Amerika ile Avrupa’nın Grönland gerilimi tırmanıyor: Trump gümrük vergisi koydu, Avrupalılar çok kızdı

ABD Başkanı Donald Trump, 1 Şubat’tan itibaren ABD’ye mal ihraç eden bir dizi Avrupa ülkesine gümrük vergisi getirdi. Trump, bu vergilerin Grönland’ın ABD tarafından “tamamen ve eksiksiz olarak satın alınması için bir anlaşmaya varılana kadar” yürürlükte kalacağını söyledi.

Sosyal medyada yaptığı açıklamada Trump; Danimarka, Norveç, İsveç, Fransa, Almanya, İngiltere, Hollanda ve Finlandiya’nın ABD’ye ihraç ettikleri “bütün mallar” için “yüzde 10 gümrük vergisi” ödeyeceğini belirtti. Trump, bu oranın 1 Haziran’da yüzde 25’e çıkarılacağını açıkladı.

Truth Social platformundan açıklama yapan Trump, “Danimarka’yı ve diğer Avrupa Birliği ülkelerini onlardan gümrük vergisi almayarak yüzyıllarca sübvanse ettik. Şimdi, yüz yıllar sonra, Danimarka’nın geri vermesinin zamanı geldi” dedi.

Trump, Çin ve Rusya’nın da Grönland’ı istediğini söyleyerek, “Dünya barışı tehlikede!” ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı’nın bu adımı, NATO üyesi Avrupa ülkelerinin, Grönland’a asker konuşlandırma kararının ardından geldi.

Avrupa sert tepki verdi

ABD Başkanının ilave gümrük vergileri açıklamasına ilk tepki Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’dan geldi. Macron, Fransa’nın Avrupa dahil her yerde ulusların egemenliğine ve bağımsızlığına bağlı olduğunu savundu.

Bu kapsamda Ukrayna’ya destek verdiklerini, kalıcı ve sağlam bir barış için Gönüllüler Koalisyonu’nu kurduklarına işaret eden Macron, “Bu nedenle, Danimarka’nın Grönland’da karar verdiği tatbikata katılmaya karar verdik. Bunun arkasındayız. Çünkü Arktik’teki ve Avrupa’nın sınırlarında güvenlik söz konusu. Ukrayna, Grönland veya dünyanın herhangi bir yerinde hiçbir gözdağı veya tehdit bizi etkileyemez” değerlendirmesinde bulundu.

Macron, ABD’nin 8 Avrupa ülkesine gümrük vergisi uygulayacağına yönelik kararı hakkında ise “(Gümrük) Tarifesi tehditleri kabul edilemez ve bu bağlamda yeri yok. Doğrulanmaları halinde Avrupalılar buna birlik ve koordineli olarak yanıt verecek. Avrupa’nın egemenliğine saygı gösterilmesini sağlamayı biliriz” ifadelerini kullandı.

Fransa Cumhurbaşkanı Macron, bu düşünceyle Avrupalı ortaklarıyla görüşeceğini duyurdu.

Hollanda

Hollanda’da geçici hükümetin Dışişleri Bakanı David van Weel, sosyal medyadan, “Grönland’daki askeri tatbikatlara yönelik çabalar, bilakis Arktik bölgedeki güvenliğe katkı sağlamak amacıyla yürütülmektedir.” paylaşımında bulundu. 

Van Weel, paylaşımında, “Başkan Trump’ın gümrük tarifeleriyle ilgili açıklamasını gördük. Hollanda, vereceğimiz tepki konusunda Avrupa Komisyonu ve ortaklarımızla yakın temas halindedir.” ifadelerini kullandı.

İngiltere

İngiltere Başbakanı Keir Starmer da yaptığı yazılı açıklamada, ABD Başkanı Trump’ın kararına tepki göstererek, “Grönland konusunda duruşumuz değişmedi. (Grönland) Danimarka Krallığının parçasıdır ve geleceği Grönlandlılar ile Danimarkalıların elindedir.” değerlendirmesinde bulundu.

Arktik güvenliğinin tüm NATO üyeleri için önemli olduğunun altını çizen Starmer, “Müttefikler, Arktik’te Rusya’dan gelen tehdide karşı birlikte daha fazlasını yapmalıdır. NATO müttefiklerinin kolektif güvenliğini sağlamak amacıyla müttefiklere gümrük vergisi uygulamak tamamen yanlıştır. Bu konuyu doğrudan ABD yönetimiyle görüşeceğiz.” açıklamasını yaptı.

Avrupa Birliği’nden uyarı

Avrupa Birliği (AB) Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve AB Konseyi Başkanı Antonio Costa, ABD Başkanı Donald Trump’ın Avrupa ülkelerine gümrük vergisi uygulama kararının transatlantik ilişkileri zayıflatacağını ve tehlikeli bir sarmala yol açacağını belirtti.

Von der Leyen ve Costa, yaptıkları yazılı açıklamada, ABD’nin 8 Avrupa ülkesine gümrük vergisi uygulama kararına tepki gösterdi.

