Türkiye’nin en büyük 500 sanayi kuruluşu bir oldu, bir Apple etmedi

İstanbul Sanayi Odası (İSO), Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu Araştırması’nın 2025 yılı sonuçlarını açıkladı. Uzun yıllardır yapılan bu kapsamlı araştırmaya göre Türkiye’nin en büyük 500 sanayi kuruluşu 2025 yılında toplam 11 trilyon lira ciro yaptı; bu şirketlerin kârı da 1 trilyon lira oldu.

500 büyük sanayi kuruluşunun 11 trilyonluk cirosu, 2025 yılının ortalama dolar kuru olan 39,43’le bölündüğünde toplam ciro 279 milyar dolar çıkıyor. ABD’de tek başına Apple’ın cirosu 2025 yılında 416 milyar dolar oldu. Türkiye’nin en büyük 500 sanayi kuruluşunun 1 trilyon liralık toplam brüt kârı da aynı dolar kuruyla hesaplandığında 25,4 milyar dolar ediyor. Apple’ın aynı yıl tek başına yaptığı net kâr 27,5 milyar dolar oldu. 

2025 yılında üretimden satışlara göre, Türkiye’nin en büyük sanayi kuruluşu, listenin ilk sırasının değişmeyen üyesi TÜPRAŞ oldu.

İSO 500’ün 2025 yılında 2024’e göre ilk üç sırası değişmezken, İSO 500’ün ilk 10 kuruluşu içerisinde dikkat çekici değişimler görüldü.

Özellikle savunma sanayi sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin son yıllarda ortaya koyduğu güçlü performans sıralamada dikkat çekti.

İSO Başkanı Erdal Bahçıvan, “İSO 500 tarihinde ilk kez iki savunma sanayi kuruluşu, TUSAŞ 140,9 milyar lira ile yedinci, Aselsan da 130,2 milyar lira ile dokuzuncu sıraya yerleşmiştir. Bu gelişme, yalnızca söz konusu şirketlerin büyümesini değil, aynı zamanda savunma sanayimizin son yıllarda ulaştığı üretim kapasitesini, teknoloji geliştirme kabiliyetini, ihracat performansını ve küresel rekabet gücünü ortaya koyması açısından son derece anlamlıdır” ifadelerini kullandı.

Bahçıvan, “Sanayi firmalarının, son 2 yılda üretimden elde ettiği karın neredeyse tamamını, şimdi de yaklaşık yüzde 85’ini finansman giderine ayırmak zorunda olduğu bir tabloyla karşı karşıyayız. Öz kaynaklarda artış yüzde 15,8 artarken, borçlardaki artış yüzde 30,8 ile daha yüksek artmıştır” dedi.

İSO 500’ün faaliyet kârında yüzde 57’lik artış

İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından 1968 yılından bu yana aralıksız hazırlanan “İSO Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu Araştırması-2025” sonuçları Odakule Fazıl Zobu Meclis Salonunda düzenlenen basın toplantısında açıklandı. 

Türkiye sanayisinin check up’ını ortaya koyan araştırmayı açıklayan İSO Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Bahçıvan, üretimden satışlara göre Türkiye’nin en büyük ilk 10 sanayi kuruluşuna yönelik şu bilgileri verdi:

