kaydedildi. En sert hareket LNG taşımacılığında yaşandı. Asya LNG taşıyıcı navlun oranları kısa sürede yüzde 529 artış gösterdi. Petrol taşımacılığında kullanılan çok büyük ham petrol tankerlerini (VLCC) izleyen Dirty Tanker Basis Global Index ise yüzde 201 yükseldi. Uzmanlara göre bu artış, Hürmüz Boğazı çevresinde artan güvenlik riskleri ve buna bağlı olarak yükselen sigorta maliyetleri nedeniyle deniz taşımacılığı piyasasında oluşan risk primini yansıtıyor.
Enerji fiyatlarında sıçrama
Enerji piyasaları da gelişmelere hızlı tepki verdi. Asya spot LNG fiyat göstergesi olan Platts JKM aynı dönemde yüzde 106 yükselirken, fiyatı yüzde 21 artış kaydetti. Ortadoğu yakıt piyasasının önemli göstergelerinden biri olan FOB Fujairah barge yakıt fiyatları ise yaklaşık yüzde 87 yükseldi. Enerji fiyatlarındaki bu hareket, piyasada arz güvenliği endişelerinin yeniden gündeme gelmesinden kaynaklanıyor. Metaller piyasasında ise yükseliş daha sınırlı kaldı. Londra’da alüminyumun ton başına fiyatı bir hafta içinde yüzde 10 artarak 3.425 dolara çıktı. Avrupa fiziki piyasasını yansıtan Rotterdam alüminyum primi yaklaşık yüzde 20 artış gösterdi. Analistler, bu yükselişte enerji maliyetlerindeki artışın metal üretim maliyetlerine ilişkin beklentileri güçlendirmesinin etkili olduğunu belirtiyor.
Gübre tedariki sıkıntıya girdi ve gübre piyasalarında da farklı ölçekte hareketler görüldü. Fas granül gübre fiyatları yaklaşık yüzde 36 artarken, Ortadoğu tavuk göğsü fiyatları yalnızca yüzde 1,3 yükseldi. Petrokimya sektörünün temel hammaddelerinden nafta fiyatları ise yüzde 26 artış kaydetti. Analistler, jeopolitik risklerin devam etmesi halinde enerji ve navlun piyasalarındaki oynaklığın kısa vadede yüksek kalabileceğini, bunun da küresel emtia ticaretinde maliyet baskısını artırabileceğini belirtiyor.
Analistler, düşük maliyetli İHA’ların petrol ve doğalgaz tesislerini hedef almasının enerji piyasalarındaki kırılganlığı ortaya koyduğunu belirtiyor. Körfez’deki üretim ve ihracat altyapısına yönelik saldırılar, özellikle Hürmüz Boğazı üzerinden geçen enerji akışının güvenliğine ilişkin endişeleri artırdı.
İHA saldırılarının hedef aldığı başlıca tesisler şöyle:
Ras Tanura Rafi nerisi (Suudi Arabistan): Krallığın en büyük rafi nerilerinden biri olan tesis saldırının ardından geçici olarak devre dışı kaldı. Ras Laff an
LNG Tesisi (Katar):Dünyanın en büyük LNG üretim komplekslerinden biri. Saldırı sonrası üretim geçici olarak durduruldu ve mücbir sebep ilan edildi.
Bahreyn rafi neri kompleksi: Bölgesel petrol işleme kapasitesinin önemli bir kısmını oluşturan tesis saldırıya uğradı.
Duqm yakıt deposu (Umman): Bölgesel yakıt ticaretinde önemli rol oynayan depolama altyapısı hedef alındı.
Fujairah enerji merkezi (BAE): Düşen bir İHA parçası bölgede yangına neden oldu. Uzmanlara göre saldırıların genişlemesi halinde Suudi Arabistan’ın doğu kıyısındaki üretim merkezleri veya Körfez petrolünü Hürmüz Boğazı’nı bypass ederek Kızıldeniz’e taşıyan boru hatları da risk altına girebilir. Bu tür bir senaryonun küresel enerji arzı üzerinde çok daha ciddi sonuçlar doğurabileceği belirtiliyor.