“NATO da dahil olmak üzere, Arktik’te barış ve güvenliğe yönelik ortak transatlantik çıkarlarımızı sürekli olarak vurguladık.” ifadesini kullanan AB yöneticileri, Grönland’daki askeri tatbikatın önceden koordine edildiğini, Arktik güvenliğini güçlendirme ihtiyacına yanıt verdiğini ve kimseye tehdit oluşturmadığını kaydetti.

Von der Leyen ve Costa, “AB, Danimarka ve Grönland halkıyla tam dayanışma içindedir. Diyalog hayati önem taşımaktadır ve Danimarka Krallığı ile ABD arasında geçen hafta başlayan süreci geliştirmeye kararlıyız.” mesajını verdi.

AB yöneticileri, açıklamalarında, gümrük vergilerine yönelik, “Gümrük vergileri, transatlantik ilişkileri zayıflatacak ve tehlikeli bir sarmala yol açma riskini doğuracaktır. Avrupa, egemenliğini korumaya kararlı, birleşik ve koordineli kalacaktır.” değerlendirmesini yaptı.

Belçika

Belçika Dışişleri Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Maxime Prevot, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundan Grönland’da yapılacak tatbikatla ilgili mesaj paylaştı.

Belçikalı Bakan, Grönland’da ülkesinin de katılacağı tatbikatın amacının Arktik güvenliğiyle ilgili ortak endişeleri ve Danimarka’nın toprak bütünlüğü ile egemenliğinin hiçbir koşulda şantaja konu olamayacağını göz önünde bulundurarak, üzerine düşen sorumluluğu yerine getirmeye hazır olduğunu göstermek olduğunu bildirdi.

“Çözüm diyalog yoluyla gelecektir.” ifadesini kullanan Prevot, güvenlik sorunlarını kolektif ve düşmanca olmayan bir şekilde ele almak için birlikte çalışmaya açık olduklarının altını çizdi.

Danimarka ve Grönland’da protesto

Danimarka ve Grönland’da dün Trump’ın taleplerine karşı kitlesel gösteriler düzenlendi ve ülkenin kendi geleceğini belirlemesine izin verilmesi çağrısında bulunuldu.

NATO’nun ilk birliği Grönland’a ulaştı

NATO üyesi Avrupa ülkeleri, birliğin “Arktik’teki varlığını güçlendirmek” amacıyla “keşif görevi” kapsamında Grönland’a asker göndermişti.

NATO birlikleri bölgeye, Danimarka öncülüğünde yürütülen “Arktik Dayanıklılık Operasyonu” adlı ortak tatbikat kapsamında konuşlandırılıyor.

Görevlendirmeye Almanya, İsveç, Norveç, Hollanda ve İngiltere’den askeri personel de katılıyor.

Tatbikat Trump’ın Grönland üzerinde hak iddiasını sürdürdüğü bir dönemde gerçekleşmesiyle önem kazandı.

Danimarkalı savunma yetkilileri, 14 Ocak Çarşamba günü Grönland hükümetiyle birlikte, önümüzdeki dönemde Grönland çevresinde artırılmış bir askeri varlık bulunmasına karar verdiklerini açıkladı.

Bunun NATO’nun “hem Avrupa hem de transatlantik güvenliğin yararına Arktik’teki varlığını güçlendirmek” amacıyla yapıldığı kaydedildi.

Bu kapsamda 15 kişilik bir Fransız askeri birliği Perşembe günü başkent Nuuk’a ulaştı.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, ilk birliğin kısa süre içinde “kara, hava ve deniz unsurlarıyla” destekleneceğini söyledi.

Üst düzey diplomat Olivier Poivre d’Arvor, bu misyonu güçlü bir siyasi sinyal olarak değerlendirdi: “Bu ilk tatbikat… ABD’ye NATO’nun burada olduğunu göstereceğiz.”

Danimarka Savunma Bakanı Troels Lund Poulsen, amacın adada “rotasyonlu” bir askeri varlık bulundurmak olduğunu söyledi.

Poulsen, daha sonra yabancı müttefiklerin tatbikat ve eğitim faaliyetlerine katılımıyla adada daha kalıcı bir askeri varlık oluşturmayı hedeflediklerini söyledi.

Polonya Başbakanı Donald Tusk, ülkesinin konuşlandırmaya katılmayı planlamadığını açıkladı ancak ABD’nin oraya yapacağı herhangi bir askeri müdahalenin “siyasi bir felaket” olacağı konusunda uyardı:

“NATO üyesi bir ülkenin topraklarının başka bir NATO üyesi ülke tarafından işgal edilmesi veya ilhak girişiminin yaşanması, dünyanın sonu olurdu.”

Rusya’nın Belçika büyükelçiliği ise Arktik’te yaşananlardan “ciddi endişe” duyduğunu ifade etti.

NATO’yu “Moskova ve Pekin’den gelen artan tehdit bahanesiyle” bölgede askeri varlık oluşturmakla suçladı.

