Çanakkale Savaşları Enstitüsü tarafından yapılan araştırma Sarıkamış Harekatı’nda binlerce askerin donarak şehit olduğu facianın bir benzerinin Çanakkale Cephesi’nde yaşandığını ortaya çıkardı.
Araştırma 1915 yılı Kasım ayında yaşanan felaketi Türk arşiv belgeleri ve subay hatıratlarıyla gözler önüne serdi. Çanakkale Savaşları Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Murat Karataş’ın çalışması Çanakkale’deki Mehmetçik’in de sel ve kar fırtınasıyla imtihanını tüm çıplaklığıyla belgeledi.
Çanakkale’de 26 Kasım 1915’te başlayan ve üç gün süren fırtınanın cepheyi ikinci bir Sarıkamış’a çevirdiğini vurgulayan Prof. Dr. Karataş “Sarıkamış felaketi gibi Çanakkale’deki askerlerimiz de benzer bir kaderle yüzleşti. Aniden bastıran sağanak yağış Anafarta Ovası’nı göle çevirdi. Hemen ardından gelen kar fırtınası da ıslak kıyafetleri askerlerimizin üstünde dondurdu. Siperler suyla doldu, mühimmatlar sele kapıldı ve askerlerimiz dondurucu soğukla baş başa kaldı. Bu durum ‘beyaz ölümü’ beraberinde getirdi. Arşiv belgeleri bu üç günlük süreçte doğanın adeta ‘üçüncü bir ordu’ gibi savaştığını ve siperleri yaşanmaz hale getirdiğini gösteriyor” dedi.
Prof. Dr. Murat Karataş soğuğun şiddetini karşı siperdeki verilerle şöyle özetledi:
“Soğuk üniforma ayırt etmeksizin herkesi vurdu. Müttefik kuvvetler 28 Kasım tarihini yaşanan uzuv kayıplarının çokluğu nedeniyle hafızalarına ‘Donmuş Ayak Günü’ olarak kazıdı. İngiliz resmi kayıtlarına göre harekat boyunca 1380 ‘siper ayağı’ vakası görülürken bu fırtınada ek olarak 6 bin 602 donma vakası hastanelere sevk edildi. Yaklaşık 8 bin askerin tek kurşun atılmadan muharebe dışı kaldığı bu felaket soğuğun Mehmetçik üzerindeki yıkıcı etkisini anlamamız açısından önemli bir veridir.”
Felaketin en ağır vurduğu birliklerin başında 18, 33, 34, 36 ve 59’uncu alayların geldiğini belirten Prof. Dr. Karataş “O dönem 18’inci Alay Komutanı olan Binbaşı Mustafa’nın raporu durumun vahametini tek bir cümleyle özetliyor. Komutan sel ve don olayları sonrası alayının durumunu ‘Adeta büyük bir muharebe vermiş kadar yıpranmıştır’ sözleriyle rapor etmiştir” diye konuştu.
Genelkurmay Başkanlığı arşivlerine göre resmi kayıtlarda zorlu hava koşullarında 53 askerin sel sularında boğularak, 248 askerin ise donarak öldüğünün yer aldığını vurgulayan Prof. Dr. Murat Karataş “Kayıp askerlerimiz ve hastaneye kaldırıldıktan sonra şehit düşenlerle birlikte bu sayının çok daha yüksek olduğu ortada. Henüz net rakam söylemek mümkün olmasa da birinci el askeri kaynaklar bize, bu felaket nedeniyle hastaneye dahi gidemeden şehit olan asker sayımızın 500 kişiden aşağı olmadığını gösteriyor. Tıpkı Sarıkamış’ta olduğu gibi Çanakkale’de de askerimiz, düşman ateşinden ziyade doğanın acımasız koşullarına karşı destansı bir sabır sınavı vermiştir. Bu hazin olayın tüm belgeleri ve detayları Anafarta Dergisi’nin 29’uncu sayısında tarihe bir not olarak düşüldü” dedi.