İlk evcil köpek Karaman’da bulundu: 16 bin yıl önce evcilleştirilmiş

16 bin yıl önce Anadolu’da köpek insanlarla birlikte yaşıyor, onlarla aynı yemeği yiyor ve öldüğünde onların yanına gömülüyordu. Bu köpek artık bilinen en eski evcil köpek. Türk araştırmacıların da içinde bulunduğu dev grup insanın en kadim dostunun tarihini Karaman’da, Pınarbaşı mağarası kazılarında aydınlattı.

Pınarbaşı arkeolojik alanında bulunan ve 15 bin 800 yıl öncesine tarihlenen kalıntılar evcilleştirme tarihini bilinen en eski kanıttan 5 bin yıl daha geriye taşıdı. Daha önce bu rekor 10 bin 900 yıllık bir örneğe aitti.

Nature dergisinde yayımlanan iki ayrı çalışma köpeklerin öncesi dönemde bile Avrasya’nın farklı köşelerinde insanların hayatına derinlemesine entegre olduğunu ortaya koyuyor.

Araştırmanın en çarpıcı sonuçlarından biri Pınarbaşı’ndaki köpekle İngiltere’deki Gough Mağarası’nda bulunan 14.300 yıllık bir köpek arasındaki genetik akrabalık. Bu iki bulgu Paleolitik dönemde tek bir evcil köpek soyunun ortaya çıktığını ve kültürel olarak birbirinden farklı avcı-toplayıcı topluluklar arasında yayıldığını gösteriyor.

Çalışmanın yazarlarından Dr. William Marsh eski DNA, radyokarbon tarihleme ve izotop analizlerini İngiltere, Orta Avrupa ve Türkiye’deki arkeolojik örneklere uyguladıklarını açıkladı. Marsh, bu yöntemle 16 bin ile 14 bin 500 yıl öncesine ait beş ayrı köpek tespit ettiklerini belirtti.

Pınarbaşı’ndaki bulgular insan-köpek ilişkisinin derinliğini gözler önüne seriyor. Yavrular insanların yanına gömülmüş; izotop analizleri köpeklerin sahipleriyle aynı şekilde balıkla beslendiğini ortaya koyuyor.

Gough Mağarası’nda ise bazı insan kalıntılarına cenaze ritüeli olarak yamyamlık uygulanmış ve osteolojik kanıtlar köpeklere de ölüm sonrasında benzer muamele yapıldığına işaret ediyor.

Çalışmanın bir diğer yazarı Dr. Lachie Scarsbrook, bu durumu şöyle özetledi:

“Bu, günümüzde köpeklere atfettiğimiz kişilik kavramının 16 bin yıl önce avcı-toplayıcılar tarafından da benimsendiğini gösteriyor.”

Araştırmacılar tarih öncesi köpeklerin “Batı Avrasya soyu” olarak bilinen genetik hatta ait olduğunu doğruladı. Bugün sevilen pek çok Avrupa ırkı bu soydan geliyor.

Scarsbrook, Pınarbaşı ve Gough Mağarası köpeklerindeki genetik mirasın 16 bin yılı aşarak Alman Çoban Köpeği ve Saint Bernard gibi modern ırklara ulaştığını ifade etti.

İkinci çalışmada araştırmacılar Avrupa genelinden 216 köpek iskeletinin eski DNA’sını analiz ederek bunlardan 14’ünün daha önce bilinmeyen evcil köpeklere ait olduğunu tespit etti.

Bulgular, tarımın yayılmasıyla birlikte çiftçilerin kendi köpek soylarını getirmesine rağmen yerel Paleolitik köpek genlerinin silinmediğini ortaya koyuyor. Tarım dönemi köpekleri, genetik miraslarının önemli bir bölümünü hala daha eski köpeklerden alıyordu.

Çalışmanın yazarlarından Dr. Anders Bergström bugün bile Avrupa ırk köpeklerinin soy ağacının yarısına yakınının tarım öncesi dönemin köpeklerine uzanabileceğini söyledi.

Köpeğin evcilleştirilmesi Paleolitik dönemde bir noktada gerçekleşti, ortaya çıkan soy hızla Avrasya’ya yayıldı ve birbirinden farklı kültürlere uyum sağladı. Aynı soy ilk çiftliklerde iş gördü ve sonunda bugün evlerde yaşayan onlarca farklı ırkın atasına dönüştü.

Scarsbrook bu uyum yeteneğini tek bir metaforla anlattı:

“Biz ona ‘İsviçre çakısı köpek’ diyoruz. Çünkü son 16 bin yılda köpeklerle ilişkilendirdiğimiz tüm farklı kültürel rollere uyum sağlamış bir canlıdan bahsediyoruz.”