Beyaz Saray’da neler yaşandı?

Danimarka ve Grönland’dan üst düzey yetkililer 14 Ocak’ta ABD ile gerilime neden olan süreci görüştü.

Danimarka Dışişleri Bakanı Lars Løkke Rasmussen ve Grönlandlı mevkidaşı Vivian Motzfeldt, 14 Ocak’ta Washington’da ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile biraraya geldi.

Rasmussen toplantının ardından yaptığı basın açıklamasında, görüşmeyi “dobra ama yapıcı” olarak nitelendirdi.

ABD ve Danimarka’nın Grönland’ın geleceğine ilişkin pozisyonlarının farklı göründüğünü ifade etti.

“Hâlâ temel anlaşmazlıklarımız var ancak görüşmelere devam edeceğiz” diye ekledi.

Danimarka Dışişleri Bakanı Trump’ın açıkça Grönland’ı “fethetmek” istediğini ancak görüşmenin “Amerikan tutumunu değiştirdiğini” düşündüğünü söyledi.

İki ülke arasında bir çalışma grubu oluşturulduğunu ve bu grubun önümüzdeki birkaç hafta içinde bir araya gelerek izlenecek bir yol haritası üzerinde görüşeceğini duyurdu.

Rasmussen ayrıca Danimarka’nın Grönland’a güvenlik katkılarını artırmaya hazır olduğunu da belirtti.

Bu görüşmeden önce konuşan ABD Başkanı Trump, Grönland’ın ABD’ye ait olması halinde NATO’nun çok daha güçlü ve etkin bir hale geleceğini söyledi.

Sosyal medya hesabından açıklama yapan Trump, Grönland’ın Amerikan füze savunma sistemi için yaşamsal önemde olduğunu savundu.

Trump ayrıca, Grönland’ı ABD’nin kontrol etmesinin dışındaki bütün önerilerin “kabul edilemez” olduğunu da iddia etti.

Danimarka ve Grönland’a önemli bir destek Paris’ten geldi.

Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot, ülkesinin gelecek ay Grönland’da bir konsolosluk açacağını duyurdu.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da Washington’ın Grönland’ı ilhak etmesi durumunda görülmemiş sonuçların ortaya çıkacağını savundu.

Danimarka, NATO’nun 32 üyesinden biri.

‘Bu sözleri onun için büyük sorun olacak’

Beyaz Saray’ın çözüm önerilerinden biri adanın Danimarka’dan satın alması yönünde.

Ancak ABD’den gelen tehditvari açıklamalarda, adanın güç kullanılarak ilhakı da dışlanmıyor.

Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ise böylesi bir şekilde askeri güç kullanılmasının, bir savunma ittifakı olan NATO’nun sonu olacağı uyarısında bulundu.

Trump’a daha önce de, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen’in sözleri hakkında ne düşündüğü sorulmuştu.

ABD Başkanı, “Bu onların sorunu, ben ona katılmıyorum. Bu onun için büyük bir sorun olacak” yanıtını vermişti.

Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen ise son açıklamasında, bir tercih yapması istenirse, halkının ABD yerine Danimarka’yı seçeceğini belirtiyor.

Grönland, seyrek nüfuslu bir ada ancak Kuzey Amerika ve Kuzey Kutbu arasında özel bir konuma sahip.

Zira füze saldırıları sırasında adadaki erken uyarı sistemleri hayati rol oynayabiliyor, bölgedeki gemiler de adadan rahatlıkla izlenebiliyor.

Donald Trump daha önce defalarca Grönland’ın ABD’nin ulusal güvenliği için hayati önem taşıdığını söyledi.

Trump ayrıca herhangi bir kanıt olmaksızın, Grönland’ın “her tarafının Rus ve Çin gemileriyle kaplı olduğunu” iddia etti.

ABD’nin halen Grönland’ın kuzeybatı ucundaki Pituffik Üssü’nde 100’den fazla askeri personeli bulunuyor.

Bu tesis İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana ABD tarafından işletiliyor.

Danimarka ile mevcut anlaşmalar uyarınca, ABD Grönland’a istediği kadar asker gönderme yetkisine sahip.

Grönland’ın geleceğine ilişkin endişeler, Trump’ın 3 Ocak’ta Venezuela’ya karşı askeri güç kullanarak Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun ABD’ye getirilmesini sağlamasının ardından yeniden gündeme geldi.

Trump daha önce 2019’da ilk başkanlık döneminde de Grönland’ı satın almak için teklifte bulunmuş ancak Grönland yetkilileri adanın “satılık olmadığını” söylenmişti.

Son yıllarda Grönland’ın nadir toprak mineralleri ile uranyum ve demir gibi doğal kaynaklarına olan ilgi arttı.

Bölgede iklim değişikliği nedeniyle buzullar eridikçe bu kaynaklara erişim kolaylaşıyor.

Bilim insanları Grönland’ın önemli petrol ve gaz rezervlerine de sahip olabileceğini düşünüyor.