İran’da eylemler yayılıyor, Trump’tan İranlılara mesaj var

İran’da yılbaşı öncesi Tahran’ın ünlü Kapalıçarşı’sındaki esnafın yüksek oranlı devalüasyona karşı kepenk kapatmasıyla başlayan protesto eylemleri ülke geneline yayılmış durumda. Son  haberlere bakılacak olursa ülkedeki 31 eyaletten 25’inde büyük sokak gösterileri yapılıyor. İran’da rejimin bu protestolara tavrı da henüz kararsızlık aşamasında. Başlangıçta gösterilerin üzerine sert gidilirken İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan’ın yumuşak davranma çağrısı sonrası bir rahatlama olmuştu ama şimdi rejim bir kez daha sertleşmeye hazırlanıyor, ülkede internet tamamen kesildi, pek çok yerden de ciddi şiddet haberleri geliyor. Amerikan Başkanı Donald Trump, bir yandan iran halkına “Özgürlüğünüzü geri alın” diyerek isyan çağrısı yaparken bir yandan da İran yönetimini göstericilere karşı şiddet kullanmaması konusunda uyardı, “Şiddet kullanırsanız sizi yeniden vururuz” diyerek askeri müdahale tehdidinde bulundu.

İran’da ekonomik sorunlar nedeniyle başlayan ve rejim karşıtı eylemlere dönüşen protestolar, 12’nci gününde ülkenin birçok kentinde sürüyor.

İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na (HRANA) göre, Tahran, Tebriz, Kereç, Abadan, Reşt, Sistan-Beluçistan, Şiraz, Kirman, Burucerd ve Kirmanşah’ta sokaklarda rejim karşıtı protestolar yapıldı.

Gürgan kentindeki valilik binası ateşe verilirken, Tahran’da Settar Han Köprüsü civarında göstericilerin polis araçlarını ateşe verdikleri görüntüler sosyal medyada yer aldı.

Bazı bölgelerde protestolare müdahale eden emniyet güçlerinin göz yaşartıcı gaz kullandıkları, bazı noktalarda eylemcilere ateş ettiği bildirildi.

Tesnim Haber Ajansı’na göre, Kirmanşah’daki protestolarde Devrim Muhafızları Ordusu’na bağlı 2 asker hayatını kaybetti ve Kazvin kentindeki protestolarde de Devrim Muhafızları Ordusu’na bağlı 1 milis gücü (Besiç) üyesi, eylemciler tarafından darp edilerek ağır yaralandı.

İran’da internet kesintisi iddiası

Öte yandan İran’da ülke genelinde internette kesinti ve yavaşlama olduğu iddia edildi.

İranlı Öğrenciler Haber Ajansı (ISNA), sosyal medyada paylaşılan değerlendirmeler ve kullanıcı geri bildirimlerine göre, internet erişiminde kesinti ve belirgin yavaşlamalar gözlemlendiğini duyurdu.

Küresel ölçekte internet altyapısı ve trafik izleme hizmeti sunan Cloudflare’in paylaştığı analitik verilerin de İran’daki internet trafiğinde son bir haftada dikkat çekici dalgalanmalar yaşandığına işaret ettiği belirtildi.

Buna göre, ülkenin internet kullanım hacmi bazı zaman dilimlerinde olağan seviyelerin altına düşerken, ani ve kısa süreli gerilemeler kaydedildi.

Kullanıcılar, günün farklı saatlerinde bağlantı istikrarsızlığı ve hizmet kalitesinde düşüş yaşandığını belirtirken, sorunun belirli bir bölgeyle sınırlı olmadığı ifade edildi.

İranlı makamlardan konuya ilişkin henüz resmi açıklama yapılmadı.

Tahran’da bir polis öldü

Yarı resmi Fars Haber Ajansı, Tahran’ın batısındaki Melard kentinde görev yapan polis memuru Şahin Dehkan’ın, bölgede yaşanan olayları kontrol altına almaya çalıştığı sırada bıçaklanarak hayatını kaybettiğini aktardı. Ajans, saldırıyı gerçekleştirenlerin kimliğinin tespit edilmesi için çalışmaların sürdüğünü duyurdu.

