Artık Çin’de Ucuzluk Yok: Rekabet Avantajının Dönüşümü ve Küresel Sonuçları

Çin’in küresel ekonomi sahnesine yükselişi, 21. yüzyılın en köklü ve dönüştürücü gelişmelerinden biri oldu.

1980’lerde başlayan reform ve dışa açılma süreci, yalnızca Çin’in değil, küresel üretim, ticaret ve yatırım mimarisinin tamamını yeniden şekillendirdi. Bugün Çin hâlâ dünya ekonomisinin merkez aktörlerinden biri. Ancak artık Çin denildiğinde akla gelen rekabet avantajı, eskisi gibi “ucuz üretim” kavramıyla açıklanamaz.

O dönem kapandı.

Çin hâlâ dev bir ekonomik güç

Bugün Çin, yaklaşık 18,6 trilyon dolarlık GSYH’siyle küresel ekonominin yüzde 17,5’ini tek başına temsil ediyor. 3,77 trilyon dolarlık ihracat, 2,58 trilyon dolarlık ithalat ve yaklaşık 1,2 trilyon dolarlık ticaret fazlası ile hâlen dünyanın en büyük ihracatçısı konumunda. Elektronikten otomotive, güneş panellerinden batarya teknolojilerine uzanan yüksek hacimli sektörler, küresel mal ticaretinin omurgasını oluşturuyor.

Sadece elektrikli araç ihracatının 2024 yılında 150’den fazla ülkeye 69,6 milyar dolar seviyesine ulaşması, Çin’in artık düşük katma değerli üretimin çok ötesinde bir sanayi gücüne dönüştüğünü açıkça gösteriyor. Dolayısıyla Çin’e dair tartışma bugün “ucuz işgücü” ekseninde değil; ölçek, teknoloji, tedarik zinciri hâkimiyeti ve küresel erişim başlıklarında yürütülüyor.

“China Price” döneminin anatomisi

1980’ler ve 1990’larda Batılı şirketlerin temel sorusu basitti: “Üretim maliyetlerini dramatik biçimde nasıl düşürürüz?” Çin bu soruya benzersiz bir cevap sundu: düşük ücretli ve bol işgücü, esnek ve gevşek düzenlemeler, devlet destekli altyapı yatırımları, cömert teşvikler ve planlı sanayileşme.

Bu kombinasyon, Çin’i küresel tedarik zincirlerinin merkezi hâline getirdi ve yıllarca sürecek olan “China Price” olgusunu yarattı. Ancak bu ucuzluğun görünmeyen bir bedeli vardı. İşçi hakları, sendikal özgürlükler, iş güvenliği ve çevresel standartlar sistematik biçimde maliyet hesaplarının dışında bırakıldı. Çevresel tahribat, toplumsal baskı ve gelir eşitsizliği bu büyümenin kaçınılmaz yan ürünleri oldu.

İronik olan şuydu: Bu avantajlardan uzun süre faydalanan Batı, aynı zamanda bu modelin doğrudan sonucu olan emek sömürüsü, özgürlük kısıtlamaları, insan hakları ihlalleri ve karbon emisyonları gibi alanlarda Çin’i sert biçimde eleştirdi.

Yabancı yatırımda nicelikten niteliğe geçiş

Uzun yıllar boyunca Çin, küresel doğrudan yabancı yatırımın (FDI) en büyük çekim merkezlerinden biriydi. Ancak son veriler bu dengenin değiştiğini gösteriyor. 2025’te Çin’e giren FDI 747,7 milyar yuan (yaklaşık 107 milyar dolar) seviyesinde gerçekleşti; bu, bir önceki yıla göre yüzde 9,5’lik bir düşüş anlamına geliyor. Gerileme, 2023’ten bu yana devam eden bir trendin parçası.

Bu tablo, Çin’in yatırım çekme gücünü kaybettiği anlamına gelmiyor; yatırımın niteliği değişiyor. Düşük maliyetli üretim yatırımları azalırken, yüksek teknoloji, e‑ticaret, tıbbi cihazlar, yapay zekâ, havacılık ve ileri imalat gibi alanlar öne çıkıyor. Çin ekonomisi, kendi iç dönüşümünün doğal sonucu olarak daha sofistike, daha kontrollü ve daha stratejik bir yatırım modeline yöneliyor.

Bu çerçevede Pekin yönetimi, 2026’dan itibaren 200’den fazla sektörde yeni teşvik mekanizmalarını devreye almayı planlıyor. Amaç, yabancı sermayeyi tamamen serbest bırakmak değil; devlet öncelikleriyle uyumlu, seçici ve yönlendirilmiş bir yatırım rejimi oluşturmak. Aynı zamanda Çin sermayesinin yurt dışına yönelimi de hızlanıyor; ülkeye girenden daha fazla Çin sermayesi, artık küresel pazarlarda yatırım arıyor.

Jeopolitik riskler ve tedarik zincirlerinin yeniden tasarımı

Son yıllarda şirket stratejilerini belirleyen temel faktör artık maliyet değil, risk. COVID‑19 pandemisi, Çin merkezli tedarik zincirlerinin ne kadar kırılgan olabileceğini gözler önüne serdi. Ukrayna savaşı, jeopolitiğin ekonomiye nasıl hızla sirayet edebileceğini gösterdi. ABD‑Çin stratejik rekabeti ise teknoloji, ticaret ve yatırım alanlarında kalıcı kısıtlamalar yarattı.

Bu gelişmelerin sonucu olarak küresel şirketler “China +1” stratejisini benimsedi: Çin’de kalmaya devam ederken üretimin bir bölümünü başka ülkelere kaydırmak. Vietnam, Hindistan, Endonezya, Malezya ve Filipinler artık sadece ucuz işgücü sunan ülkeler değil; tedarik zinciri dayanıklılığının kritik halkaları hâline geliyor.

Yeni rekabetin anahtarı: Güven, öngörülebilirlik ve strateji

Bu dönüşüm, Türkiye gibi ülkeler için hem önemli fırsatlar hem de ciddi sınamalar barındırıyor. Türkiye’nin Avrupa’ya coğrafi yakınlığı, Gümrük Birliği, gelişmiş yan sanayisi ve lojistik kapasitesi güçlü avantajlar sunuyor. Ancak bu avantajlar artık yalnızca maliyet üzerinden değerlendirilemez.

Yeni dönemde rekabet üstünlüğü şu başlıklarda şekilleniyor:

-Tedarik zinciri dayanıklılığı
-Teknoloji ve inovasyon kapasitesi
-Jeopolitik uyum ve risk yönetimi
-Çevresel ve sosyal sürdürülebilirlik
-Kurumsal kalite ve hukuki öngörülebilirlik

Artık temel soru şudur:

“Ne kadar ucuz üretiyorsun?” değil; “Ne kadar güvenilir, öngörülebilir ve stratejik bir ortaksın?”

Mesaj

Çin’de ucuzluk dönemi sona erdi. Ancak Çin küresel ekonominin merkezinden çekilmiyor; aksine oyunun kurallarını yeniden yazıyor.

Bu yeni oyunda kazananlar, eski ezberlere tutunanlar değil; stratejik akılla riskleri yöneten, teknolojiyi merkeze alan ve küresel dengeleri doğru okuyanlar olacak.

Dünya ekonomisi artık daha pahalı, daha karmaşık ve daha politiktir. Bu gerçekliği erken kavrayanlar avantaj sağlayacak; geç kalanlar ise bedel ödeyecektir.