Seçim kazanma derdine düşen Trump bir kez daha Zelenski’yi hedefe koydu: Ukrayna’ya yeni bir başkan lazım

ABD Başkanı Donald Trump, Cumartesi günü yaptığı açıklamada Ukrayna’yı Rus rafinerilerine düzenlediği saldırılarla “dünyanın başına dert açmakla” suçladı. ABD pazarlarını Rus motorinine açacağını duyurmasından sadece bir gün sonra gelen bu açıklamayla Trump, Kiev yönetiminin konumunu daha da zayıflatarak Ukrayna’nın “yeni bir başkan seçmesi gerektiğini” söyledi.

Cumartesi günü Beyaz Saray’da gazetecilere konuşan Trump, ABD’nin Ukrayna’ya “Rusya’ya ne yapmak istiyorsanız yapabilirsiniz ama rafinerileri vurmayın, çünkü bu küresel bir soruna yol açıyor” mesajını verdiğini belirtti.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin “dünyaya sorun çıkarmak istediğini” savunan Trump, “Bence Ukrayna’nın yeni bir başkan seçme vakti geldi” ifadelerini kullandı.

Saldırıların Arka Planı ve Akaryakıt Fiyatları

The New York Times’ın haberine göre, Rusya’nın geniş çaplı işgalini başlatmasından bu yana geçen dört yılı aşkın sürede Ukrayna; Rus ikmal hatlarını ve petrol altyapısını yıpratan orta ve uzun menzilli saldırı stratejisini sürdürdü. Bu saldırılar Ukrayna’nın Rus ilerleyişini durdurmasına ve hatta bazı toprakları geri almasına yardımcı oldu; ancak Trump, Cumartesi günkü konuşmasında bu eylemleri ABD ve İsrail’in İran’a saldırmasının ardından bu yıl fırlayan yüksek akaryakıt fiyatlarıyla ilişkilendirdi.

Trump, Zelenski hakkında “Dünyaya sorun çıkarmak istiyor. Dünyadaki motorinin büyük bir kısmını Rusya tedarik ettiği için motorin fiyatları üzerinden çiftçilerimize, besicilerimize sıkıntı yaşatmak istiyor” dedi.

Cumartesi gününün ilerleyen saatlerinde açıklama yapan Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha ise Zelenskiy’nin “Ukrayna halkının desteğine sahip olduğunu ve kararı verme hakkının halka ait olduğunu” söyledi. Sybiha, “Yurtdışından gelen bu açıklamalar, sadece kendisinin işini ne kadar iyi yaptığını kanıtlıyor” diye ekledi.

ABD’den Rus Motorinine Sanayi Jesti ve Tıkanan Diplomasi

Trump’ın Cuma günü yaptığı duyuru, Rusya’nın kendi yakıt ihracatı yasağına rağmen geldi ve ardından Rus motorin ihracatına yönelik ABD yaptırımları Nisan ayına kadar kaldırıldı. Kremlin’in ise bu jeste karşılık herhangi bir taviz vermediği görüldü.

Bu gelişmeden saatler sonra Rus yetkililer, barış görüşmelerinin hemen başlamayacağını duyurdu. Devlet Başkanı Vladimir Putin’in dış politika danışmanı Yuri Uşakov, Cuma gecesi yaptığı açıklamada, “Bu müzakerelerin ne zaman yeniden başlayabileceğini değerlendireceğiz” dedi.

Ukraynalı müzakerecilerin Trump’ın üst düzey temsilcileri Jared Kushner ve Steve Witkoff ile görüşmek üzere Miami’ye varmasından kısa bir süre sonra diplomatik çabalar sonuçsuz kaldı. Görüşmeler başlamak üzereyken Trump, Putin ile uzun bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi.

Trump’ın motorin anlaşması duyurusunda Ukrayna’dan bahsedilmese de, Rus yakıtının her büyük ölçekli alımı Moskova’nın savaş makinesini finanse etmeye yardımcı olacağından, bu durum Ukrayna’nın kendisini savunma çabalarına darbe vuracak nitelikteydi. Ukraynalı yetkililer Cumartesi günü Miami’deki görüşmelerin bir atılım sağlanamadan sona erdiğini açıkladı.

