Dizi krizi: Ücretleri mi indirmeli, devletten teşvik mi istemeli?

Televizyon sektöründe reklam gelirlerinin düşmesi ve artan yapım maliyetleri, kanalların ardından yapım şirketlerini de harekete geçirdi. Kanalların maliyetleri azaltma talebi üzerine yapımcılar, dizilerin ekran ömrünü uzatmak amacıyla geçmiş yıllarda da kullanılan ücret indirimi uygulamasını yeniden gündeme aldı. Bu kapsamda başta oyuncular olmak üzere set ekiplerinden ücretlerinde indirime gitmeleri istenmeye başlandı. Öte yandan sektörün önemi yapım şirketlerinden Med Yapım'ın patronu Fatih Aksoy ise vergi indirimleri ve reklam vermeyi teşvik edecek bazı düzenlemeler önerdi.

Oyuncu ve set ekiplerinden ücret indirimi uygulamasının gündeme geldiği yapımlardan biri de "Haysiyet" dizisi oldu. Yapım şirketi Süreç Film, kanalın talebi doğrultusunda dizinin oyuncularından ücretlerinde yüzde 15 indirim yapmalarını istedi.

Kerem Alışık'tan teknik ekip için öneri

Dizide Sadık Karlıova karakterini canlandıran Kerem Alışık'ın, indirim talebinin ardından teknik ekip çalışanlarının ücretlerinin korunması yönünde öneride bulunduğu öne sürüldü. Alışık'ın "İndirimi biz oyuncular yapalım, teknik ekibe dokunmayın" dediğinin iddia edildi.

Kanallar yapımcılardan yüzde 25 indirim istemişti

Sektördeki son gelişmeler öncesinde televizyon kanalları ile yapım şirketleri, artan maliyetlere çözüm bulmak amacıyla bir araya gelmişti. Ekim ayında reklam gelirlerinin son 30 yılın en düşük seviyesine gerilemesinin ardından yapılan görüşmelerde kanallar, yapım şirketlerinden yüzde 25 indirim talep etmişti.

Bölüm başına maliyetleri 27 milyon ila 40 milyon liraya ulaşan diziler için farklı tasarruf seçenekleri de gündeme gelmişti. Bu kapsamda 140 dakikayı bulabilen bölüm sürelerinin 110 dakikaya düşürülmesi ve böylece çekimlerin yetiştirilmesi için görev yapan ikinci ekiplere duyulan ihtiyacın azaltılması önerilmişti. Ayrıca yüksek ücret talep eden oyuncularla çalışılmaması da değerlendirilen seçenekler arasında yer almıştı.

İndirim talebi diğer dizilere de yansıdı

Yapım şirketlerinin maliyetleri düşürme girişimleri yalnızca yayını devam eden dizilerle sınırlı kalmadı. Yeni projelerin hazırlık aşamalarında da oyunculara daha düşük ücretler önerilmeye başlandı.

Bozdağ Film'in atv için hazırladığı "Evlat" dizisinde de anlaşmaya varılan oyunculardan ücretlerinde indirim yapmaları istendi. Hazal Subaşı ve Birkan Sokullu'nun başrollerini paylaşacağı yapımda yaşanan gelişme, ücret pazarlıklarının henüz çekim aşamasına geçmemiş projelere de yansıdığını gösterdi.

Öte yandan yapım şirketlerinin yeni dizilerin kadrolarını oluştururken oyuncuların yanı sıra yönetmen ve senaristlere önerilen ücretleri de önceki dönemlere göre düşürmeye çalıştığı belirtiliyor.

Bölüm maliyetleri bir sezonda yüzde 61 arttı

Dizi sektöründeki maliyet baskısı, son dönemde açıklanan verilere de yansıdı. EKONOMİM'in 1 Kasım'da yayımladığı habere göre, 2024-2025 sezonunda 14 milyon lira olan bölüm başına ortalama yapım bütçesi, 2025-2026 sezonunda 22,5 milyon liraya yükseldi. Böylece bölüm başına ortalama maliyetlerdeki nominal artış yaklaşık yüzde 61 oldu.

Aynı dönemde televizyonlarda yayımlanan toplam dizi sayısı 44'ten 36'ya, bölüm sayısı ise 860'tan 712'ye geriledi. Sezon boyunca yayına başlayan 24 yeni diziden 8'i, 13 bölüme ulaşamadan final yaptı.

Fatih Aksoy'dan vergi indirimi çağrısı

Yapımcı Fatih Aksoy, Türk dizi sektöründe artan üretim maliyetlerini, televizyon reklam gelirlerindeki gerilemeyi ve sektörün geleceğini Esra Dermancıoğlu'nun YouTube'da yayımlanan "Neden Esra?" programında masaya yatırdı.

Dünyada televizyonculuğun büyük bir krizden geçtiğini anlatan Aksoy, Türkiye'nin dizi ihracatı sayesinde bu süreçten diğer ülkelere göre daha geç etkilendiğini söyledi. Mevcut maliyetlerle üretimin sürdürülmesinin giderek zorlaştığını belirten Aksoy, televizyon kanallarının desteklenmesi ve sektöre yönelik vergi indirimlerinin hayata geçirilmesi gerektiğini ifade etti.

