Sudan’daki iç savaşta Türk teknolojisiyle Çin teknolojisi karşı karşıya

Sudan, Doğu Afrika’da kadersiz bir ülke. 1956 yılında bağımsızlığını elde eden ülkede o günden bugüne geçen 75 yılda tam 20 askeri darbe yaşandı. Ülke biri 1955’ten 1971’ye, diğeri 1983’ten 2005’e kadar süren iki uzun iç savaş yaşadı, şimdi son üç yıldır üçüncü iç savaşını yaşıyor.

ülkede bir ‘Sudan hükümeti’ var, başında Abdül Fettah el Burhan isimli bir generalin olduğu; bir de RSF adını kullanan ve başında Muhammed Hamdan Dagalo veya daha yaygın bilinen adıyla Hemedi adlı bir generalin bulunduğu büyük silahlı grup.

Aslında bu iki isim El Beşir’in bir ayaklanmayla devrilmesinden sonra ülkeyi birlikte yönetiyordu ama 2023’te RSF önce Sudan ordusuna entegre olmayı reddetti, ardından da Sudan’da iç savaşı başlattı, o gün bugündür de çatışmalar devam ediyor, yüzbinlerce insan öldü, milyonlarca insan bulundukları yerlerden göç etmek zorunda kaldı.

Bu iç savaşı ilginç yapan, uluslarara güçlerin iç savaşta fazlasıyla varlık göstermesi.

Sudan hükümetini esas olarak Suudi Arabişstan ve Katar destekliyor. Şimdi az sonra göreceğiniz The New York Times haberinden öğreniyoruz ki Mısır da bu ülkelere aktif olarak katılmış durumda.

RSF’in arkasında ise Birleşik Arap Emirlikleri var.

Suudi Arabistan ve Katar, Türkiye başta olmak üzere ama İran ve Rusya’dan da silah ve teknoloji alıp bu ülkeye aktarıyor. The New York Times haberi, Türkiye yapımı Akıncı SİHA’ların ve onların kullandığı Roketsan ve MKE yapımı mühimmatın Mısır’daki gizli üsten havalanıp RSF güçlerini ve onların  ikmal yollarını bombaladığını söylüyor.

Aynı haberden öğreniyoruz ki, BAE de RSF’e Çin’den satın aldığı askeri teknoloji ve SİHA’larla destek veriyor. Ülkede büyük bir İHA savaşı yaşanıyor.

The New York Times’ın çok çarpıcı bilgiler içeren haberini tam metne yakın çevirisiyle sunuyoruz:

***

Havaalanı, Sahra Çölü’nün kenarındaki devasa buğday tarlalarının yanında yer alıyor. İnsansız hava araçları, dünyanın en büyük insansız hava aracı savaşlarından birine doğru, gizli üslerinden havalanarak devasa buğday tarlalarının üzerinden geçiyor.

Üs, Mısır’da, ülkenin batı çölündeki geniş bir tarım projesinin ortasında gizlenmiş durumda. Ancak hedefler Sudan’da.

Gizli insansız hava aracı operasyonu, kıtlık, vahşet ve on binlerce ölümle sarsılan Sudan’daki iç savaşın, rakip yabancı güçlerin çıkarları doğrultusunda ilerleyen yüksek teknolojili insansız hava aracı savaşının geniş bir alanına nasıl dönüştüğüne dair yeni kanıtlar sunuyor.

New York Times tarafından incelenen uydu görüntüleri, uçuş kayıtları ve videoların yanı sıra Amerikalı, Avrupalı ​​ve Arap yetkililerle yapılan görüşmeler, Mısır havaalanında konuşlanmış gelişmiş askeri insansız hava araçlarının en az altı aydır Sudan’da saldırılar düzenlediğini gösteriyor. Hedefleri, 1000 günden fazla süredir Sudan ordusuyla savaşan acımasız paramiliter grup Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF).

Savaşa Mısır da girdi

Mısır Dışişleri Bakanlığı ve dış basın merkezi ile Sudan ordusu bu makale için yöneltilen sorulara yanıt vermedi.

Mısır, yakın zamana kadar Sudan’da çoğunlukla diplomatik bir oyuncuydu. Ancak insansız hava aracı faaliyetleri, Sudan ordusunun yanında savaşa girdiğini ve her iki tarafta da yabancı güçlerle dolu bir savaşa bir katman daha eklediğini gösteriyor.

