Bir ona güncelleme gelmez!

Geçtiğimiz pazar sabahı, bir kafede otururken yan masadaki konuşmaya kulak misafiri oldum. Yirmili yaşlarının sonlarında bir kadın, arkadaşına dert yanıyordu: “Her şey o kadar kusursuz ki… Bana dünyanın en harika kadınıymışım gibi davranıyor ama pazar kahvaltısında ne zaman yumurtayı fazla pişirsem günün sonunda kendimi ağlayarak ondan özür dilerken buluyorum. Nerede hata yapıyorum?”

Modern flört dünyası artık sadece ‘doğru insanı bulmak’ ile ilgili değil; daha ziyade ruh sağlığımızı koruyarak o mayın tarlasından sağ çıkabilme mücadelesine dönüştü.

Tam da bu yüzden, Fransız psikoterapist Isabelle Nazare-Aga’nın yıllar önce yazdığı ama bugün TikTok çağında (hâlâ ve ısrarla) her ilişkide kırmızı alarm gibi çalan o meşhur kitabı “Manipülatörler Aramızda” başucumuzdan inmiyor. Nazare-Aga kitabında manipülatörlerin kendilerini gizlemek için kullandığı maskeleri anlatırken, aslında bugünkü modern ilişki dertlerimizin el kitabını yazmış.

Bir manipülatörle ilişkiye başlamak, hayatınızın en hızlı, en adrenalin dolu hız trenine binmek gibidir. İlk birkaç ay tam bir “Love Bombing” (sevgi bombardımanı) tufanı yaşanır. Sizi dünyanın merkezine koyar, her cümlenize “Ben de tam bunu diyecektim!” diye başlar. Yazarın “Sempatik ve Fedakar Maskesi” dediği bu evrede, onun aslında sizin ruh ikiziniz değil, adeta sizin bir karbon kopyanız olduğunu fark etmezsiniz. Çünkü o anki görevi, sizi ağın içine çekene kadar dünyanın en tatlı insanı rolünü oynamaktır.

Ancak sahne ışıkları yavaşça kararıp o büyüleyici illüzyon bittiğinde, sis perdesi aralanır. Birden kendinizi onun yarım bıraktığı sorumlulukları taşırken, onun yapmadığı işler için bahaneler uydururken bulursunuz.

En kötüsü de nedir biliyor musunuz?

İçinizde sürekli büyüyen o “suçluluk” duygusu. Eğer ilişkinizde şu üç cümleyi bir fon müziği gibi sık sık duyuyorsanız, arkaya bakmadan ceketini alıp kaçanlar kulübüne hoş geldiniz: “Çok alıngansın, sadece şaka yapıyordum.”

İçten içe özgüveninizi kemiren o nefis (!) espriler. “Eğer beni gerçekten sevseydin, o arkadaşınla arana mesafe koyardın.”

Klasik bir sosyal çevre izole etme operasyonu. “Ben öyle bir şey demedim, yine kafanda kuruyorsun.”

Özellikle o son madde…

Nazare-Aga’nın kitabında sayfalarca deşifre ettiği bu taktik, bugün literatürde Gaslighting dediğimiz şeyin ta kendisi.

Karşınızdaki insan gerçeği o kadar fütursuzca büker ki, bir süre sonra kendi kulaklarınızla duyduğunuz kelimelerden şüphe edip kendinizi hafıza testi için randevu alırken bulabilirsiniz. Hayır, hafızanız sapasağlam; sadece karşınızda kendi çıkarları için gerçeğe takla attıran bir profesyonel var.

Bir de manipülatörlerin ekstra kuvvetli versiyonu var. Karanlık Empati’yi duydunuz mu? Psikoloji dünyasında son yılların en büyüleyici ve ürkütücü keşiflerinden biri.

Klasik olarak bildiğimiz “kötü” karakterlerin aksine, bu kişiler hem yüksek empati yeteneğine sahip hem de karanlık kişilik özelliklerini (narsizm, makyavelizm, psikopati) bünyesinde barındıran insanları tanımlar.

Karanlık empatlar, hislerinizi sadece tahmin etmezler; onları adeta bir röntgen cihazı gibi okurlar. Ancak bu yeteneği size yardım etmek veya bağ kurmak için değil, sizi manipüle etmek için bir silah olarak kullanırlar.

Bir insanın karanlık empat olduğunu anlamak zordur çünkü çok çekicidirler. Ancak bazı ipuçları onları ele verir. Mizah anlayışları acımasızdır. Sıklıkla “şaka” adı altında iğneleyici ve aşağılayıcı espriler yaparlar, tepki gösterdiğinizde ise “Çok alıngansın, senin iyiliğin için söylüyorum” derler.

Gölge narsizmdirler. Sahnede olmayı sevmezler ama arkadan ipleri yönetmekten (kulis yapmaktan) büyük haz alırlar. Duygusal ödül-ceza sistemi uygularlar. İstediklerini yapmadığınızda sizi sevgisizlikle, ilgisizlikle veya sessizlikle cezalandırırlar (tıpkı gaslighting süreçlerinde olduğu gibi).

Özetle; normal bir manipülatör sizi körlemesine kırarken, bir karanlık empat tam olarak nerenizin acıyacağını bilerek vurur.

Peki, bu duygusal satranç ustalarına karşı sürekli mat mı olacağız? Nazare-Aga “Hayır” diyor ve bize şahane, bir o kadar da havalı bir panzehir sunuyor: Kontr-manipülasyon. Yani, onların yarattığı o dram fırtınasına odun taşımayı bırakmak.

Karşınızdaki kişi sizi kışkırtmak veya suçlu hissettirmek için “Bu elbiseyle dışarı çıkmak istediğine emin misin, sanki biraz iddialı?” dediğinde savunmaya geçip “Ama sen de geçen gün…” diye hırslanmayın. Bu tam olarak onun istediği ego yakıtıdır. Bunun yerine, yüzünüzde aşırı cool, adeta bir Fransız filmi aktrisi umursamazlığıyla tek bir cümle kurun: “Bu senin görüşün” ya da “Olabilir, ben böyle beğeniyorum.”

Kendinizi açıklamayı, kanıtlamayı ve onun mahkemesinde savunma yapmayı bıraktığınız an, o illüzyonistin elindeki tüm ipler kopar. Çünkü bir manipülatör, sadece siz onun oyununu ciddiye aldığınız sürece güçlüdür.

Günün sonunda, pazar kahvaltıları veya akşam yürüyüşleri bir mayın tarlasında yürüyormuş hissi vermemeli. İlişkiler hayatın zaten zor olan yükünü hafifletmek, birlikte saçmalamak ve güvende hissetmek içindir; her adımdan sonra “Acaba yine neyi yanlış yaptım?” diye uykusuz kalmak için değil.

Eğer bu yazıyı okurken her sayfada partnerinizin yüzü gözünüzün önüne geliyorsa, o tiyatronun perdesini bizzat indirme vaktiniz gelmiş demektir.

Çünkü unutmayın: Bir insanı değiştiremezsiniz, hele ki bir manipülatörü asla. Yapabileceğiniz tek şey, kendi sınırlarınızı çizmek ve arkaya bakmadan çıkmaktır.

Hayat, başkasının yazdığı kötü bir senaryoda dublörlük yapmak için çok kısa.