Bir bela sona erdi: Artık saatlere ne saniye eklenecek ne de çıkartılacak

Uluslararası metroloji, bilişim altyapıları ve küresel zaman standartları dünyasında, 1972 yılından bu yana uygulanan Eşgüdümlü Evrensel Zaman (UTC) protokollerine ilişkin tarihi bir karara imza atıldı. Fransa’nın başkenti Paris yakınlarında gerçekleştirilen 28. Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı’nda (CGPM) üye ülkeler, küresel zaman ölçeğinde saatlere saniye ekleme veya çıkarma uygulamasını tamamen kaldırdı.

Dünya’nın dönüş hızı her zaman aynı değil. Bu da özellikle dünya ile senkronize yörüngede uçan haberleşme uyduları için sorun yaratıyor, bütün uyduların saatlerinin yerdeki istasyonlarla senkronize edilmesi gerekiyor ve bu da Albert Einstein’ın özel görelilik yasasına göre, hayli karmalık hesaplamalarla yapılmak zorunda. Dünyanın bu düzensiz dönüş hızı nedeniyle ortalama 1,5 yılda bir resmi zaman dilimine eklenen 1 saniyelik sıçramalar, küresel bilişim ağlarında, telekomünikasyon altyapılarında ve elektrik şebekelerinde devasa krizlere yol açıyordu.

Geliştirilen farklı yazılımların eklenen 1 saniyeyi eşzamanlı işleyememesi sebebiyle 2012 yılında popüler sosyal medya platformu Reddit çökmüş, Avustralyalı havayolu şirketi Qantas’ın rezervasyon sistemleri kilitlenerek binlerce yolcu havalimanlarında mahsur kalmıştı. Daha önce 2035 yılına kadar kademeli olarak kaldırılması planlanan sistem, son dönemde ortaya çıkan yeni riskler nedeniyle derhal feshedildi.

Zaman tutucuları ve bilim insanlarını acil karar almaya iten temel etken, Dünya’nın eksen etrafındaki dönüşünün son dönemde hızlanması oldu. Araştırmacılar, yakın gelecekte resmi zamana 1 saniye eklemek yerine tarihte ilk kez zaman diliminden 1 saniye eksiltmeyi gerektirecek “negatif artık saniye” durumuyla karşı karşıya kalınacağını saptadı.

Dijital altyapılarda ve uydu sistemlerinde daha önce hiç test edilmemiş olan bu saniye eksiltme işleminin yaratacağı bilinmeyen krizleri engellemek amacıyla CGPM delegeleri sistemi derhal durdurma kararı aldı.

Yeni kabul edilen protokole göre, atom saatleri ile Dünya’nın doğal dönüşü arasındaki küçük sapmalar artık her yıl düzeltilmeyecek. İki zaman sistemi arasındaki farkın tam 1 saat (3,600 saniye) açılması beklenecek ve bu aşamada tek seferlik bir “artık saat” ayarlaması yapılacak.

Metrologlar, Dünya zamanı ile atom saatlerinin 1 saatlik sapmaya ulaşmasının binlerce yıl alacağını, böylece bilişim sistemlerinin önümüzdeki bin yıl boyunca kesintisiz ve hatasız bir referans zaman skalasına kavuştuğunu bildiriyor. Karara karşı çıkan Rusya’nın, GPS ve Galileo’dan farklı olarak saniye entegrasyonuyla çalışan GLONASS uydu navigasyon altyapısını yeni sisteme nasıl uyarlayacağı ise belirsizliğini koruyor.