SpaceX’in gizli halka arz izahnamesi sızdı: Musk’ın şimdiye kadarki en iddialı planı

Reuters, ünlü girişimci Elon Musk’ın halka arz etmek istediği SpaceX’in izahnamesine ulaştı. Dosyadaki projeksiyonlar tartışmalara neden oldu.

2002’de PayPal’ın halka arzının ardından yapılan kutlama partisinde diğerleri havuz başında eğlenirken, Elon Musk eski bir Sovyet roket kılavuzunu okuyarak bir sonraki girişimi olan SpaceX’i planlıyordu. PayPal yatırımcısı Kevin Hartz, o gün planlanmaya başlanan girişim için, “PayPal tartışmasız büyük bir başarıydı, en büyük hissedarlardan biriydi ama aklı bir sonraki işindeydi. Bugün bu iş trilyonlarca dolarlık bir şirkete dönüştü” dedi.

Tarihin en büyük halka arzı olabilir

Musk, SpaceX’in başına geçeli 20 yıl olurken, binlerce Starlink internet uydusu fırlatarak, yeniden kullanılabilir roketlerle uzay ekonomisini kökten değiştirdi. Dünyanın en büyük uzay şirketi haline gelen SpaceX, uzay teknolojilerinde alışılmış kalıplara meydan okuyor.

Riskli hamleleriyle bilinen Musk’ın SpaceX’i bu yıl yaklaşık 1,75 trilyon dolarlık değerlemeyle halka arz edilmeye doğru ilerliyor. Bu halka arz, tarihin en büyüğü olabilir ve Musk’ı dünyanın ilk trilyon dolarlık servete ulaşan kişisi yapma yoluna sokabilir.

Gizli izahname incelendi

Reuters’ın SpaceX’in gizli halka arz izahnamesinden 100 sayfayı aşkın bölümü inceleyerek yaptığı değerlendirmeye göre, bundan sonra yeniden kullanılabilir roketler ya da kitlesel elektrikli araç üretiminden bile daha büyük bir hedefler ortaya çıkabilir.

İki yıl boyunca Elon Musk’ı takip ederek biyografisini yazan Walter Isaacson, “Musk’ın çılgın olduğunu hep düşünürdüm ama ona karşı bahis oynamanın riski, bu ‘çılgınlığın’ sonuç getirmesi” ifadelerini kullandı.

Musk’ın favori kitaplarından Douglas Adams’ın “Otostopçunun Galaksi Rehberi” hikayesinden çıkmış gibi göründüğü belirtilen izahname, SpaceX’i sadece roket ve uydu üreticisi olarak değil; uzay tabanlı veri merkezleri ve Ay ile Mars’taki endüstrileri kapsayan yapay zekâ çağının gelecekteki gücü olarak tanımlıyor.

Güneşten sınırsız enerji

İzahname, yapay zekâ çağını beslemek için güneşten neredeyse sınırsız elde edileceğini vadediyor ve “yaşamı çok gezegenli hale getirmek, evrenin gerçek doğasını anlamak ve bilincin ışığını yıldızlara taşımak” hedefini ortaya koyuyor.

Belgenin S-1 olarak bilinen giriş kısmında Musk’ın şu sözlerine yer veriliyor:

“Sabah uyandığınızda geleceğin harika olacağını düşünmek istersiniz. Uzayda yolculuk yapan bir medeniyet olmak tam olarak budur.”

SpaceX, Reuters’ın halka arz başvurusuna ilişkin yorum taleplerine yanıt vermedi.

“Bugün o kadar çılgın gözükmüyor”

Piyasa gözlemcileri ve uzmanlar arasında izahnamedeki projeler ve söylemler, soru işaretleri yaratıyor.

Fidelity Investments, Founders Fund ve Valor Equity Partners gibi büyük kurumsal yatırımcılar ve Musk’a bağlı yatırımcılar, roket kazaları, gelir kayıpları, ABD hükümetiyle davalar, iş kazaları ve jeopolitik sorunlara rağmen şirkete bağlı kalmaya devam ediyor.