"Oyunculara 1 lira versen bile üretemezsin"

Dünyada geleneksel televizyon yayıncılığının ciddi bir gelir kaybıyla karşı karşıya olduğunu belirten Aksoy, birçok ülkede ulusal kanalların dizi üretiminden uzaklaştığını söyledi.

Aksoy, "Dünyada televizyonculukla ilgili büyük bir kriz var. Bu kriz Türkiye'de de var, çare yok" diyerek televizyon kanallarının toplam reklam gelirlerinde yüzde 50 oranında düşüş yaşandığını anlattı.

Türkiye'nin bu krizden daha geç etkilenmesini dizi ihracatına bağlayan Aksoy, "Biz ürettiklerimizi aynı zamanda yurt dışına da satıyoruz" dedi.

Yurt dışı satışları olmadan bugünkü maliyetlerle üretimin sürdürülemeyeceğini savunan Aksoy, "Yoksa bugün Türkiye'de bu dizileri üretme ihtimali yüzde 0'dı yani. Oyunculara 1 lira versen bile üretemezsin bugünkü maliyetlerle, üretemezsin" ifadelerini kullandı.

"Yüzde 45'lere varan destekler var, Türkiye'de yok"

Sektörün içinde bulunduğu ekonomik sıkıntıların aşılması için devlet desteğine ihtiyaç duyulduğunu belirten Aksoy, birçok ülkede yapım şirketlerine sağlanan teşvikleri örnek gösterdi.

Aksoy, "Bütün ülkelerde çok ciddi devlet katkısı var bu şeylere. Yüzde 30'lar, 40'lar, 45'lere varan katkılar var, vergi indirimleri var, destekler var. Türkiye'de bu yok. Türkiye'de bunun olmaması çok akıl alır bir şey değil" dedi.

Fransa, İspanya, İtalya ve Kanada'nın yanı sıra ABD'nin bazı eyaletlerinde de yapım sektörüne yönelik teşvikler bulunduğunu söyleyen Aksoy, Suudi Arabistan'da ise yapımcıları ülkeye çekmek amacıyla çok daha yüksek tutarlarda destek sağlandığını anlattı.

Türkiye'de de benzer uygulamaların hayata geçirilmesi gerektiğini savunan Aksoy, dizi üretiminin devam edebilmesi için öncelikle televizyon kanallarının mali açıdan güçlendirilmesini istedi.

Televizyonlara vergi indirimi ve reklam desteği çağrısı

Televizyon kanallarının sektörün temel finansman kaynağı olduğunu vurgulayan Aksoy, reklam gelirlerini artıracak düzenlemelerle birlikte vergi yükünün de hafifletilmesi gerektiğini söyledi.

Türkiye'deki bazı reklam kısıtlamalarının televizyonların gelir kaynaklarını daralttığını savunan Aksoy, reçetesiz satılan ilaçların reklamlarına ilişkin ABD ile Türkiye arasındaki uygulama farklılıklarını örnek gösterdi.

Aksoy, "Bu televizyonu desteklemek lazım. Bu işin motoru televizyonlar. Türk televizyonları desteklenirse geri kalan her şey oluyor zaten. Türkler birbirleriyle rekabet ediyorlar, iyi işler çıkartıyorlar" dedi.

Vergi ve stopajlarda indirime gidilmesi gerektiğini belirten Aksoy, "O televizyonlar eğer reklamla desteklenirse, reklam alanları genişlerse ve devlet bazı indirimler… Yani aldığı vergiden birazından şey yaparsa, stopajları ve diğer şeylerden birazcık feragat ederse bu sistem çalışır" ifadelerini kullandı.

"Uçurumun kenarındayız, düşmek üzereyiz"

Televizyonların reklam gelirlerinin artırılmaması ve gerekli mali desteklerin sağlanmaması halinde sektörün daha büyük sorunlarla karşılaşacağını söyleyen Aksoy, mevcut tablonun sürdürülebilir olmadığını savundu.

Aksoy, "Yoksa çok zor. Yoksa gerçekten büyük bir şeye doğru gidiyoruz, uçuruma doğru gidiyoruz. Yani gitmedik, hatta kenarındayız, düşmek üzereyiz" sözleriyle sektörün karşı karşıya olduğu riski anlattı.

"Bir çare bulmak zorundayız"

Türk dizilerinin yurt dışındaki başarısının yalnızca yapım şirketlerine değil, Türkiye'nin tanıtımına ve Türk ürünlerinin uluslararası pazarlardaki bilinirliğine de katkı sağladığını belirten Aksoy, üretimin devam etmesinin önemini vurguladı.

Aksoy, "Hem Türk ürünlerine hem Türk insanının imajına çok önemli katkısı var Türk dizilerinin. O sebeple de 'Ne yapalım, çekilemiyor dizi' diyemeyiz biz buna. Bir çare bulmak zorundayız el birliğiyle" dedi.

Türk dizilerinin ABD'de İspanyolca yayın yapan televizyon kanallarında gösterildiğini, Avrupa'da da yeni pazarlara ulaştığını anlatan Aksoy, bu gelişmelerin sektör için fırsat oluşturduğunu belirterek, "Bu bizim için de bir fırsat ama bunları üretmek lazım önce" ifadelerini kullandı.