“İSO 500 çalışmasında 2025 yılında üretimden satışlara göre Türkiye’nin en büyük sanayi kuruluşu, uzun yıllardır olduğu gibi yine, 698,8 milyar liralık üretimden satışlarıyla TÜPRAŞ olmuştur. TÜPRAŞ’ın ardından 538,3 milyar lira ile Ford Otomotiv ikinci, 327,9 milyar lira ile Star Rafineri üçüncü sırada yer almıştır. Böylece İSO 500’ün ilk üç sırası, geçen yıla göre herhangi bir değişiklik göstermemiştir. Oyak-Renault 235,5 milyar liralık üretimden satışlarıyla dördüncü sırada yer alırken, Toyota Otomotiv 206,3 milyar lira ile beşinci, Arçelik 165,7 milyar lira ile altıncı olmuştur. Üst sıralardaki istikrara rağmen, 2025 yılında İSO 500’ün ilk 10 kuruluşu içerisinde dikkat çekici değişimler yaşandığını görüyoruz. Özellikle savunma sanayi sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin son yıllarda ortaya koyduğu güçlü performansın sıralamaya belirgin şekilde yansıdığına tanık oluyoruz. Nitekim İSO 500 tarihinde ilk kez iki savunma sanayi kuruluşu, TUSAŞ 140,9 milyar lira ile yedinci, Aselsan da 130,2 milyar lira ile dokuzuncu sıraya yerleşmiştir. Bu gelişme, yalnızca söz konusu şirketlerin büyümesini değil, aynı zamanda savunma sanayimizin son yıllarda ulaştığı üretim kapasitesini, teknoloji geliştirme kabiliyetini, ihracat performansını ve küresel rekabet gücünü ortaya koyması açısından son derece anlamlıdır. Öte yandan, geçen yıldan farklı olarak, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı 138,8 milyar liralık, Mercedes-Benz ise 127 milyar liralık üretimden satışları ile 2025 yılında İSO 500’ün ilk 10 kuruluşu arasında yer alma başarısı göstermiştir.”

Sanayide belirgin sektörel ayrışmalar öne çıktı

Konuşmasında 2025 senesinin sanayide belirgin sektörel ayrışmaların öne çıktığı bir yıl olarak dikkat çektiğini dile getiren Bahçıvan, şunları söyledi: “Özellikle emek-yoğun geleneksel sektörlerimiz önemli ölçüde zorlanırken, savunma sanayi başta olmak üzere teknoloji yoğun sektörlerde güçlü üretim artışlarının yaşandığını gözlemlemekteyiz. Diğer taraftan bugün sanayicimizin sahada en fazla hissettiği sorunların başında finansman maliyetlerinin yüksekliği gelmektedir. Son iki yıldır çok yüksek seviyelerde seyreden finansman maliyetleri, yalnızca bilançolara yansıyan bir kalem değil; üretimden yatırıma, istihdamdan rekabet gücüne kadar sanayinin bütün kesimlerini etkileyen temel bir gerçekliktir. Türkiye’nin en güçlü sanayi kuruluşları dahi bu kadar yüksek finansman yükü altında faaliyetlerini sürdürmeye çalışırken, aynı güce ve imkanlara sahip olmayan daha küçük ölçekli işletmelerin karşı karşıya kaldığı zorlukların çok daha ağır olduğunu gözden kaçırmamamız gerekir. Direnen enflasyon ve direnen faizler, finansmandaki bu haksız tablonun 2026’da da süreceğini bize göstermektedir. Özellikle en çok etkilenen sektörler gözetilerek kredi maliyetlerini yükselten ve ihracat kredileri de dahil olmak üzere finansmana erişimi sınırlayan tüm faktörlerin gözden geçirilmesi gerekmektedir. Önümüzdeki hafta gerçekleştireceğimiz Meclis toplantımızda ağırlayacağımız 3 kamu bankamızın genel müdürü ile bu konuyu ayrıntılı şekilde ele alacağız.”

Sanayi kuruluşları küresel pazarlardaki güçlü konumunu koruyor

“Öte yandan İSO 500, sanayimizin tüm zorlu koşullara rağmen sahip olduğu dayanıklılığı ve potansiyeli ortaya koyan önemli işaretler de vermektedir. Örnek vermek gerekirse, İSO 500 şirketlerinin ihracatının yüzde 8,4 artışla 104,7 milyar dolara ulaşması, sanayi kuruluşlarımızın küresel pazarlardaki güçlü konumunu koruduğunu göstermektedir. AR-GE harcaması yapan firma sayısındaki ve toplam AR-GE harcamalarındaki artış ise yenilikçilik kapasitemizin gelişmeye devam ettiğine işaret etmektedir. Yüksek teknoloji yoğunluklu sanayilerin payının yüzde 7,6’ya yükselmesi de geleceğe ilişkin umutlarımızı güçlendiren önemli göstergelerden biridir. Bunların yanı sıra halka açık kuruluş sayısının 91’e yükselmesi de, sermayenin tabana yayılması ve nitelikli finansmana erişim açısından son derece olumlu bir gelişmedir.”

