Savaşa iki hafta mola, barışa bir şans

ABD ve İran, Salı akşamı son anda bir ateşkes anlaşmasına vardılar. Bu anlaşma, Başkan Trump’ın İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan ticari gemilerin güvenli bir şekilde geçmesine izin vermemesi halinde İran’ın “tüm medeniyetini” yok etmeye başlayacağı tehdidinde bulunmasından saatler sonra gerçekleşti.

Trump, anlaşmayı sosyal medyada yaptığı bir paylaşımda duyurdu. Anlaşmazlıkta arabulucu olan Pakistan, iki tarafın iki haftalık bir ateşkesi gözlemlemesini ve bu süre zarfında İran’ın petrol, doğalgaz ve diğer gemilerin Hürmüz Boğazından engellenmeden geçmesine izin vermesini önerdi.

Ateşkes ilanından kısa bir süre sonra, bir ABD yetkilisi, İran’a karşı Amerikan askeri saldırılarının durdurulduğunu söyledi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçı, yaptığı açıklamada, İranlıların “savunma operasyonlarını durduracaklarını” ve İran ordusuyla koordine etmek şartıyla “iki haftalık bir süre boyunca Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçişin mümkün olacağını” belirtti.

Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif’in çağrısı ve Çin’in İran nezdinde devreye girmesi sonrası ateşkes ilan edildi.

Bir Beyaz Saray yetkilisi, İsrail’in de ateşkesi kabul ettiğini ve İran’a yönelik saldırılarını iki hafta süreyle askıya alacağını söyledi.

Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif, ABD ve İran’dan görüşmecileri 10 Nisan cuma günü Pakistan’ın başkenti İslamabad’a davet etti ve kalıcı bir barışı konuşmaya çağırdı.

The New York Times gazetesinin konuştuğu üç İranlı yetkiliye göre, İran, Pakistan’ın yoğun diplomatik çabaları ve önemli bir müttefik olan Çin’in son dakika müdahalesi sonrasında Pakistan’ın ateşkes teklifini kabul etti. İran Ulusal Güvenlik Konseyi, anlaşmayı resmen onaylayarak, ABD’nin İran’ın şartlarını kabul ettiği bir zafer olarak nitelendirdi.

Ateşkes duyurusu, uluslararası petrol fiyatları göstergesi olan Brent petrolünün varil fiyatını 93 dolara düşürdü. Asya borsaları Çarşamba sabahı yükselişle açıldı; Japonya’nın Nikkei 225 endeksi yüzde 4, Güney Kore’nin Kospi endeksi ise yüzde 5’ten fazla yükseldi. Çarşamba günü borsalar açılmadan önce yatırımcılara piyasaya bahis yapma şansı veren S&P 500 hisse senedi endeksi vadeli işlemleri yüzde 2’nin üzerinde yükseldi.

Daha önce, gün ilerledikçe, görüşmelerden bir çıkış yolu çıkıp çıkmayacağı belirsizdi. Hatta görüşmelerin olup olmadığı bile belli değildi.

Bir noktada, Trump’ın uluslararası hukuka göre olası bir savaş suçu olan elektrik santrallerine, köprülere ve diğer kritik altyapılara yıkıcı saldırılar tehdidinde bulunmasıyla İran dolaylı müzakerelere katılmayı bıraktı.

Tahran’da dün de gösteriler vardı.

Trump günün erken saatlerinde, “Bütün bir medeniyet bu gece ölecek, bir daha asla geri getirilmeyecek” uyarısında bulunmuştu, ancak “belki de devrim niteliğinde harika bir şey olabilir” diye umduğunu da belirtmişti.

Trump’ın Amerika’nın doğu yakası saatiyle saat 20:00’deki son mühleti öncesinde, Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail İran’a yönelik saldırılarını artırdı. Bu sırada Pakistanlıların da ateşkes sağlamak için çabalarını ikiye katladığı bildirildi.

Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif Salı gecesi yaptığı açıklamada, yeni anlaşmanın, İran’a karşı savaşın başlamasının ardından İsrail ile İran’ın müttefiki Hizbullah arasında Lübnan’da başlayan çatışmaları da kapsadığını söyledi. Şehbaz Şerif, sosyal medya paylaşımında ateşkesin “Lübnan ve diğer yerler de dahil olmak üzere” her yerde geçerli olduğunu belirtti.

Bununla birlikte, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar ve İsrail de dahil olmak üzere Basra Körfezi çevresindeki ülkeler, anlaşmanın hemen ardından füze ve insansız hava aracı saldırıları bildirdi. Bu saldırıların ateşkesi ihlal ederek mi gerçekleştirildiği yoksa İran güçlerine yeni emirlerin ulaşmasının zaman mı aldığı henüz net değil.