ABD-İran anlaşması belirsizliği: Trump acele etmek istemiyormuş

ABD ve İran, Ortadoğu’daki savaşı sona erdirebilecek bir anlaşma konusunda prensipte anlaştılar, ancak üst düzey bir ABD yetkilisi Pazar günü her iki tarafın liderlerinin nihai onayının günler sürebileceğini söyledi.

Anlaşma, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını ve İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunu imha etmesini öngörüyor, ancak Tahran’ın bunu nasıl yapacağı hala müzakere ediliyor, diye belirtti ABD yetkilisi. Başkan Trump, İran’ın nükleer programını kısıtlama sözünün bir parçası olarak ABD’nin bu malzemeye el koyması konusunda ısrar etmişti.

The New York Times’ın haberine göre İran liderleri ve resmi devlet medyası, olası bir anlaşmanın içeriği veya görüşülen konular hakkında kamuoyuna açıklama yapmadı. Her iki ülkenin yetkilileri de herhangi bir anlaşmanın son söz değil, daha fazla müzakereye yol açacak bir başlangıç ​​çerçevesi olacağını söyledi.

Olası bir anlaşma haberi, Trump’ın bir yandan İran’a yönelik saldırıları yeniden başlatmakla tehdit ettiği, diğer yandan da tam ölçekli bir savaşa dönüşü önlemek için son dakika müzakerelerinde ilerleme kaydedildiğini söylediği, ancak çok az ayrıntı verdiği inişli çıkışlı birkaç haftanın ardından geldi. Ardından, Cumartesi günü başkan sosyal medyada iki ülkenin “barışla ilgili” bir mutabakat zaptı üzerinde “büyük ölçüde müzakere ettiğini” duyurdu.

Ancak Pazar günü, müzakerecilerine “anlaşma yapmak için acele etmemeleri” talimatını verdiğini söyledi.

Trump, Pazar günkü sosyal medya paylaşımında, anlaşmanın onaylanması halinde ABD’nin, Tahran’ı boğazı yeniden açmaya zorlamak için kullandığı İran limanlarına uyguladığı ablukayı sona erdirebileceğini söyledi.

Son 24 saat içinde hem Amerikalı hem de İranlı yetkililer, elde etmeyi umdukları tavizleri vurguladılar.

Üç İranlı yetkili Cumartesi günü, olası bir anlaşmanın yalnızca nükleer konuların 30 ila 60 gün içinde müzakere edilmesini şart koşacağını söyledi. ABD’li yetkili gibi, onlar da kamuoyuna açıklama yapma yetkileri olmadığı için isimsiz olarak konuştular.

ABD’li yetkili Pazar günü yaptığı açıklamada, olası anlaşmanın İran’ın füze tedarikini ele almadığını ve nükleer zenginleştirme konusunda bir moratoryum öngörmediğini söyledi. Yetkili, bu konuların gelecekteki müzakerelerde ele alınacağını belirtti. Daha önceki müzakerelerde ABD, nükleer zenginleştirmenin durması için en az 20 yıllık bir taahhüt istemişti.

Trump için İran ile yapılacak bir anlaşma, ABD ve İsrail’in Şubat ayı sonlarında İran’a saldırmasıyla başlayan savaşın yol açtığı kargaşayı sona erdirmenin bir yolunu sunabilir. Çatışma binlerce insanın ölümüne, küresel enerji piyasalarının sarsılmasına neden oldu.

İsrail’in tepkisi

İsrail’de, olası bir anlaşmadan bahsedilirken endişe duyuldu. Başbakan Benjamin Netanyahu, Pazar günü geç saatlerde yaptığı ilk açıklamada, kendisi ve Trump’ın İran’ın asla nükleer silah sahibi olmayacağı konusundaki görüş birliğinde olduklarını söyledi. Analistler, Netanyahu’nun uzun süren sessizliğinin memnuniyet belirtisi olmadığını söyledi.

Lübnan dahil mi?

İsrail ile İran destekli Hizbullah arasında Lübnan’da Pazar sabahı çatışmalar devam ederken, ABD-İran anlaşmasının oradaki savaşta yaşanan temel sorunları nasıl ele alacağı belirsizdi. 

Potansiyel bir anlaşmanın şartları belirsiz olsa da, üç üst düzey İranlı yetkili New York Times’a, anlaşmanın Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerdeki çatışmaları durduracağını söyledi.

Kongre’den eleştiri

New Jersey Demokrat Senatörü Cory Booker, Pazar günü CNN’de yaptığı açıklamada, Trump’ın olası anlaşma konusunda “aptal yerine konulduğunu” söyledi. 

Mississippi Cumhuriyetçi Senatörü ve Senato Silahlı Kuvvetler Komitesi Başkanı Roger Wicker, Cumartesi günü ortaya çıkan teklifi “bir felaket” olarak nitelendirdi ve İran’ın “iyi niyetle hareket edeceği” fikrine şüpheyle yaklaştı. 

Trump, Pazar günü sosyal medyada yaptığı bir paylaşımda, imzalayacağı herhangi bir anlaşmanın “iyi ve uygun bir anlaşma” olacağını söyleyerek karşılık verdi.