TÜBİTAK’ın ıskaladığı İlayda’yı NASA kaptı

–Türkiye’nin bilim politikalarında uzun süredir tartışılan “beyin göçü” ve “proje değerlendirme kriterleri” İlayda Şamilgil’in hikâyesiyle bir kez daha gündemde. Lise yıllarında sıvıların oranını mıknatıs yardımıyla ölçen bir sistem geliştiren Şamilgil’in projesi o dönem TÜBİTAK tarafından dereceye layık görülmemişti. Ancak aynı proje 2016 yılında Polonya’da 70’ten fazla ülkenin katıldığı uluslararası yarışmada dünya birinciliğine ulaşarak tüm dikkatleri üzerine çekti.

Şamilgil’in başarısı sadece ödüllerle sınırlı kalmadı. Geliştirdiği sistemin potansiyelini fark eden NASA, bu çalışmayı Mars araştırma programları kapsamındaki teknik incelemelere dahil etti. Türkiye’de destek bulamayan fikrin küresel ölçekteki bu karşılığı, genç araştırmacının kariyerini ABD’ye taşımasına vesile oldu. Cornell Üniversitesi’nde mühendislik eğitimini tamamlayan Şamilgil, akademik birikimini iş dünyasına yansıtmaya karar verdi.

Boston merkezli LLume adlı teknoloji şirketini kuran Şamilgil, günümüzde “ışık tabanlı giyilebilir teknolojiler” üzerine odaklanıyor. Şirketin geliştirdiği sensörler; kas aktivitelerini ve biyometrik verileri klasik yöntemlere oranla çok daha hassas ve düşük maliyetle ölçebiliyor. Sağlık ve spor biliminde devrim yaratması beklenen bu girişim, bugüne kadar yatırımcılardan yaklaşık 8.9 milyon dolar finansman desteği almayı başardı.

İlayda Şamilgil’in hızlı yükselişi, 2025 yılında dünyanın en prestijli yayınlarından biri olan Forbes tarafından tescillendi. Gelecek vadeden liderlerin seçildiği “30 Under 30” (30 Yaş Altı 30 İsim) listesine giren Şamilgil, teknoloji dünyasının en etkili genç isimlerinden biri olarak gösterildi.

Şamilgil’in başarısı, Türkiye’deki bilimsel değerlendirme süreçlerine yönelik eleştirileri de beraberinde getirdi. Özellikle kamu kaynaklarının “yağmur duası” gibi bilim dışı projelere yönlendirildiği iddialarının sosyal medyada yeniden alevlenmesi İlayda’nın yaşadığı tezatla birleşince geniş bir kamuoyu tepkisine dönüştü. Uzmanlar, genç yeteneklerin kaybedilmemesi için bilimsel değerlendirme kriterlerinin evrensel standartlara uygun şekilde revize edilmesi gerektiğini vurguluyor.