Yetkililer, Birleşik Arap Emirlikleri’nin RSF’ye silah sağladığını söylüyor. Suudi Arabistan ve Katar, Türkiye, İran ve Rusya’dan da silah temin eden Sudan ordusunu destekliyor.

Şimdi ise Nil üzerindeki Sudan’ın komşusu Mısır da savaşa katıldı ve gizli insansız hava aracı üssü, RSF’den misilleme tehditleri aldı.

Uzun menzilli SİHA’larla

Mısır’ın müdahalesi, teknolojinin, tahminen 12 milyon insanı yerinden eden dünyanın en yıkıcı savaşlarından birini nasıl şekillendirdiğini her zamankinden daha fazla gösteriyor. Güçlü, uzun menzilli insansız hava araçları artık Sudan’daki çatışmaların büyük bir bölümünü yürütüyor; savaşçılara ve ikmal konvoylarına füzeler fırlatıyorlar, ancak aynı zamanda camileri, hastaneleri ve enerji santrallerini de vuruyorlar. Saldırılar, hem siviller hem de savaşçılar olmak üzere binlerce insanı öldürdü.

Küresel altın patlaması, insansız hava aracı savaşını kısmen tetikliyor. Yükselen fiyatlar, hem RSF’nin hem de Sudan ordusunun ülkelerinin rezervlerini hızla kullanmasıyla savaş bütçelerini şişirdi. Ancak çoğunlukla, insansız hava aracı faaliyetleri yabancı güçler tarafından yönlendiriliyor.

RSF’de de Çin malı SİHA’lar

RSF, grubun zengin Körfez müttefiki olan Birleşik Arap Emirlikleri tarafından tedarik edilen Çin yapımı uzun menzilli CH-95 insansız hava araçlarını kullanıyor. Sudan ordusu, Türkiye’nin en büyük savunma sanayi şirketlerinden Baykar’ın en yeni uydu kontrollü insansız hava araçlarını kullanıyor.

Birleşik Arap Emirlikleri, savaşta her iki tarafı da desteklediğini reddediyor. Üst düzey bir Türk yetkili, Baykar insansız hava araçlarının uluslararası hukuka uygun olarak ihraç edildiğini ve hükümetin Sudan ordusuna doğrudan herhangi bir destek sağlamadığını söyledi.

Mısır niye katıldı?

Dört Amerikalı yetkili ve Orta Doğu’dan bir yetkiliye göre, Türk yapımı insansız hava araçları güvenli bir şekilde saklanmak üzere Mısır’da gizleniyor. İnsansız hava araçlarını Mısır güçlerinin mi yoksa Sudan güçlerinin mi kullandığı belirsiz. Bu makale için görüşülen diğer yetkililer gibi, yetkililer de hassas istihbaratı görüşmek üzere anonimlik koşuluyla konuştu.

Yetkililer, Mısır’ı savaşa iten şeyin, Ekim ayı sonlarında Darfur bölgesindeki Sudan kenti El Fasher’in düşmesi olduğunu söylüyor. 18 aylık acımasız bir kuşatmanın ardından, RSF birlikleri kıtlıktan etkilenen bölgeyi ele geçirdi ve bu durum küresel kınamaya yol açtı. Haftalar içinde, paramiliter güçlerin savaşçıları, Sudan’ın merkezindeki Kordofan bölgesinde yeni bir savaş alanına ilerleyerek ülkeyi bir kez daha ele geçirme tehdidinde bulundu.

Uzun zamandır RSF’nin Sudan’ı tamamen ele geçirmesinden korkan Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah el-Sisi, bu haber karşısında gözle görülür şekilde endişelendi. Aralık ayında, 1,5 milyon mültecinin ülkesine akın ettiği Sudan’da “kırmızı çizginin” aşıldığı konusunda uyarıda bulunmuştu.

Uzun menzilli Akıncı’lar Mısır’da

O sıralarda, Mısır’ın güneyindeki üssün uydu görüntülerinde görülen aynı tip Türk Akıncı insansız hava araçları, video analizine göre, Sudan’ın derinliklerine doğru saldırılar düzenlemeye başladı ve çölde ilerleyen RSF savaşçılarını ve ikmal konvoylarını vurdu.

5 Kasım tarihli bir videoda, Libya’dan sınırı geçtikten sonra vurulan dört kamyondan oluşan bir konvoyun Sudan çölünde alevler içinde olduğu görülüyor; yetkililer Libya’nın RSF için hayati bir silah, yakıt ve savaşçı kaynağı haline geldiğini söylüyor.