Çarşamba günü ülkenin birçok kentinde yeni protestolar düzenlenirken, bazı bölgelerde şiddet olayları yaşandı. Bu olaylarda iki güvenlik görevlisinin hayatını kaybettiği bildirildi. Tüm bu gelişmeler, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın tansiyonu düşürmeye yönelik çağrılarına rağmen yaşandı.

Yerel basına göre, Salı günü Tahran’ın merkezinde ilk kez doğrudan çatışmalar yaşandı. Daha önce başkentte ağırlıklı olarak akşam saatlerinde dağınık toplanmalar görülüyor, ciddi olaylar kayda geçmiyordu.

AFP’nin resmi veriler ve medya raporlarına dayanan sayımına göre, protesto hareketi en az 50 kente yayıldı. Bu kentlerin büyük bölümünü küçük ve orta ölçekli yerleşimler oluşturuyor.

İranlı yetkililer, protestoların başlamasından bu yana güvenlik güçleri de dahil olmak üzere 15 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Buna karşılık insan hakları örgütleri, sekiz eyalette en az 27 göstericinin güvenlik güçleri tarafından öldürüldüğünü ve binin üzerinde kişinin gözaltına alındığını öne sürüyor.

Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, protestoların başından bu yana görece ılımlı bir dil kullanıyor. Pezeşkiyan, Çarşamba günü güvenlik güçlerine, ‘göstericilerle provokatörler arasında ayrım yapılması’ ve protestoculara karşı ‘herhangi bir işlem yapılmaması’ talimatı verdi. Bu açıklama, Mehr Haber Ajansı tarafından aktarıldı.

Öte yandan, İran Genelkurmay Başkanı Emir Hatemi, ABD ve İsrail’e yönelik sert açıklamalarda bulundu. Hatemi, Donald Trump’ın, protestocuların öldürülmesi halinde İran’a askeri müdahale edilebileceği yönündeki tehditlerine ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun göstericilere verdiği desteğe tepki gösterdi.

Hatemi, bu açıklamaların Tahran tarafından ‘tehdit’ olarak algılandığını belirterek, “Eğer düşman bir hata yaparsa, İsrail’le Haziran ayında yaşanan ve 12 gün süren savaştakinden çok daha sert bir karşılık veririz,” dedi.

Söz konusu çatışmalarda ABD’nin İran’ın nükleer tesislerine yönelik saldırılar düzenlediği hatırlatıldı.

“Pehlevi geri dönecek”

CNN International’ın haberine göre yürüyüşçüler “Bu son savaş, Pehlevi geri dönecek” sloganını attı. Son protestolar yaşanırken, Pehlevi sanal medya üzerinden cesaretlendirici bir paylaşım yaparak İranlıları “sokaklara çıkmaya ve birleşik bir cephe olarak taleplerinizi haykırmaya” çağırdı. “İran yükselsin!” diye ekledi.

Uçuşlar iptal edildi

İran genelinde devam eden protestoların etkisini artırması üzerine, ülke genelindeki havalimanları için çeşitli NOTAM’lar yayımlandı. Yayımlanan kısıtlamalar kapsamında İran varışlı ve İran üzerinden icra edilen birçok uçuş iptal edildi.

Trump’ın İran’a tehdidi

ABD Başkanı Donald Trump, İran’da devam eden protestolarde insanların öldürülmesi halinde Washington’ın “İran’ı çok sert vuracağını” söyledi.

“The Hugh Hewitt Show” programına katılan Trump, İran’daki protestolarde çok büyük kalabalıkların oluştuğunu ve izdiham çıktığını belirtti.

Trump, protestolarde insanların hayatını kaybettiğini ancak sorumluluğun bir tarafa yüklenip yüklenemeyeceğinden emin olmadığını ifade ederek, bu tür eylemlerin sürmesi halinde İran’ın ağır bedeller ödeyeceğini dile getirdi.

Başkan Trump, “Çok kötü durumdalar. Onlara şunu da ilettim: Eğer insanları öldürmeye başlarlarsa ki ayaklanmaları sırasında bunu yapma eğilimleri var, sık sık ayaklanma çıkarıyorlar eğer bunu yaparlarsa, onları (İran) çok sert şekilde vuracağız.” dedi.

İran halkına seslenen Trump, “Siz cesur bir halksınız, özgürlüğünüzü geri alın.” ifadelerini kullandı. Trump, göstericilere müdahale edilmemesine dönük uyarısını da yineledi.