Zelenski’den İhanet Sitemi: “Takımımız Paravan Olarak Kullanılıyor”

Cuma akşamı gazetecilerle yaptığı çevrimiçi söyleşide Zelenski, hissettiği ihanet duygusunu gizlemedi.

Trump, Amerika’yı Rusya’ya yakınlaştırıp geleneksel demokratik müttefiklerden uzaklaştırırken, onunla istikrarlı bir ilişki sürdürmek için yoğun çaba harcayan Zelenski, “Ekibimizin sadece bir paravan olarak kullanıldığına inanıyorum ve bu kesinlikle adil değil. Müttefiklerin birbirine davranma şekli kesinlikle bu olmamalı” diyerek Trump’ın motorin kararını “zayıf bir adım” olarak niteledi.

Kiev ve Avrupalı müttefikleri için Miami’deki kısa süreli görüşmeler, ABD diplomasisinin kalıcı bir barış anlaşması arayışından Rusya ile ticari anlaşmalar kovalamaya nasıl evrildiğini gözler önüne serdi. Trump yönetimi taviz verme yükünü neredeyse tamamen Ukrayna’nın omuzlarına yüklerken, Ukrayna devletini yok etme kampanyasını durdurması için Moskova’ya neredeyse hiç baskı uygulamadı.

Cephede Kanlı Saldırılar ve Müttefiklerin Tepkisi

Cumartesi günü Trump, benzer şekilde Putin’in de taviz vermesi gerektiğine dair bir ima bulunmadı. ABD Başkanı, Zelenskiy’nin “bu savaşı defalarca, defalarca bitirebileceğini ama bunu yapmamayı seçtiğini” iddia etti.

Yine Cumartesi günü Zelenski, Rusya’nın Ukrayna’nın Zaporijya kentindeki bir yerleşim bölgesine beş adet güdümlü bomba yönlendirdiğini, saldırıda üçü çocuk en az 20 kişinin hayatını kaybettiğini duyurdu. Zelenski, “Rusya’da baskının azalması, savaşmaya ve şehirlere bomba yağdırmaya devam edebilecekleri anlamına geliyor” dedi.

Uzun yıllar ABD diplomasisinde görev yapan eski Polonya Büyükelçisi Daniel Fried, “Rusların herhangi bir diplomatik yaklaşımla kesinlikle ilgilenmediği; Batı’nın, ABD’nin ve Ukraynalıların kendilerine daha büyük ve iyi tekliflerle gelmesini beklediği çok açık” değerlendirmesinde bulundu.

Fried sözlerini şöyle sürdürdü: “Onların peşinden koşmaya başladığınızda sadece bıyık altından gülüyorlar ve ayaklarının dibine atacağınız daha büyük ve güzel çiçek buketleri satın almanızı bekliyorlar.” Fried, Trump’ın sadece Ukrayna’nın değil, Avrupa’nın da güvenliğini tehlikeye attığını belirterek, “Tüm bunlar, Rusya’nın Avrupa’ya karşı hibrit/gölge savaşını tırmandırdığı bir dönemde gerçekleşiyor ve biz sanki böyle bir şey yaşanmıyormuş gibi davranıyoruz” dedi.

Trump’ın Rus motorini ithal etme hamlesinin ABD ara seçimlerinden önce fiyatlar üzerinde doğrudan büyük bir etki yaratıp yaratmayacağı belirsizliğini koruyor. Putin, Cuma akşamı Trump ile yaptığı görüşmenin ardından yayınladığı açıklamada, Rusya’nın “ABD pazarına ve genel olarak küresel pazarlara petrol ve petrol ürünleri tedarik etmeye hazır olduğunu teyit ettiğini” belirtti ancak herhangi bir miktar belirtmedi.

Müzakerelerin Süregelen Dinamiği ve Masadaki Teşvikler

Trump’ın Ukrayna’yı baypas eden bu adımları, ikinci dönemine başlarken savaşı 24 saat içinde bitirebileceği yönündeki iddiasından bu yana izlediği kalıbı sürdürüyor.