BAE, Mısır’ın da en büyük yatırımcısı

Mısır’daki insansız hava aracı üssü, El-Sisi için hassas bir dengeyi de gerektiriyor. Mısır ekonomisi büyük ölçüde Birleşik Arap Emirlikleri’ne bağımlı; Birleşik Arap Emirlikleri 2024 yılında Mısır’ın Akdeniz kıyısındaki bir kalkınma projesine 35 milyar dolar yatırım yaptı – bu, ülkenin bugüne kadarki en büyük yabancı yatırımıydı.

Ancak Birleşik Arap Emirlikleri aynı zamanda RSF’yi de destekliyor.

Her iki taraf da savaş suçlarıyla suçlanıyor. Sudan askeri savaş uçakları köylere ayrım gözetmeksizin saldırılar düzenleyerek düzinelerce insanı öldürdü.

En kötü şöhretli insansız hava aracı saldırıları, Dünya Sağlık Örgütü’ne göre 114 kişinin, bunların 63’ünün çocuk olduğu bir anaokuluna yapılan saldırı da dahil olmak üzere RSF’ye atfediliyor.

RSF insansız hava araçları genellikle savaşçılarına cepheyi yarıp geçmelerine yardımcı olurken üst düzey bir Avrupalı ​​yetkiliye göre, Sudan ordusu, Libya ve Çad’dan gelen hayati öneme sahip RSF ikmal hatlarını kesmek için Türk insansız hava araçlarını kullanıyor.

Anti SİHA silahlar da Çin’den

Hollanda merkezli PAX örgütünde insansız hava aracı uzmanı olan Wim Zwijnenburg, bu saldırılara karşı koymak için RSF’nin, muhtemelen Birleşik Arap Emirlikleri sponsorları tarafından sağlanan Çin yapımı insansız hava aracı sinyallerini karıştırma ve karadan havaya füze sistemleri edindiğini söyledi.

New York Times gazetesi tarafından doğrulanan bazı savaş alanı görüntüleri, RSF savaşçılarının son dört ayda tanesi yaklaşık 25 milyon dolar olan en az dört Türk Akıncı insansız hava aracını düşürdüğünü gösteriyor.

Zwijnenburg, insansız hava araçları edinme yarışının çatışmaya “daha fazla kaos ve yıkım” getirdiğini söyledi. RSF saldırıları elektrik santrallerini ve su arıtma tesislerini devre dışı bırakarak milyonlarca insanın elektriğini ve temiz suyunu kesti.

Zwijnenburg, insansız hava araçlarının “halk arasında terör yaydığını” belirtti.

Otuz yılı aşkın bir süre önce başlayan, Sahra’nın doğu ucunda, Sudan sınırına yaklaşık 65 kilometre uzaklıktaki Doğu Oweinat çöl ıslah projesi, devasa, verimli ekin çemberleri için su sağlamak üzere dünyanın bilinen en büyük fosil su havzası sisteminden yararlanıyor.

2023 yılında Sisi, hasadı kutlamak için Mısır’ın ikinci büyük buğday üreticisi olan askeri kontrollü projeyi ziyaret etti. Yabancı yatırımcılar arasında Birleşik Arap Emirlikleri’nden büyük tarım şirketleri de bulunuyor.

Yirmi yıl boyunca proje, ürün ihracatı ve işçi taşımacılığı için kullanılan havaalanı tek pistiyle hizmet verdi. Ancak uydu görüntüleri, 2018’den itibaren havaalanının sessizce genişlemeye başladığını gösteriyor.

Küçük havaalanı büyüdü

2024 yılına gelindiğinde, görünüşe göre askeri amaçlarla ikinci bir pist ve yaklaşık 17 uçak hangarı inşa edilmişti. Uydu görüntüleri, üste savaş uçakları ve küçük insansız hava araçlarının konuşlandırıldığını gösteriyor. ABD merkezli bir uydu istihbarat şirketi olan Ursa Space tarafından elde edilen uydu verilerine göre, üsten uçurulan daha küçük insansız hava araçları, Mısır’ın Sudan ile olan sınırını izliyor gibi görünüyor.

Geçen yılın Temmuz ayında, Türk kargo uçakları Doğu Oweinat’a indi ve bu da üsteki faaliyetleri artırdı. Ursa Space’in belirlediğine göre, bir hangarın yanına bir uydu iletişim sistemi kuruldu ve yer kontrol sisteminin dışında araçlar görülebiliyordu. İki hafta sonra, pistte bir Akıncı insansız hava aracı görüntülendi.

