Uzmanlar şokta: En ölümcülü artık ‘meme kanseri’ değil

Kolon kanserinin gençler arasında bir salgın hızıyla yayıldığına ilişkin haberler son dönemde gündemden düşmüyor. Uzmanların uyarılarında sık sık dile getirdiği bu yükseliş trendi, çok kısa bir sürede en üst seviyeye ulaştı.

Kolon kanseri resmi olarak ABD’de 50 yaşın altındaki kişiler için en ölümcül kanser haline geldi. Daha da ürkütücü olansa bu değişimin kanser araştırmacılarının beklediğinden daha hızlı gerçekleşmiş olması.

10 yıldan uzun süredir geç yetişkinlerde en ölümcül kanser listesinin ilk sırasında meme kanseri yer alıyordu. Daha önceki yıllarda ise en öldürücü kanser akciğer kanseriydi. 2023 yılına ilişkin yeni veriler kolon kanserinin meme kanserini geride bıraktığını gösteriyor.

22 Ocak’ta JAMA’da yayımlanan yeni raporun kıdemli yazarı olan Amerikan Kanser Derneği epidemiyoloğu Rebecca Siegel, Business Insider’a yaptığı açıklamada “bu değişimin hızına çok şaşırdığını” söyledi.

Kolon kanseri 1990’ların ortalarına kadar 50 yaşın altındaki kişilerde beyin kanseri, lösemi, akciğer kanseri ve meme kanserine kıyasla çok daha az ölümcül bir hastalıktı. Ancak 2021 yılında ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü risklerin değiştiğini fark ederek kolon kanseri tarama yaşı önerisini 50’den 45’e düşürdü.

50 yaşın altındaki çalışma çağındaki kişilerde kolon kanserinden kaynaklanan ölümlerin mutlak sayısı hala nispeten düşük. Amerikan Kanser Derneği’nin tahminlerine göre, 2023 yılında 50 yaşın altındaki yaklaşık 3.750 kişi kolon kanserinden hayatını kaybetti.

Ancak Siegel’ın “harika haberler” geldiğini söylediği diğer dört önde gelen kanserin aksine gençlerde kolon kanseri eğilimi yanlış yönde ilerliyor. Agresif tedavilere rağmen 50 yaşın altındaki kişilerde kolon kanseri ölüm oranları artmaya devam ediyor.

Özellikle 1950’den sonra doğan nesilleri etkileyen benzersiz bir durum var gibi görünüyor ve bu durum sonraki nesillerin erken ve hızlı bir şekilde kolon kanserine yakalanma riskini artırıyor.

Kolon kanseri 2014 yılından bu yana 50 yaşın altındaki erkeklerde akciğer kanserini geçerek kanserden ölümlerin başlıca nedeni haline geldi. Ancak meme kanseri, 2023 yılına kadar 50 yaşın altındaki kişilerde genel olarak kanserden ölümlerin başlıca nedeni olmaya devam etti.

Uzmanlar kolon kanserinin 2030’dan önceki bir tarihte 50 yaşın altındaki herkes için kanserden ölümlerin başlıca nedeni olacağını öngörmüştü. Ancak artışın hızı en deneyimli kanser uzmanlarını bile şaşırttı.

Siegel 20 yıl içinde beşinci sıradan birinci sıraya yükselmenin kanser araştırmaları bağlamında tipik bir durum olmadığını belirterek “Tüm bunların, genç bir yetişkinin yaşam süresi içinde gerçekleşmiş olması dikkat çekici” diye konuştu.

Değişimin bu kadar hızlı gerçekleşmesinin tek bir nedeni yok. Nedenlerden biri agresif kolon kanseri vakalarının oranı artarken doktorların diğer ölümcül kanserleri tedavi etme ve önleme konusunda daha başarılı olması. Ek olarak tütün ürünlerinin tüketiminin büyük oranda azalmasıyla akciğer kanseri kaynaklı ölümlerde de önemli ölçüde azalma oldu.

Öte yandan erkekler istatistiklerin dışında tutulduğunda meme kanseri halen 50 yaşın altındaki kadınlarda kanser kaynaklı ölümlerin başlıca nedeni olarak görünüyor. Ancak 1990’ların ortalarından bu yana meme kanserinden ölen kadınların sayısı her yıl istikrarlı bir şekilde azalıyor.

Uzmanlar kolon kanseri kaynaklı ölüm oranlarının neden bu kadar yükseldiğini tam olarak bilmiyor. Ancak çevresel koşullar, genetik kodlar ve bebeğin rahim içindeki ve dışındaki ilk aylarında maruz kaldığı erken yaşam faktörlerinin de dahil olduğu bir dizi karmaşık faktörün bir araya gelmesinin bu sonucu doğurduğu düşünülüyor.

Kolon kanserini önlemek deyince akla gelen ilk tavsiyeler sağlıklı beslenmek ve yeterince egzersiz yapmak. Bu faktörler halen denklemin parçaları ancak bununla sınırlı değil.

Şans faktörü, soluduğumuz hava, tükettiğimiz yiyecekler ve ne kadar hareketli olduğumuz kadar etkili görünüyor. Örneğin ikiz kardeşlerden biri kolon kanserine yakalanırken diğeri hiçbir belirti göstermeyebiliyor.

Geçmişte agresif, geç evre kolon kanseri nedeniyle hayatını kaybeden birçok genç ve sağlıklı kolon kanseri hastasını tedavi etmiş olan onkolog Dr. Tim Cannon, Business Insider’a yaptığı açıklamada “Sonuçta, bu hala tesadüfi bir olay” dedi.

Genç kolon kanseri hastalarında en keskin artış yetişkinliğe yeni adım atmış 20’li ve 30’lu yaşlarındaki genç hastalar arasında görülüyor. Dana-Farber Kanser Enstitüsü Genç Başlangıçlı Kolorektal Kanser Merkezi Direktörü Dr. Kimmie Ng de Business Insider’a “Daha fazla tedavi görüyorlar, ancak daha uzun yaşamıyorlar” dedi.

Uzmanların tavsiyelerinin başında ise 45 yaşına gelen herkesin kolonoskopi yaptırmaya başlaması geliyor. Çünkü kolonoskopi sadece bir tarama aracı değil aynı zamanda kanser öncesi polipleri ortadan kaldırmak için tasarlanmış bir bağırsak temizleme yöntemi.

Özellikle yeşil yapraklı sebzeler, diğer sebzeler ve tam tahıllar gibi gıdalardan bol miktarda lif tüketmek ve kanlı dışkı veya haftalarca geçmeyen mide ağrısı gibi durumlarda mutlaka bir doktora görünmek de alınması gereken diğer önlemler.