Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin 43. kuruluş yıl dönümünü kutlarken Avrupa’nın kendisine sorması gereken bir soru var: Birleşmiş Milletler’in çözüm planına “evet” diyen Kıbrıs Türk halkı, aradan yirmi iki yıl geçmesine rağmen neden hâlâ izolasyon altında?
Kıbrıs meselesini kırk yılı aşkın süredir yakından takip eden biri olarak, kalıcı barışın Kıbrıs Türklerinin eşitliğinin kabulünden geçtiğine inanıyorum. Bürgenstock başta olmak üzere Kıbrıs konulu birçok zirvede Sayın Cumhurbaşkanımızın heyetinde yer aldım. Bu süreçlerde hem Sayın Erdoğan’ın hem de KKTC temsilcilerinin yapıcı tutumlarına, buna karşılık kendilerine verilen sözlerin tutulmadığına defalarca şahit oldum. Bir halkın güvenliği, onuru ve özgürlüğü, yerine getirilmesi sürekli ertelenen sözlere bırakılamaz.
Türkiye ile Kıbrıs Türk halkı arasındaki bağ, ortak tarihe ve fedakârlıklara dayanan organik bir bağdır. Bu ilişkiyi yalnızca stratejik hesaplarla veya maddi yardımlarla açıklamak mümkün değildir. Hedefimiz, kendi ayakları üzerinde durabilen özgür, güvenli ve müreffeh bir Kıbrıs Türk devletidir. Türkiye’nin desteği de bu hedefi güçlendirmelidir.
1960’ta kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti, Ada’nın iki halkının ortaklığına dayanıyordu. Dışişleri Bakanlığımızın da her vesileyle vurguladığı üzere, meselenin temelinde Kıbrıs Türklerinin eşit ortaklığının reddedilmesi yatıyor. Dolayısıyla eşitlik, müzakerelerin sonunda hatırlanacak bir ayrıntı olamaz. Kalıcı çözümün başlangıç noktası olmak zorundadır.
Avrupa Birliği’nin bu konudaki sicili ise savunduğu ilkelerle uygulamaları arasındaki mesafeyi ortaya koyuyor.
2004’te Annan Planı için yapılan referandumlarda Kıbrıslı Türklerin yüzde 64,9’u “evet”, Kıbrıslı Rumların yüzde 75,8’i “hayır” dedi. Türkiye çözüm çabasını destekledi. Kıbrıs Türkleri, ortak bir Avrupa geleceği umuduyla zor uzlaşmaları kabul etti.
Peki, sonuç ne oldu?
Kıbrıs Cumhuriyeti, 1 Mayıs 2004’te AB’ye üye oldu. Ancak uluslararası alanda tanınan yönetimin fiilî kontrolü yalnızca Ada’nın güneyini kapsıyordu; kuzeyde AB hukukunun uygulanması askıda kaldı. Siyasi sonuç açık bir adaletsizlikti: Çözümü reddeden taraf üyeliğin avantajlarına kavuşurken çözümü kabul eden taraf izolasyon altında bırakıldı.
Üstelik AB Konseyi, 26 Nisan 2004’te Kıbrıs Türk toplumunun izolasyonuna son verme kararlılığını ilan etmişti. Bugün, yirmi iki yıl sonra, bu sözün yerine getirildiğini söyleyebilir miyiz?
AB’nin sağladığı yardımları, bursları ve iki toplum arasındaki iş birliğine verdiği desteği elbette önemsiyorum. Ancak bunlar Kıbrıs Türklerinin dünyayla normal ekonomik ilişkiler kurabilmesinin, ticaret yapabilmesinin ve uluslararası hayata katılabilmesinin yerini tutmuyor. Avrupa Komisyonu’nun doğrudan ticaret önerisinin hâlâ sonuçlandırılmamış olması, verilen sözle mevcut durum arasındaki farkı gösteriyor.
Başmüzakerecilik görevim sırasında birçok platformda dile getirdim: Türkiye’nin Avrupa ile ilişkilerinin Kıbrıs meselesine rehin tutulması haksızlıktır. Hele Annan Planı’na destek veren Kıbrıs Türkleri izolasyon altında tutulmaya devam ederken… Geçen yıllar bu itirazımızı zayıflatmadı; daha da güçlendirdi.