Türkiye daha önce TB2 satmıştı

O zamana kadar, Sudan ordusu zaten Akıncı’yı üreten Türkiye’deki Baykar şirketiyle iş yapmıştı. Sudan iç savaşının yedinci ayında, Kasım 2023’te, ordu altı Bayraktar TB2 insansız hava aracı, 600 savaş başlığı ve bir eğitim ve bakım paketi satın almak için 120 milyon dolarlık bir anlaşma imzaladı. Times gazetesi, ilk olarak Washington Post tarafından haberleştirilen sözleşmenin bir kopyasını elde etti.

Ancak geçen yıl Akıncı insansız hava araçlarının gelişi, çok daha büyük yetenekler sağladı. Uzmanlara göre, 6 bin km’den fazla menzile sahip Akıncı, TB2’den en az üç kat daha fazla bomba taşıyabiliyor. Ayrıca en az dört kat daha pahalı.

Aralık ayına kadar, üsten en az iki Akıncı insansız hava aracı faaliyet gösteriyor ve Sudan içindeki hedeflere saldırıyordu.

Roketsan mühimmat

New York Times tarafından incelenen bir saldırının videoları, Mısır üssünden 1200 km’den fazla uzaklıktaki Darfur’daki bir köyde toplanan RSF savaşçılarına güdümlü bomba atan bir insansız hava aracını gösteriyor. Üç silah uzmanı, mühimmatın Türk Roketsan güdümlü bombası olduğunu ve sadece Akıncı’nın bu menzile sahip olduğunu belirtti. Times’ın analizine göre, saldırıda en az 20 kişi öldü.

Times tarafından doğrulanan diğer videolar, Çad sınırına yakın bir kamyon konvoyuna yapılan saldırıların ardından yaşananları gösteriyor.

“Adıkong’da, sınırda bir insansız hava aracı vurdu, arkadaşlar. İnsansız hava aracı, insansız hava aracı,” diyen bir görgü tanığı, Adıkong adlı işlek bir sınır geçiş noktasındaki saldırıyı filme alırken konuştu. Uydu görüntülerine göre, saldırı bir yangına yol açtı ve bir düzineden fazla binayı yok etti.

Türkiye’den kargo uçağı trafiği

İnsansız hava araçları Sudan içindeki hedeflerini vururken, Türk askeri ve kargo uçakları, bazen Port Sudan’dan olmak üzere, Mısır üssüne inmeye devam etti. Hava trafik gözetim şirketi Aireon’dan alınan uçuş verilerine göre, kargo uçaklarının birçoğu Baykar’ın Akıncı insansız hava araçlarını geliştirdiği ve test ettiği Türk üssü Çorlu’dan kalkmıştı.

Ursa Space’in bulgularına göre, diğer uçuşlar ise 2023’ten beri küresel silah kaçakçılığındaki rolü nedeniyle Amerikan yaptırımları altında olan Rus havayolu şirketi Aviacon Zitotrans tarafından gerçekleştirildi.

Türkiye Savunma Bakanlığı bir e-postada, “Türk Silahlı Kuvvetlerinin Sudan’da herhangi bir faaliyeti yoktur” dedi.

Savaşın kazananı da yok

Teknolojik mücadeleye rağmen, hiçbir taraf savaşı kazanma belirtisi göstermiyor. Amerika Birleşik Devletleri, Sudan ordusunu kimyasal silah kullanmakla suçlarken, RSF de benzer suçlamalarda bulundu. Soykırım işledikleri gerekçesiyle her iki tarafa da yaptırımlar uyguladı; görünüşte daha fazla silah satın alma yeteneklerini sınırlamak için. Bu çaba başarısız olmuş gibi görünüyor.

El Fasher’in düşüşünden sonra Mısır hava üssünden yapılan saldırıların hızı önemli ölçüde arttı. Görünürde bir kabul olarak

Mısır’ın düşmanının yanında yer aldığı yönündeki açıklamaların ardından, RSF üstü kapalı tehditlerde bulundu.

RSF, Kasım ayında yaptığı bir açıklamada, birliklerini vuran insansız hava araçlarının “yabancı bir üsten fırlatıldığını” bildiğini ve “uygun zamanda ve yerde” karşılık vereceğini belirtti.

Grubun lideri Korgeneral Muhamed Hamdan, aylar önce yaptığı bir video konuşmasında, “Bu sözleri dikkatlice dinleyin,” demişti. “Herhangi bir havaalanından kalkan herhangi bir insansız hava aracı bizim için meşru bir hedeftir.”