Hazine, zamanında 20 milyar borç aldı, Ocakta bunu 280 milyar olarak geri ödeyecek… Bilin bakalım neden?

Türkiye’de enflasyonun ve buna bağlı olarak devletin aldığı iç borçlardan başlayarak her şeyin  nasıl rayından çıktığına dair çok çarpıcı bir örneğimiz var: Hazine Ocak ayında, 2016 Ocak’ında borç aldığı 20,3 milyar lirayı geri ödeyecek. Bu ödeme toplam 280 milyar lirayı aşacak.

Yanlış okumadınız, 20 milyara lirası ana para, 260 milyar lirası da faiz olan bir ödemeden söz ediyoruz.

Bu tahvil 2016 Ocak ayında satıldığında Türkiye’de işler görece iyiydi, henüz enflasyon yükselmemişti ve Hazine ileride de fazla yükselmeyeceği varsayımıyla borç verenleri uzun vadeye ikna etmek için tahvilini enflasyona endeksli çıkarmıştı. O zamanlar Türkiye’de reel negatif faiz vardı, yatırımcıları uzun vadeye ikna etmenin yolu az da olsa bir pozitif faiz vermekten geçiyordu.

Ama sonra Türkiye’de her şey değişti. Önce 15 Temmuz darbe girişimi oldu, ekonomi yavaşladı. Bunun üzerine dönemin Hazine Bakanı Mehmet Şimşek, ekonomiyi canlandırmak için Kredi Garanti Fonu adlı bir fon icat etti, devlet destekli ve düşük faizli krediler iş dünyasına dağıtılmaya başlandı.

Bu enflasyonu yükseltti ama henüz azdırmamıştı. 2017’de referandumla kabul edilen başkanlık sistemi 2018’de yürürlüğe girdi, Başkan seçilen Recep Tayyip Erdoğan Merkez Bankası’nın bağımsızlığını ortadan kaldırıp faizlerin düşürülmesi için baskı yapınca yabancı sermaye kaçmaya başladı, doların değeri arttı ve enflasyon belası başladı.

Erdoğan’ın faiz düşürme ısrarı arada Türkiye’de enflasyonu yüzde 76’e kadar çıkardı, şimdi son üç yıldır “dezenflasyon” politikası uygulanıyor, ekonomi iyice yavaşladı, yükselen enflasyon devletin borçlanma ihtiyacını arttırdı, çünkü kamu fazla para harcamaya devam etti, arada yaşanan covid salgını döneminde inanılmaz sübvansiyonlu krediler dağıtıldı.

Devlet kesesinden ve olmayan paradan yapılan bu harcamaları sonunda Hazine faiz olarak ödüyor. Sadece yeni yılın ilk iki ayında Hazine 1,2 trilyon liralık borç geri ödemesi yapacak.

Hazine, ocak ayında 403 milyar lirası faiz olmak üzere 578 milyar liralık devasa bir iç borç ödemesi yapacak. Şubatta ise 426 milyar lirası anapara olmak üzere 578.6 milyar liralık iç borç ödenmesi gerekiyor. 

Ekonomist Kerim Rota, ocak ayında iç borç stokunda ödenecek 403 milyar lira faize dikkat çekerek, her ay ortalama 150 milyar lira olan faiz ödemesinin ocakta zirve yapacağını söyledi.

Rota, ocak ayındaki olağanüstü yığılmanın nedeninin, “Ocak 2016’da ihraç edilen ve 14 Ocak 2026’da itfası gelen tek bir büyük tahvil” olduğunu belirterek, enflasyona endeksli bu tahvilin anaparasının 20.3 milyar TL, ödenecek enflasyon farkının (faiz kaleminden) ise 260 milyar lira olduğunu söyledi.

“Enflasyonun tek hanelerden yüzde 80’lere çıkmasında sorumlu kimse bu 260 milyarın sorumlusu odur” diyen Rota, tahvilin sorumluluğunun söz konusu dönemin ekonomi yönetiminde olduğunu dile getirdi.

Rota, yüksek enflasyonun ülkeye verdiği zararın yanında, bu dönemde ekonomi yönetimini devralan kadroların üzerinde de ağır bir yük oluşturduğunu belirterek, “Enflasyonun elden kaçırılması maalesef ülkeye yapılmış büyük bir kötülük. Şimdi bu hatayı düzeltmek için çok daha maliyetli bir süreçten geçiyoruz” değerlendirmesinde bulundu.

2026’da Merkez’in iç borç yükü: 3.7 trilyon lira

Merkezi yönetimin 2026 Ocak–Eylül döneminde yapacağı iç borç ödemeleri rekor seviyelere ulaştı. Söz konusu dokuz aylık dönemde Hazine’nin toplam 3 trilyon 725 milyar lira iç borç servisi bulunuyor. Bunun 2 trilyon 214 milyar lirası anapara, 1 trilyon 510 milyar lirası ise faiz ödemelerinden oluşuyor. Özellikle ocak ve şubat aylarında yoğunlaşan büyük ölçekli tahvil itfaları, borçlanma maliyetlerinde geçmiş yıllarda yapılan hataların etkisini bir kez daha ortaya koyuyor. Ekonomistler, faiz yükünün bu kadar şişmesinde enflasyonun uzun süre kontroldan çıkmasının belirleyici olduğuna dikkat çekiyor.