İstihdamda dönüşüm

“Veriler, aynı zamanda istihdam tarafında farklı bir dönüşüme de işaret etmektedir. Çalışan sayısındaki sınırlı gerileme, artık sanayide rekabet gücünün yalnızca nicelikle değil, nitelikli insan kaynağıyla belirlendiğini göstermektedir. Eğer Türkiye sanayisi emek yoğun sektörlerden daha yüksek katma değerli, teknoloji yoğun ve verimlilik odaklı bir yapıya doğru ilerleyecekse, nitelikli insan kaynağına yönelik uzun vadeli çalışmalarımızı çok daha güçlü biçimde ele almamız gerekmektedir. Çünkü yeni sanayi düzeninde daha donanımlı ve daha yetkin çalışanlara ihtiyaç duyacağız. Bu da kaliteli üniversite eğitimi, güçlü mesleki eğitim, ara eleman yetiştirme kapasitesi ve yaşam boyu öğrenme kültürünü sanayimizin geleceği açısından vazgeçilmez hale getirmektedir. Önümüzdeki dönemde eğitimli, donanımlı ve yüksek yetkinliklere sahip iş gücü, sanayimizin en önemli rekabet avantajlarından biri olacaktır.Sanayi sektörü, ekonomik büyümenin ötesinde; istihdamın, ihracatın, teknolojik dönüşümün, sürdürülebilir kalkınmanın ve milli rekabet gücünün temel taşıdır. Bu nedenle sanayiye sahip çıkmak; üretime, istihdama, İhracata, teknolojiye ve inovasyona sahip çıkmaktır. Ve en önemlisi, Türkiye’nin geleceğine sahip çıkmaktır.”

Bahçıvan’ın açıklamasında veriler şu şekilde oldu:

-İSO 500’ün faaliyet kârı 2025’te yüzde 57,1 artarak 641 milyar liradan 1 trilyon liraya yükseldi.

-İSO 500’ün üretimden satışları 2025’te yüzde 28 artarak 8,7 trilyon TL’den 11 trilyon TL’ye yükseldi.

-İSO 500’ün üretimden satışları 2025’te reel olarak yüzde 2,1 arttı.

-Tüpraş üretimden satışta 699 milyar TL ile liderliğini korudu.

-İSO 500’de vergi öncesi dönem kar ve zarar toplamının, net kara oranı yüzde 2,6’dan, yüzde 3,4’e yükseldi. , amortisman, vergi öncesi dönem kar ve zarar toplamı yüzde 37,5 ile 1,3 trilyon TL’den, 1,8 trilyon TL’ye yükseldi.  İSO 500’ün FAVÖK karlılığı 2025 yılında yüzde 12,8’den, yüzde 13,9’a yükseldi.

-İSO 500’de savunma sanayi şirketleri Tusaş ve Aselsan ilk 10’a girdi.

-İSO 500’de zarar eden şirket sayısı 2025 yılında değişmedi ve 152’de kaldı.

-İSO 500’de finansman giderlerinin faaliyet karına oranı 2025 yılında yüzde 84,9’a geriledi.

-İSO 500’de toplam borçlar 2024’te yüzde 40,5 ile rekor artıştan sonra, 2025’te de yüzde 30,8 ile artışını sürdürdü.

-İSO 500’de devreden KDV borçları yüzde 42,1 artışla 120 milyar TL’ye ulaştı. Devreden KDV yoluyla sanayicinin kaynaklarının sistem içinde kilitli kalması son derece düşündürücüdür.

-Düşük teknoloji sektörü payı 1,6 puan azalırken, orta düşük teknoloji payı aynı oranda arttı.

-Savunma sanayiinde yüksek teknoloji katkısının sanayi geneline yayılması gerekmektedir.

-İSO 500 de Ar-Ge yapan firm sayısı 2025 yılında 8 adet artarak 273’e yükseldi.

-Çalışan başına maaş ve ücretlerdeki artış yüzde 42,9’a yükseldi.