Bir fizikçi, insan davranışlarını incelerken kimsenin aklına hayaline gelmeyen bir şey keşfetti

İspanya’daki Navarra Üniversitesi’nde uygulamalı fizikçi olan Iñaki Echeverría-Huarte, insanların yürürken birbirlerinden belirli bir mesafe koruyup korumadıklarını incelerken garip bir şey fark etti. Yaklaşık 40 deney boyunca, katılımcılarının çoğu kendiliğinden sola doğru yöneldi.

Bu gözlem, orijinal araştırmasıyla hiçbir ilgisi olmamasına rağmen, merakını uyandırdı. Dr. Echeverría-Huarte, “Bu, garip bir şeyin olduğunu gösteren ilk işaretti,” dedi.

The New York Times gazetesinde çıkan habere göre, kendisi ve meslektaşları, bunun basit bir açıklaması olması gerektiğini varsaydılar. Örneğin, odanın düzeni, insanları sola doğru eğilmeye ince bir şekilde yönlendiriyordu. Cevabı bulmak için basit bir araştırma olacağını düşündükleri şeye başladılar.

Beş yıl sonra, Dr. Echeverría-Huarte ve meslektaşları hipotezlerinin çoğunu tükettiler ve gizemi çözmeye yaklaşamadılar. 

Ancak Çarşamba günü Nature Communications dergisinde yayınlanan makalelerine göre, farklı demografik gruplar, kültürler ve koşullar ne olursa olsun insanların saat yönünün tersine doğru sapma gibi doğuştan gelen bir özelliğe sahip olduğunu keşfettiler.

“Prensip olarak, insanların saat yönünün tersine dönmeyi tercih etmelerinin hiçbir nedeni yok,” diyor Navarra Üniversitesi’nde uygulamalı fizikçi ve çalışmanın ortak yazarlarından Iker Zuriguel. Yine de bunun böyle olduğu açık.

Dr. Zuriguel ve Dr. Echeverría-Huarte, bunun neden böyle olabileceğine dair bir açıklama bulmak için önce bilimsel literatürde araştırma yaptılar. Kaybolan insanların genellikle daireler çizerek dolaştığını gösteren bir çalışma buldular – ancak yönü belirtmiyordu.

İnsanlar bir duvarla karşılaştıklarında, sağ elini kullananların sola, sol elini kullananların ise tam tersini yaptığını gösteren başka bir makale buldular. Orijinal çalışmadaki katılımcıların çoğu sağ elini kullananlardı, bu yüzden “bunu gördüğümüz anda, ‘Tamam, bir cevabımız var’ dedik,” diyor Dr. Zuriguel.

Kontrol etmek için kendi deneylerini yaptılar. Katılımcıları, bir duvara yaklaşmaları istendiğinde sola mı yoksa sağa mı döndüklerine göre ayırdılar. Daha sonra katılımcılardan küçük bir arenada dolaşmalarını istediler. Araştırmacıların şaşkınlığına göre, duvara dönme tercihi veya el tercihi ne olursa olsun, çoğu kişi sol tarafı seçti.

Bu şaşırtıcı bulgu, onları her biri farklı bir hipotezi hedefleyen ve toplam 573 katılımcıyı içeren beş ek deney yapmaya yönlendirdi. Ancak yine de aynı sonucu buldular. Örneğin, açık bir okul bahçesinde, araştırmacılar katılımcılara istedikleri gibi dolaşmalarını söylerken, bir drone hareketlerini kaydetti. Saniyeler içinde, insanların %80’i saat yönünün tersine hareket ediyordu. Dr. Echeverría-Huarte, “Bu kademeli bir kayma değil, neredeyse anında ortaya çıkan bir davranış” dedi.

Dr. Echeverría-Huarte ve meslektaşları, bu davranışın, kalabalık kaldırımlarda yayaların iki zıt yönde hareket eden şeride ayrılmasına benzer şekilde, kolektif olarak ortaya çıkıp çıkmadığını merak ettiler. Ancak katılımcıları tek başlarına test ettiklerinde, %75’inin hala saat yönünün tersine hareket ettiğini gördüler; bu da eğilimin bireysel olduğunu gösteriyor.

Bu tercihin ardında kültürel faktörler var mıydı? Örneğin, yayalar genellikle ülkelerinde arabaların geçtiği tarafta yürürler ve bir engelle karşılaştıklarında da genellikle o yöne doğru hareket ederler. Bu nedenle ekip, yaya şeritlerinin solda oluşturulduğu Japonya’da deneyler yaptı. İspanya’dakinin tam tersi bir durum göreceklerinden emin olmalarına rağmen, araştırmacılar yine katılımcıların saat yönünün tersine hareket ettiğini gözlemleyerek kültürel normları devre dışı bıraktılar.

Son olarak, yetişkinlere aşılanmış, ancak henüz çocuklarda mevcut olmayan, fark edilmemiş bir sosyal kuralın etkili olup olmadığını merak ettiler. Daha önce Japonya’daki bir anaokulunda 52 çocuğun müzik çalarken rastgele hareket ettiği bir çalışma yürüten araştırmacılarla iletişime geçtiler. Japon araştırmacılar, çocukların videolarını analiz için paylaştılar ve çoğunun da saat yönünün tersine hareket ettiğini ortaya koydular.

İsveç’teki Lund Üniversitesi’nde acil durum tahliyelerini modelleyen ve araştırmaya dahil olmayan Enrico Ronchi, bulguların “kalabalık dinamikleri alanında birçok yeni ve ilginç yol açtığını” söyledi.

Örneğin, saat yönünün tersine dönme eğiliminin engelli bireylerde veya acil durum tahliyelerinde de geçerli olup olmadığını görmekle ilgileneceğini belirtti.

Araştırmaya dahil olmayan MIT’de uygulamalı matematikçi olan Karol Bacik, yeni bulgunun insan hareketine dair anlayışımızı sorguladığını söyledi. “Saat yönünün tersine dönme eğiliminin günlük yaya trafiği için geniş kapsamlı sonuçları olabilir, ancak henüz bunları araştırmadık,” dedi.

Dr. Zuriguel ve Dr. Echeverría-Huarte, bir sonraki adımda biyomekanik, sanal gerçeklik, sinirbilim veya hatta hayvan davranışı kullanarak saat yönünün tersine dönme eğilimi hakkında yeni hipotezleri araştırmayı planlıyorlar. Dr. Zuriguel, “Balıklar, daireler çizerek hareket eden tipik hayvanlardır,” dedi. “Ancak bir yöne mi yoksa diğerine mi dönmeyi tercih ettiklerini bilmiyorum.”