Trump’a seçim kaybettiren mazot sıkıntısı Putin’e can simidi oldu

Amerikan Başkanı Donald Trump Cuma günü yaptığı açıklamada, ABD yaptırımlarını devre dışı bırakarak ABD pazarına derhal Rus motorini ithal etmek üzere Rusya Devlet Başkanı Vladimir V. Putin ile anlaşmaya vardığını duyurdu.

Kremlin’den yapılan açıklamada ise Putin’in Trump ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesinde dünyaya daha fazla petrol ve diğer yakıtları sağlama niyetini dile getirdiği belirtildi.

The New York Times’ın haberine göre, Trump’ın açıklamasından dakikalar sonra Hazine Bakanlığı, “küresel pazara Rus motorini tedarikine izin vermek” amacıyla Rus motorin ihracatına yönelik yaptırımları kaldırdığını duyurdu. Bu duyuru ile Rus enerji üreticilerine Nisan ayına kadar motorin satışı yapabilmeleri için genel bir lisans verilmiş oldu.

Amerika Birleşik Devletleri, Putin’in savaşı finanse etme imkânlarını kısıtlamak amacıyla Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgal etmesinin ardından Rus enerji ihracatına yaptırımlar uygulamıştı.

Saldırılar, İhracat Yasağı ve Yükselen Fiyatlar

Dünyanın en önemli motorin tedarikçilerinden biri olan Rusya, Ukrayna’nın petrol rafinerilerine ve yakıt altyapısına düzenlediği ağır saldırıların ardından kendisi sıkıntıya girdiği için motorin ihracatı yasağını geçtiğimiz hafta Ekim ayı sonuna kadar uzatmıştı. Bu saldırılar ve ihracat yasağı, ABD ara seçimleri öncesinde yakıt fiyatlarının yüksek seyretmesine yol açtı. Trump son zamanlarda Ukrayna’yı bu saldırıları sebebiyle eleştirerek, fiyatları yükselttiklerini savunmuştu.

Ancak Trump Cuma günü sosyal medyada yaptığı paylaşımda, Putin’in önümüzdeki aylarda potansiyel olarak milyonlarca ton motorin sevkiyatını onayladığını belirtti.

Trump, “Rusya’nın Amerikan ve küresel pazara derhal 300.000 tonun üzerinde, Kasım ayı boyunca 500.000 ton daha ve hemen ardından 1.000.000 ton motorin tedarik etmesi konusunda mutabakata varıldı. Ayrıca motorin rafinerilerinin durumuna bağlı olarak Rusya, kısa bir süre içinde 3.000.000 ton motorin daha teslim edecek” ifadelerini kullandı.

Daha sonra Beyaz Saray’da gazetecilere konuşan Başkan, Putin’e teşekkür ederek Rusya’dan gelecek motorin için “Bunu almaktan son derece mutluyuz” dedi.

Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, devlet haber ajansı TASS’a yaptığı açıklamada bu rakamları doğruladı. Novak, Rusya’nın “Ekim ayı kadar erken bir tarihte 300.000 ton, Kasım’da 500.000 ton ve Aralık’ta bir milyon ton motorin ihraç etmeye hazır olduğunu” belirterek, “Gelecekte bu hacim ayda üç milyon tona kadar çıkabilir” dedi.

“Tutulamayacak Sözler”: Şüpheci Yaklaşımlar ve Ukrayna’nın Tepkisi

Rus motorininin uluslararası pazarlara geri dönmesi, Moskova’nın enerji sektörüne yönelik ABD yaptırımlarını kırmaya çalışan Putin için bir zafer niteliğinde.

Moskova çevresinde ve ülke genelinde birçok akaryakıt istasyonunun talebe yetişemediği, son on yılların en şiddetli benzin krizini yaşamasına rağmen Rusya elinde fazla motorin stokuna sahip. Novak, Rusya’nın iç yakıt ihtiyacını karşılamaya devam edebileceğini savundu.