Musk’ın yatırımcılar nezdindeki güvenilirliği, yeniden kullanılabilir Falcon 9 roketi ve Starlink geniş bant ağı gibi projelerle daha önce şüpheyle karşılanan fikirleri hayata geçirebilmesine dayanıyor.

SpaceX’in ilk çalışanlarından Jim Cantrell, “25 yıl önce bunun delilik olduğunu düşünüyorduk, ben de dahil. Mars’ta üretilen ürünlerin Dünya’da satılması fikri artık o kadar da çılgın görünmüyor” dedi.

Musk, “abartıyor” mu?

Reuters’ın incelemesine göre dosya, SpaceX’in geçen yıl zarar ettiğini, yapay zekâ yatırımlarında büyük teknoloji şirketlerinin gerisinde kaldığını ve Ay ile Mars yerleşimleri ya da yörüngedeki veri merkezleri gibi projelerin ticari olarak uygulanabilirliği belirsiz teknolojilere dayandığını da ortaya koyuyor.

Bazı yorumcular, Musk’ın vizyonunu, şirket değerlemesini artırmaya yönelik bir “hype” olarak değerlendiriyor. SpaceX, yapay zekâ alanında OpenAI, Microsoft ve Alphabet gibi devlerle rekabet edecek.

“Büyük oynayıp karşılığını alma”

Başvurudaki en dikkat çekici iddialardan biri, SpaceX’in toplam pazar büyüklüğünü 28,5 trilyon olarak hesaplaması oldu. Bu rakam, ABD ekonomisinden bile daha yüksek.

Columbia Hukuk Fakültesi’nden Prof. Eric Talley, bunu “son derece iddialı bir hedef” olarak nitelendirirken, Musk’ın tarzını “büyük oynayıp karşılığını alma” yaklaşımı olarak tanımladı.

SpaceX ve Tesla hisselerine sahip yatırım şirketi Gerber Kawasaki’nin CEO’su Ross Gerber ise yatırımcıların “fırsatı kaçırmamak adına temel analizleri ikinci plana atmaya hazır olduğunu” söyledi ve ekledi:

“Elon’un Tesla ile bunu bir kez başardığı ve trilyon dolarlık bir şirket kurduğu algısı var. Bunu tekrar tekrar yapabileceğine inanılıyor.”

Riskler açıkça yazıyor

Musk’ın uzay projelerine ilişkin öngörüleri her zaman tam vaktinde gerçekleşmedi. SpaceX’in geleceğinin merkezinde yer alan tamamen yeniden kullanılabilir Starship roketine ilişkin planlamalar, test patlamaları, düzenleyici gecikmeler ve mühendislik zorlukları nedeniyle defalarca ertelendi.

Bu durum, kritik önem taşıyor. Starship; Starlink’in genişletilmesinden, yapay zekâ altyapısının yörüngeye taşınmasına ve NASA’nın uzay görevlerine kadar birçok planın temelini oluşturuyor. Bu riskler izahnamede açık şekilde ifade ediliyor. “Starship’in ölçekli geliştirilmesindeki herhangi bir başarısızlık ya da gecikme, büyüme stratejimizi uygulama kapasitemizi sınırlayabilir” deniliyor.

Spacex’in Musk’a bağımlılığı

Dosyada öne çıkan en büyük risklerden biri de şirketin doğrudan Musk’a bağımlılığı olarak dikkat çekiyor. Musk, dört farklı unvana sahip, yönetim kurulunu kontrol ediyor ve 7,5 trilyon dolara kadar değerleme hedeflerine ve Mars’ta bir milyon insanın yerleşmesi gibi kilometre taşlarına bağlı sıra dışı bir ücret paketine sahip.

İzahname, Musk’ı “kuşağımızın en büyük vizyonerlerinden biri” olarak tanımlarken, onun olmadığı bir geleceğin şirket için varoluşsal bir risk oluşturabileceği uyarısında bulunuyor. Ayrıca bir halef seçiminin “zamanında ya da hiç gerçekleşmeyebileceği” belirtiliyor.

Musk’ın biyografi yazarı Isaacson, “Uyduları yörüngeye gönderen ve astronotları uzay istasyonundan geri getiren tek kişi o. Bilim kurguyu gerçeğe dönüştürebildi” dedi.