İran’dan ABD’ye 7 günlük barış planı

İran Dışişleri Bakanı Perşembe günü yaptığı açıklamada, Tahran’ın Washington’a çatışmaların durdurulmasını, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını ve ardından ülkesinin nükleer programı üzerine kapsamlı görüşmelerin başlatılmasını içeren yedi günlük bir plan sunduğunu belirtti.

Dışişleri Bakanı Abbas Arakçı, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’ndaki basın toplantısında gazetecilere yaptığı açıklamada, bu önerinin Haziran ayında ABD ile İran arasında varılan ancak kısa sürede çöken mutabakat zaptındaki taahhütlerle büyük benzerlik taşıdığını söyledi.

Arakçı, Washington onayladığı anda İran’ın planı uygulamaya koymaya hazır olduğunu ifade etti.

Arakçı, “Aracılar vasıtasıyla Birleşik Devletler’e bir plan sunduk; belirli şartlar karşılandığı takdirde yedinci günün sonunda Hürmüz Boğazı açılacak ve görüşmeler yeniden başlayacak,” dedi.

Dışişleri Bakanı ayrıca, bir anlaşmaya ABD ara seçimlerinden önce varılmasının “daha iyi olacağını” dile getirdi.

The New York Times’daki habere göre, görüşmeler hakkında bilgi sahibi bir Amerikalı yetkili ise yönetimin aracılar vasıtasıyla olumlu ve yapıcı görüşmeler yürüttüğünü, ancak Birleşik Devletler’in bir anlaşmaya varmak için acele etmeyeceğini söyledi.

Kulislerde Yoğun Diplomasi Trafiği

İran’ın önerisi, Başkan Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın Birleşmiş Milletler’de karşılıklı olarak sert ifadeler içeren konuşmalar yapmasının hemen ardından geldi. Trump, bir anlaşmaya varılmaması halinde İran’ı “yok etmekle” tehdit ederken, meydan okuyan Pezeşkiyan ise dünya liderlerine ülkesinin zorbalığa boyun eğmeyeceğini söyledi.

İran’ın önerisi çöken anlaşmayla benzer şartlar içerse de, perde arkasındaki diplomasi her iki tarafın da savaştan bir çıkış yolu bulmaktan kazanç sağlayabileceğini gördüğünü gösteriyor.

İranlı yetkililer, önerinin özünde Haziran ayındaki mutabakat zaptı ile aynı olduğunu ancak çok daha hızlı bir takvimle ilerlemek üzere tasarlandığını belirttiler. Önceki anlaşmada nükleer müzakerelere ulaşmak için 60 günlük bir süre belirlenmişti.

Arakçı’nın aktardığına göre İran’ın anlaşma için koyduğu şartlar kapsamında; yedi gün boyunca Lübnan da dahil olmak üzere tüm çatışmalar durdurulacak, ABD İran’ın dondurulan ve en az 12 milyar dolar olduğu tahmin edilen varlıklarını serbest bırakacak, İran petrolüne yönelik yaptırımları askıya alacak ve İran’a uygulanan deniz ablukasını kaldıracak. Son gün ise Hürmüz Boğazı geçişlere açılacak.

Günün ilerleyen saatlerinde Bahreyn öncülüğündeki 80 ülke, İran’ın boğazdaki saldırılarını, Husilerin Yemen’deki eylemlerini ve Suudi Arabistan ile Kızıldeniz’deki saldırılarını kınayarak boğazın herhangi bir geçiş ücreti talep edilmeksizin derhal yeniden açılması çağrısında bulundu.

Arakçı, yedi günün ardından İran’ın nükleer programına ilişkin kapsamlı müzakerelerin derhal başlayacağını söyledi. Trump, en önemli hedefinin İran’ın nükleer silaha sahip olmasını engellemek olduğunu ve bunu ya diplomatik bir anlaşmayla ya da yeni saldırılarla başaracağını ifade etmişti.

Küresel Etkileri Olan Yedi Aylık Savaş

Birleşik Devletler ve İran yaklaşık yedi aydır savaş halinde. Süreç, Şubat ayı sonlarında Birleşik Devletler ve İsrail’in düzenlediği ve İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney ile askeri komuta kademesinin ölümüne yol açan hava saldırılarıyla başladı. Trump başlangıçta savaşın sadece birkaç hafta süreceğini söylemişti.

Savaşın petrol, enerji ve gıda fiyatları da dahil olmak üzere dünya genelinde geniş çaplı yansımaları oldu.

İran’ın önerisi, Amerikalı müzakerelerin Birleşmiş Milletler Genel Kurulu marjındaki temaslar aracılığıyla İran ile nükleer program konusundaki diplomasiyi yeniden canlandırmaya çalıştığı bir dönemde geldi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Katar’ın aracılık ettiği ve ABD ile İranlı yetkililer arasında gerçekleşen üç saatlik görüşmenin somut bir sonuçla tamamlanmadığını belirtti.

Pazartesi gününe kadar New York’ta kalacak olan Arakçı, Salı günü ABD Temsilcisi Steve Witkoff ve Trump’ın damadı Jared Kushner ile bir araya geldi. Katarlıların iki taraf arasında mesaj taşıyarak aracılık ettiği bu görüşmeyi Arakçı “verimli” olarak nitelendirdi ve mesaj trafiğinin sürdüğünü ekledi.

Yine New York’ta bulunan İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de önümüzdeki günlerde aracılar vasıtasıyla yeni görüşmelerin yapılmasının muhtemel olduğunu söyledi.

Trump İçin Kritik Karar

İran ekonomisi ağır bir baskı altında; halk temel gıda maddelerindeki fahiş enflasyondan, ilaç eksikliğinden ve ticaretteki aksamalardan sıkıntı çekiyor.

Analistler, Trump’ın ara seçimlerden önce İran ile bir anlaşmaya varmanın sağlayacağı faydalar ile Tahran’dan daha fazla taviz koparmak umuduyla ülke ekonomisini baskı altında tutmaya devam etmek arasında bir tercih yapması gerekeceğini belirtiyor.

Uluslararası Kriz Grubu İran Direktörü Ali Vaiz, “Bu akıllıca bir hamle,” dedi. “Başkan Trump için bunun çok cazip olduğunu biliyorlar; çünkü popüler olmayan bir savaşı bitiriyor ve ara seçimler öncesinde enerji fiyatlarını düşürüyor. Ancak aynı zamanda büyük ölçüde İranlıların lehine olan bir anlaşmayı da geri getiriyor. Nükleer konuya geçmek için sıkıştırılmış bir takvim, sabırsız bir başkanın ilgisini çekecektir.”