Ancak Dış İlişkiler Konseyi (CFR) kıdemli uzmanı Edward Fishman, Rusya’nın Trump’ın söz verdiği miktarda motorin sağlayabileceğinden şüphe duyduğunu söyledi.

Fishman, “Rusya’nın ihracat yasağı getirmesinin nedeni, Ukrayna saldırılarının rafine kapasitesini düşürmüş olması ve iç kullanım için yakıt kotası uygulanmasını zorunlu kılmasıydı. Bu bana tam bir klasik Putin hamlesi gibi geliyor; Transatlantik ittifakına daha fazla nifak tohumu ekmeyi amaçlayan boş vaatler” değerlendirmesinde bulundu.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski Cuma günü yapılan motorin anlaşmasını eleştirirken, Ukraynalı müzakerecilerin Rusya ile savaşı sona erdirmeyi görüşmek üzere ABD’li yetkililerle buluşmak amacıyla Florida’da bulunduğunu kaydetti.

Zelenski, “Bu hamle sadece Putin’in savaş çabalarını besler ve ona savaşı daha da agresif bir şekilde yürütme imkânı verir” dedi. Trump ise bu eleştiri sorulduğunda konuyu önemsemediğini gösteren bir tavır sergiledi.

Küresel Pazara Etkisi Sınırlı Kalabilir

Putin, Trump’ın iddia ettiği kadar motorin ihraç etse bile bu miktarlar; kamyonlarda, gemilerde, otobüslerde, tarım makinelerinde ve elektrik jeneratörlerinde kullanılan bu yakıtın küresel talebine kıyasla küçük kalacak. Dünya her gün yaklaşık 30 milyon varil motorin ve türevi yakıt tüketiyor.

Washington merkezli araştırma firması ClearView Energy Partners’ın yönetici direktörü Kevin Book, Rusya’nın teslimatı gerçekleştirebilmesi halinde anlaşmanın Ekim’de yaklaşık 72.000 varil, Kasım’da 124.000 varil ve takip eden aylarda 240.000 ile 720.000 varil motorine denk geleceğini ifade etti. 2025’in son üç ayında Rusya günde yaklaşık 800.000 varil ihraç ediyordu.

Book, “Bu nispeten küçük bir artış. Fiyatlar üzerinde bir miktar etkisi olabilir ancak eksik varillerin yerini doldurmaktan çok uzak” dedi.

Bu adım, Trump yönetiminin enerji fiyatlarını düşürme çabasıyla Rusya’ya yönelik yaptırımları hafifletmek için attığı en son hamle. İran ile savaşın başlangıcında Hazine Bakanı Scott Bessent, küresel pazarlara yüz milyonlarca varil ham petrol ekleyeceğini ve fiyatları dizginleyeceğini söyleyerek denizdeki Rus petrolüne yönelik yaptırımları kaldırmıştı.

Yaptırım esnekliği, Kongre’nin Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaşı besleyen finansal damarları sıkaklaştırmak için hazırladığı yasayı geçirmesinden bir ay sonra geldi. Yasa, başkana Rus petrolü veya gazının en büyük beş alıcısı arasında yer alan Çin ve Hindistan dâhil ülkelere yüzde 100’e varan gümrük vergileri uygulama yetkisi veriyor. Ancak yasa, belirli koşullar altında yaptırımları uygulamama konusunda başkana takdir yetkisi de tanıyor.

Barış Arayışı mı, Koz Kaybı mı?

Motorin anlaşması, Trump yönetiminin savaş bitmeden önce Rusya ile iş anlaşmalarına açık olduğunun en son işareti. Bu durum, Trump’ın daha önce Putin’in önce çatışmaları durdurması gerektiği yönündeki tutumundan bir kaymaya işaret ediyor.