Bu dengesizlik, uzlaşma iradesini de aşındırıyor. Bir tarafta uluslararası tanınmışlığa, AB üyeliğine ve Birliğin Türkiye ile ilişkileri üzerinde söz hakkına sahip bir yönetim var. Diğer tarafta ise izolasyon şartlarında müzakere etmesi beklenen Kıbrıs Türkleri. Avrupa’nın bir üyesiyle dayanışması, Ada’nın diğer halkına kayıtsız kalmasını haklı çıkarmaz.
Güzel adamızdaki gerçeği de görmezden gelemeyiz. Güneş Kıbrıs’a doğduğunda, cumhurbaşkanları ve parlamentoları ayrı ayrı seçilen, eğitim ve sağlık sistemleri ayrı olan iki işleyen demokratik cumhuriyetin üzerine doğuyor.
Amacımız ve umudumuz, bu iki demokratik yönetimin ortak bir çatı altında buluşmasıdır; ancak iki eşit ve egemen devlet olarak. Çözüm üzerinde anlaşması gerekenler, Ada’nın her iki tarafındaki Kıbrıslılardır. Böyle bir ortak çatı ancak egemen eşitliğe ve gönüllü mutabakata dayanırsa kalıcı olabilir.
AB ve BM’nin yerleşik çözüm çerçevesi, iki bölgeli ve iki toplumlu federasyonu esas alıyor. Model konusundaki görüş ayrılıkları diplomasiyle ele alınmalıdır. Fakat hangi model konuşulursa konuşulsun, merkezinde iki halkın rızası bulunmalıdır. Kıbrıs Türklerinin geleceğine onların yerine karar verilemez.
Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan, KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman’a gönderdiği 15 Kasım mesajında Türkiye’nin tutumunu bir kez daha ortaya koydu. İki devletin yan yana var olmasını savunarak uluslararası topluma KKTC’yi tanıma ve diplomatik, siyasi, ekonomik ilişkiler kurma çağrısını yineledi.
Dışişleri Bakanımız Sayın Hakan Fidan da bu ayki KKTC ziyaretinin ardından iki devletin yan yana yaşamasını en gerçekçi çözüm olarak değerlendirdi. Egemen eşitlik ve eşit uluslararası statünün adil ve kalıcı çözümün ön koşulları olduğunu vurgularken, Türkiye’nin Kıbrıs Türklerinin güvenliği, kalkınması ve refahına yönelik desteğini hatırlattı.
Bu desteğin günlük hayatta karşılık bulması da önemli. Türkiye’den Ada’ya su ulaştırılması, dayanışmanın neler sağlayabileceğinin somut bir örneği. Yatırımlar, genç Kıbrıslı Türklerin geleceklerini kendi ülkelerinde kurabilmelerini ve komşularıyla iş birliğini güçlendirmelerini sağlamalıdır.
Avrupa da sorumluluk üstlenebilir. Dışişleri Bakanlığımızın doğrudan uçuş, doğrudan ticaret ve doğrudan temas çağrıları bu açıdan önemlidir. Eğitim ve mesleki fırsatlar genişletilmeli; su, temiz enerji ve çevrenin korunması alanlarındaki iş birliği kapsamlı bir siyasi çözümü beklememelidir. İnsanların hayatını iyileştirecek her adımı müzakere masasındaki anlaşmazlıklara bağlamak, çözümsüzlüğün bedelini yeni kuşaklara ödetmektir.
Kıbrıs Türklerinin egemenliğine saygı gösterilmesini istemek, Kıbrıslı Rumlara düşmanlık anlamına gelmez. Her iki halk da barışı ve refahı hak ediyor.
Türkiye Cumhuriyeti, Kıbrıs Türklerinin yanında durmaya devam edecektir. Avrupa’nın da artık sözlerini tutması gerekiyor.
Kalıcı barış ancak eşitliğe saygı gösterildiğinde ve verilen sözler gerçeğe dönüştüğünde mümkün olur.
***
Dr. Egemen Bağış, Büyükelçi, T.C. Devlet ve AB Eski Bakanı, Başmüzakereci. Bu yazı, Middle East Monitor’da 15 Kasım 2026’da yayımlanan makalenin 10Haber.Net için Türkçe uyarlamasıdır.