Sahra Çölü’nden Amazon yağmur ormanlarına ‘yol’ var

NASA, dünyanın en kurak yerlerinden Sahra Çölü ile en sulak alanlarından Amazon Havzası arasında şaşırtıcı bir doğa köprüsü olduğunu ortaya koydu. Yapılan araştırmalar, rüzgarlarla taşınan milyonlarca ton çöl tozunun Atlantik Okyanusu’nu aşarak Amazon yağmur ormanlarının hayatta kalması için kritik önem taşıyan fosforu taşıdığını gösteriyor.

Her yıl Kuzey Afrika’daki güçlü rüzgarlar, Sahra Çölü’nden yaklaşık 182 milyon ton tozu gökyüzüne kaldırıyor. Bu devasa toz bulutunun yaklaşık 27,7 milyon tonu, 2 bin 600 kilometrelik Atlantik yolculuğunu tamamlayarak Amazon Havzası’na çöküyor. 

Özellikle Çad’daki eski bir göl yatağı olan Bodélé Çöküntüsü’nden kalkan bu tozlar, organik kalıntılar açısından zengin olduğundan yoğun miktarda fosfor içeriyor.

Amazon, aşırı yağışlar ve seller nedeniyle toprağındaki mineralleri sürekli kaybeden bir yapıya sahip. Afrika’dan gelen rüzgarlar ise her yıl yaklaşık 22 bin ton fosforu bölgeye bırakarak ormanın kaybettiği besin miktarını dengeliyor ve ekolojik döngünün devam etmesini sağlıyor.

Bu devasa doğa olayının üç boyutlu haritası, NASA ve Fransız Uzay Ajansı’nın (CNES) ortak projesi olan CALIPSO uydusu sayesinde çıkarıldı. Bir tür “ışık radarı” olan Lidar teknolojisini kullanan uydu, atmosfere lazer darbeleri göndererek tozun izlediği rotayı ilk kez 3 boyutlu olarak ölçmeyi başardı. 

17 yıllık başarılı görevin ardından 1 Ağustos 2023’te faaliyetlerine son veren CALIPSO’nun topladığı devasa veri kütüphanesi, iklim ve atmosfer araştırmalarında hâlâ en güvenilir kaynak olarak kullanılmaya devam ediyor.

Taşınan toz miktarı her yıl aynı kalmıyor; yapılan ölçümlerde yıllar arasında yüzde 86’ya varan büyük farklar gözlemlendi. Bilim insanları bu değişimi, Sahra’nın güneyindeki yarı kurak Sahel bölgesindeki yağış miktarına bağlıyor. Sahel’de yağmurlar arttığında bitki örtüsü canlanıyor ve bu durum rüzgarın havaya kaldırabileceği serbest toz miktarını azaltıyor.