Yönetim, bu tür anlaşmaların barışa giden yolu açmaya yardımcı olabileceğine inanıyor gibi görünüyor. Ancak analistler, Putin’in ABD için bu anlaşmalardan elde edilecek olası faydaları (daha düşük enerji fiyatları gibi) Beyaz Saray’ın savaşı bitirme çabalarındaki dikkatini dağıtmak için kullanabileceğine dikkat çekiyor.

RAND Corporation düşünce kuruluşunda Rusya uzmanı olan Samuel Charap, Cuma günkü motorin duyurusu hakkında, “Savaşı sona erdirmeye yardımcı olmak dışındaki şeyler için kullanılan her türlü koz, ABD’nin genel pazarlık gücünü zayıflatır” dedi.

Anlaşma arayışlarının bir başka örneğinde, Ukrayna barış görüşmelerini yürüten ABD’li yetkililer Steve Witkoff ve Jared Kushner, geçen ay Putin ile yaptırımlar altındaki Rus enerji devi Lukoil’in uluslararası varlıklarını satın alma teklifini görüştü. Yönetim, ABD hükümetine bu varlıklarda hisse sağlayacak anlaşmanın ABD’li mükelleflere fayda sağlayacağını ve enerji fiyatlarını düşürmeye yardımcı olacağını savundu.

ABD’de Seçim Öncesi Yakıt Baskısı ve “Geçici Çözümler”

AAA motor kulübüne göre, ABD istasyonlarında motorin fiyatı Cuma günü ortalama 6,28 dolara yükseldi; bu rakam bir yıl önce 3,68 dolardı. Ulusal ortalama 22 Eylül’de 6,53 dolarla zirveye ulaşmıştı.

Motorin fiyatlarındaki artış, Trump ve gelecek ay yapılacak kongre seçimlerindeki Cumhuriyetçi adaylar için, özellikle Iowa, Kansas ve Nebraska gibi çiftçilerin motorine yoğun şekilde bağımlı olduğu kırsal eyaletlerde büyük bir siyasi yüke dönüştü.

Geçen ay Trump; çiftçiler, kamyoncular ve işletmeler için maliyetleri düşürmeye yardımcı olmak amacıyla ABD motorin ihracatını yasaklamayı önermişti. Ancak petrol ve gaz sektörü, bir yasağın işletmelere ve tüketicilere rahatlama getirmeyeceğini, aksine küresel kıtlığa yol açarak fiyatların artmasına neden olacağını belirtti.

Pazartesi günü ise Grand Island, Nebraska’daki seçim mitinginde Trump, traktör gibi arazi araçlarında kullanıldığı için federal yakıt vergisine tabi tutulmayan “kırmızı boyalı motorin” kullanımının genişletilmesine izin veren bir başkanlık kararnamesi imzalayarak fiyatları düşürmek için başka bir girişimde bulundu.

Ancak petrol sektörü uzmanları, ihraç yasağı gibi kırmızı boyalı motorinin geçici kullanımının da ABD’de veya yurt dışında motorin fiyatlarını düşürmede minimalist bir etkiye sahip olacağını veya hiçbir etkisinin olmayacağını söyledi.

Daha önce Biden yönetiminde ekonomik konularda çalışan Groundwork Collaborative politika, savunma ve araştırma kıdemli başkan yardımcısı Alex Jacquez, “Bunların hepsi Aralık ayına kadar bir nebze olsun fiyat rahatlaması sağlamak için tasarlanmış kurşun yarasına yara bandı yapıştırma tedbirleridir” dedi.

Dünyada deniz yoluyla ticareti yapılan günlük sekiz milyon varil motorinin yaklaşık yüzde 20’sini sağlayan ABD, diğer tüm ülkelerden daha fazla motorin tedarik ediyor.

Küresel motorin talebi, son aylarda ABD motorin ihracatının günde 1,6 milyon varile kadar çıkarak rekor kırmasına yol açmıştı. ABD-İsrail’in İran’a karşı savaşı 28 Şubat’ta başlamadan önce ABD, günde ortalama 1,1 milyon varil ihraç ediyordu.