ABD-İran ateşkes anlaşması tamam: Hürmüz açılıyor

ABD ve İran, Pazar günü ateşkes anlaşmasına vardılar ve bu da binlerce insanın ölümüne ve küresel ekonomiyi sarsan aylarca süren savaşı nihayetinde sona erdirebilecek daha ileri görüşmelerin yolunu açtı.

Başkan Trump, sosyal medyada yaptığı bir paylaşımda, “İran İslam Cumhuriyeti ile anlaşma tamamlandı” dedi. İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi, yaptığı açıklamada, ülkenin “aylar süren uzun ve zorlu müzakerelerin” ardından ABD ile bir mutabakat zaptı imzaladığını belirtti.

Trump, anlaşmanın ekonomik açıdan hayati önem taşıyan Hürmüz Boğazı’nı yeniden açacağını ve İran limanlarına uygulanan “ABD Donanması ablukasının derhal kaldırılmasına” izin verdiğini söyledi.

“Dünyanın gemileri, motorlarınızı çalıştırın,” diye yazdı. “Petrol aksın!”

Anlaşma Cuma günü imzalanacak. İran ve arabulucu Pakistan, imza töreninin Cenevre’de yapılacağını söyledi.

Anlaşmanın metni hemen yayınlanmadı. Ancak Trump’ın paylaşımı, Amerikan ve İranlı yetkililerin daha önce ilk anlaşmanın içerebileceği konusunda söyledikleriyle örtüşüyordu. Yetkililer, anlaşmanın 60 günlük bir ateşkesi içereceğini söyledi.

Her iki taraf da anlaşmayı yaklaşık dört aylık bir savaşın ardından diplomatik bir zafer olarak göstermeye çalıştı. Ancak İran’ın nükleer programının kaderi ve Tahran’a yönelik yaptırımların kaldırılması da dahil olmak üzere en çetrefilli konulardan bazıları çözümsüz kaldı ve bir sonraki müzakere turuna ertelendi.

İran’ın Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi yaptığı açıklamada, anlaşmanın İsrail ve İran destekli militan grup Hizbullah’ın savaştığı Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde askeri operasyonlara derhal son verilmesini öngördüğünü söyledi. ABD-İran müzakerelerine taraf olmayan İsrail, anlaşma hakkında henüz yorum yapmadı.

Trump’tan Netanyahu’ya: Neden saldırdın? Hiç mu muhakemen yok?

İsrail’in Hizbullah’ın roket saldırılarına misilleme olarak Beyrut’un güney banliyölerini bombalamasının ardından, anlaşma günün erken saatlerinde tehlikeye girdi. Öfkeli Trump, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’yu arayarak ona kızdı.

Trump, Fox News kanalına telefonda yaptığı açıklamada, İsrail Başbakanı Netanyahu ile görüştüğünü bildirdi.

Kanal muhabirinin aktardığına göre, Trump, İsrail’in Beyrut’a saldırısına işaret ederek, İsrail Başbakanı Netanyahu için “Bibi neden böyle kahrolası bir saldırı düzenlemek zorunda kaldı ki? Çok sinirlendim. Ona bunu söyledim. Hiçbir muhakeme yeteneği yok” dedi.

Netanyahu ile görüşmesinde ona “Sen ne yaptığını sanıyorsun?” dediğini belirten Trump, ondan Hizbullah’a yönelik başka saldırı düzenlememesini ve böylece anlaşmaya varılmasını engellememesini istediğini kaydetti.

Katar’ın öncülüğünde son dakika müzakereleri gerilimi azalttı ve nihai anlaşma Tahran’da gece geç saatlerde tamamlanmış gibi göründü. İran, anlaşmayı Pazartesi sabahının erken saatlerine kadar erteledi ve bu da, isminin açıklanmasını istemeyen iki İranlı yetkiliye göre, anlaşmanın Trump’ın doğum günü olan Pazar günü imzalanmadığını iddia etmesine olanak sağladı.

Ancak önemli sorular cevapsız kalıyor.

Bunlardan biri, iki ülkenin de uzlaşmaya pek istekli olmadığı İran’ın nükleer programının kaderiyle ilgili. Yetkililer daha önce, her iki tarafın da 60 günlük ateşkes süresince program ve ABD’nin İran’a uyguladığı yaptırımların kaldırılması konusunda ayrıntılı müzakereler yapacağını söylemişti.

Lübnan da bir başka engel teşkil edebilir. Oradaki çatışmayı içeren herhangi bir anlaşma, hem ABD’nin İsrail’i askeri harekatını durdurmaya zorlayabilmesine hem de İran’ın Hizbullah’ı dizginleme konusunda işbirliği yapmasına bağlı olacak.

Petrol fiyatları düşüyor, altın yükseliyor

Trump’ın ABD’nin İran ile Hürmüz Boğazı’ndan gemilerin “ücretsiz” geçişine izin verecek bir anlaşmaya vardığını söylemesinin ardından petrol fiyatları Pazar günü düştü. S&P 500 vadeli işlemleri, ABD’de işlemlerin Pazartesi günü yeniden başlamasıyla hisse senetlerinde mütevazı bir yükselişe işaret etti. 

Barış anlaşmasının İranlı yetkililer tarafından da doğrulanması ve İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabad’nin 19 Haziran’da İsviçre’de ABD ile resmi imzaların atılacağını söylemesiyle birlikte piyasalarda da hareketlilik başladı. 

Barış haberlerinin ardından haftanın ilk işlem gününde Asya piyasalarının açılmasıyla birlikte ons altın 110 doların üzerinde yükseliş yaşadı. 

Son haftalarda peş peşe yaşadığı düşüşlerle yatırımcısında büyük bir paniğe neden olan altının yeniden yükselişe geçmesi altın sahiplerinin yüzünü güldürürken, petrol fiyatlarında da beklentilerle ölçülü şekilde düşüş serisi başladı. 

Hürmüz Boğazı’nın yeniden açıldığının duyurulmasıyla birlikte Brent Petrol yüzde 5’e yakın değer kaybederek 81 dolar seviyesine geriledi. 

İsrail’de muhalefet eleştiriyor

Anlaşmanın ayrıntıları, duyurulmadan önce haber medyasında ortaya çıktı ve ülkenin siyasi yelpazesinin tamamında İsraillilerden yoğun eleştiri ve hoşnutsuzluğa yol açtı. 

İsrail’in Pazar günü Beyrut’un güney banliyölerine düzenlediği saldırı, İran ve İsrail’in karşılıklı ateş açmaya devam etmesi durumunda barış görüşmelerinin çökeceği endişesini yarattı. Ancak iki İsrailli yetkiliye göre, saldırı bunun yerine nihai metnin tamamlanmasını hızlandırdı. Fakat İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışma, daha kalıcı bir barış anlaşmasını hâlâ zorlaştırabilir.