Bu balıkların hepsi dişi: 100 bin yıldır erkek olmadan ürüyorlar

Biyolojinin “eşeysiz üreyen tür uzun yaşamaz” kuralını 100 bin yıldır çiğneyen Amazon molly balığının sırrı sonunda çözülüyor olabilir. Tamamen dişilerden oluşan bu tür, kendini klonlayarak çoğalmasına karşın mutasyon birikimine uğramadan sapasağlam ayakta. Araştırmacılar bunun yanıtını genomun derinliklerinde arıyor: Gen dönüşümü.

Biyolojinin kurallarından biri eşeysiz üreyen türlerin uzun yaşamayacağıdır. Farklı iki cinsiyetten genetik karışım olmadığında zararlı mutasyonlar birikir, çeşitlilik düşer, tür er ya da geç sönüp gider.

Amazon molly balığı bu kuralı 100 bin yıldır çiğniyor. Tür tamamen dişilerden oluşuyor ve kendini kopyalayarak çoğalıyor.

Amazon molly balığı 1932’de eşeysiz üreyen ilk omurgalı tür olarak kayıtlara geçti. Simülasyon modelleri balığın türünün kendini klonlamaya 10 bin yıldan fazla dayanamayacağını söylüyordu; Amazon molly o sürenin on katını çoktan geride bıraktı.

Missouri Üniversitesi’nden Wes Warren, 2018’de Amazon molly balığının genomunu haritalandırdığında yüzyıllardır birikmiş mutasyon izleri görmeyi bekliyordu.

Bulduğu şey ise tam tersiydi; genom neredeyse tertemizdi, eşeyli üreyen sıradan bir türden farksızdı.

Warren bunun üzerine gen dönüşümü mekanizmasını araştırmaya başladı. Warren’ın teorisine göre balık bir gen kopyasını, diğerini onarmak için kullanıyordu.

Fikir güçlüydü, ama kanıtlaması çok zordu. Ta ki uzun okuma dizileme teknolojisi devreye girene kadar.

Amazon molly iki türün melezi olarak ortaya çıktı, Poecilia latipinna ve Poecilia mexicana. Her nesil bu iki ebeveynden miras kalan iki ayrı genomu taşıyor.

Araştırmacılar bu genomları karşılaştırdığında ikisinin farklı hızlarda mutasyona uğradığını gördü; biri diğerinden çok daha hızlı değişiyordu.

Araştırmacı Edward Ricemeyer bulguları şöyle açıklıyor:

“Son derece şaşırtıcıydı, çünkü mutasyon hızlarına dair bildiğimiz her şeyle çelişiyordu. Mutasyonların çevre veya popülasyon büyüklüğü gibi dışsal etkenlerle şekillendiğini, dolayısıyla her iki genomun aynı tempoda değişeceğini varsayıyorduk.”

Bulgular yayınlanmadan önce heyetine sunulduğunda şüpheyle karşılandı, ek kanıt istendi.

Araştırma, gen dönüşümünün rastgele ya da sınırsız işlemediğini ortaya koyuyor. Gen dönüşümünün çok fazlası zararlı olur; genetik çeşitliliği siler. Çok azı da türlerde mutasyon birikmesine yol açar.

Araştırmacılara göre süreç, ikisi arasında bir denge noktasında işliyor. Araştırma, mekanizmanın ikisi arasında bir denge noktasında çalıştığını gösteriyor. İşlevsel genler yayılıyor, zararlı mutasyonlar zamanla kayboluyor. Bu, normalde eşeyli üremede beklediğimiz bir tür genetik temizlik mekanizması.

Warren bulgularını şöyle değerlendirdi: “Bu balık, sanki her şeyin en iyisine sahip; eşeyli üremeden kaynaklanan genetik sağlık, ama erkek DNA’sına ihtiyaç duymadan.”