Geçen yıl Kiev, Trump’ın derhal ve koşulsuz ateşkes çağrısını kabul etmiş ancak Moskova bunu kesin bir dille reddetmişti. Diplomasinin bu ilk raundu, müzakereleri hâlâ şekillendiren bir dinamik yarattı: Ukrayna “evet” dediği için hiçbir ödül almazken, Kremlin “hayır” dediği için hiçbir bedel ödemedi.

O zamandan bu yana kalıcı bir barış sağlama umutları büyük ölçüde buharlaştı. Bunun yerine yalnızca aceleyle duyurulan birkaç taktiksel duraksama ve bayram ateşkesi ortaya çıkabildi.

Yine de Trump yönetimi Eylül ayı sonlarında BM Genel Kurulu marjında yeni bir diplomatik kanal açtığında Ukraynalı yetkililer, Kushner ve Witkoff’un Rusya’ya sunduğu tekliflerin ulaştığı boyuttan şaşkınlığa uğradı.

Gizli diplomatik görüşmeler hakkında bilgi sahibi olan ve adlarının açıklanmaması kaydıyla konuşan yetkililere göre Amerikalılar, Moskova’yı enerji altyapısında veya denizde sınırlı bir ateşkese ikna etmek için masaya ucunda büyük paralar dönen üç ekonomik teşvik koydu:

Dondurulan Varlıkların Serbest Bırakılması: Washington, Batı’da dondurulan milyarlarca dolarlık Rus egemen varlığının serbest bırakılmasını gündeme getirdi. Yetkililer, bu paranın kısmi ateşkeslerin uygulanması karşılığında bir ödül olarak değil, sürecin başında verilecek bir ön teşvik olarak görüldüğünü belirtti. Bu durum, geçen yıl Rusya’ya 100 milyar dolara kadar fon aktarılmasını öngören teklifi yeniden canlandırdı.

Lukoil Anlaşması: Amerikalı temsilciler, Rus petrol devi Lukoil’in bazı hisselerinin, aralarında ABD’li müzakerecilerle ticari bağları bulunan isimlerin de yer aldığı Orta Doğulu yatırımcılardan oluşan bir gruba milyarlarca dolarlık bir anlaşmayla satılması planını yeniden masaya getirdi.

Belarus’a Potas İhracatı İzni: Görüşmelere yakın yetkililere göre Witkoff ve Kushner, Kremlin’in müttefiki ve komşusu olan Belarus’un potas (potasyum gübresi) ihraç etmesine izin verecek bir ABD teklifini de tekrar gündeme taşıdı.

Kiev’in Güvence Talebi ve Sert Çıkışı

Kiev yönetimi hiçbir teklifi doğrudan reddetmekten kaçındı ancak katı güvenceler talep etti. Örneğin, dondurulan varlıklardan Ukrayna’ya da birebir oranında karşılık ödemeleri yapılmasını veya herhangi bir ateşkes ihlalinde ek askeri yardım garantisi verilmesini önerdi.

Ancak Zelenski’nin Washington’a duyduğu öfke, bu haftanın başlarında Rusya’nın Ukrayna’nın kuzeyindeki bir apartmana düzenlediği füze saldırısının gerçekleştiği yeri ziyareti sırasında net bir şekilde görüldü. Cephe hattından yüzlerce mil uzaktaki bu saldırıda beş çocuk dahil 22 kişi hayatını kaybetmişti — ki bu rakam, sadece geçen hafta Rus saldırılarında ölen 100’den fazla sivilin bir parçasıydı.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun savaşın “stratejik bir kilitlenmeye” ulaşması nedeniyle çatışmaları bitirme görüşmelerinin “sonuçsuz kaldığı” yönündeki yorumları sorulduğunda Zelenskiy sert tepki gösterdi:

“Diplomatik bir çıkmazda değiliz” diyen Zelenski, asıl sorunun Moskova üzerinde yeterince baskı kurulmaması olduğunu vurguladı: “Tüm ekonomilerini kapatın. Rusya’nın çenesini kapatın. Kendi satışlarınızla onları beslemeyin.”