İlk kez Antik Yunan felsefesinin en önemli isimlerinden Empedokles’a ait dizeler bulundu. 30 dizenin filozofun Physica adlı eserinden olduğu bildirildi.
Dizeler Mısır’daki bir arşivde keşfedilen yaklaşık iki bin yıllık papirüs sayesinde gün yüzüne çıktı.
Mısır’ın başkenti Kahire’deki Fransız Doğu Arkeolojisi Enstitüsü arşivlerinde bulunan ve ‘P.Fouad inv. 218’ adlı papirüs parçasının Empedokles’e ait olduğu fark edilmemiş bir metin olduğu ortaya çıktı.
Physica’nın bilinen tek kopyası
Metni inceleyen Liege Üniversitesi’nden Papirüs Uzmanı Nathan Carlig’e göre parça, filozofun en önemli eserlerinden Physica’ya ait 30 dizeyi içeriyor.
Daha önce Empedokles’in fikirleri yalnızca başka filozofların aktardığı parçalı ve dolaylı alıntılarla biliniyordu. Araştırmacılara göre keşfin en önemli yanı Empedokles’in düşüncelerini ilk kez aracısız şekilde sunması.
Filozofun fikirleri çoğunlukla Platon, Aristoteles ve Plutark gibi isimlerin eserlerindeki alıntılarla bugüne taşındı. Bu, yorumların eksik ya da taraflı olabileceği endişesi yaratıyordu.
Papirüsteki metin Physica’nın bilinen tek doğrudan kopyası olma özelliğini taşıyor.
Dizilerde ne vardı?
Dizelerde Empedokles, geliştirdiği algı ve görme teorilerine odaklanıyor. Filozofun varlıkların yaydığı ‘parçacıklar’ ve bunların duyular aracılığıyla algılanması üzerine düşündüğü görülüyor.
Metinlerde dikkat çekici bağlantılar da var. Bazı bölümlerin Yunan-Roma filozof Plutark’ın yazılarındaki pasajlara doğrudan kaynak olabileceği değerlendiriliyor. Metnin diğer Yunan filozoflar Theofrastos ve Platon’un eserleriyle de bağlantılı olduğu düşünülüyor.
Empedokles’in fikirlerinin, atomculuğun öncülerinden Demokritos üzerinde de etkili olabileceğine dair yeni ipuçları ortaya çıktı.
‘İkinci Rönesans’
Empedokles, dört temel unsur (toprak, hava, ateş ve su) teorisi ve bunların ‘sevgi’ ve ‘nefret’le etkileşimine dair fikriyle tanınıyor.
Filozofun düşünceleri, yalnızca Antik Yunan’ı değil, Roma dönemini de etkiledi. Lukretius gibi isimler onun fikirlerini kendi eserlerine taşıdı. Ayrıca komedi yazarı Aristophanes’in eserlerinde de Empedokles’e göndermeler bulunduğu biliniyor.
Bilim insanlarına göre keşif antik metinlerin yeniden ortaya çıkarılması açısından adeta bir ‘ikinci Rönesans’. Dizelerin yayınlanmasıyla Empedokles’in düşünce sistemi daha net anlaşılacak ve hem kendisinden önceki hem de sonraki filozoflarla ilişkisi daha doğru tanımlanabilecek.