COP31: Mutabakat arayışı son gün de sürdü

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Kurum, COP31 Genel Kurul Kapanış Oturumu'nu açarken yaptığı konuşmada "Son ana kadar uzlaşının imkanlarını aradık, arıyoruz. Geldiğimiz noktada tarihi bir fırsatın eşiğindeyiz" dedi

Çevre 22 Kasım 2026

Antalya’da 9 Kasım’da başlayan ve 20 Kasım’da sona ermesi planlanan COP31’de iki haftalık yoğun müzakere sürecinin ardından kritik başlıklarda anlaşma sağlanamadı. İklim finansmanı, adil geçiş, emisyon azaltımı ve iklim değişikliğine uyum konularındaki görüşmeler sonuçlandırılamazken kapanış genel kurulunun üçüncü karar taslağını görüşmek üzere bugün yeniden toplanması kararlaştırıldı.

COP31’in ikinci karar taslağında fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin açık bir ifadenin bulunmaması çok sayıda ülkenin tepkisini çekmişti. Taslağın yayımlanmasının ardından 20’yi aşkın bakan fosil yakıtların metinde yer almamasını eleştirerek karbonsuzlaşma hedefinden geri adım atmayacaklarını açıkladı.

Panama öncülüğünde bir araya gelen Fransa, Belçika, Fildişi Sahili, Finlandiya, Yunanistan, Solomon Adaları, İsveç, Vanuatu, Guatemala ve İspanya fosil yakıtlardan uzaklaşmanın nihai karar metninde açıkça yer almasını istedi.

Ortak basın toplantısında konuşan Panama Çevre Bakanı Juan Carlos Navarro fosil yakıtlardan çıkışın metne eklenmemesi halinde taslağı kabul etmeyeceklerini belirtti. Navarro “Fosil yakıtlardan söz bile etmeyen bir COP’u ya da sonuç belgesini kabul edemeyiz. Buna kesinlikle razı olmayacağız” ifadelerini kullandı.

Navarro ülkelerin nihai bildirgede yer almasını istediği altı temel başlığı da açıkladı. Buna göre kararların bilimsel verilere dayanması, fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik açık bir geçiş sürecinin belirlenmesi, iklim finansmanına kirletenlerin katkı sunması, temiz elektrifikasyonun hızlandırılması, metan emisyonlarının azaltılması ve iklim, biyolojik çeşitlilik ile çölleşme sözleşmeleri arasında koordinasyon kurulması talep edildi.

Panama 19 Kasım’da COP31 Başkanı Murat Kurum ve Müzakereler Başkanı Chris Bowen’a gönderdiği açık mektupta da taleplerinin karşılanmaması halinde ilgili kararları desteklemeyeceğini ve kapanış oturumlarında resmen itiraz edeceğini bildirmişti.

Kurum’dan ikinci taslakta uzlaşı çağrısı

COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum dün genel kurulda yaptığı konuşmada taraflara uzlaşma çağrısı yaptı. Ülkelerin yalnızca kendi önceliklerini değil, dünyanın ortak çıkarlarını da gözetmesi gerektiğini vurgulayan Kurum iki haftalık müzakere sürecinin ardından karar aşamasına gelindiğini söyledi.

Kurum ülkelerin müzakere masasında kendi hassasiyetlerini korurken insanlığın ortak beklentilerini göz ardı etmemesi gerektiğini belirterek “Herkesin yalnızca kendi cümlesini koruduğu bir dünya parçalanır. Birbirinin kaygısını anlayan ve ortak bir cümle kurabilen bir dünya ise geleceğini birlikte inşa eder” dedi.

İklim diplomasisinin ortak sorumluluk anlayışına dayandığını ifade eden Kurum müzakerelerde uzlaşının önemine dikkati çekti. Kurum “Yorulduk, çok mesai verdik. Ama hala dünyanın umudu bu salonda. Hala bu salondan çok güzel mesajlar verebiliriz. Uzlaşıp burada bir şeyleri değiştirebiliriz” diye konuştu.

İklim taahhütleriyle uygulama arasında ciddi mesafe olduğunu da kaydeden Kurum zirveden somut sonuçlar alınacağına inandığını dile getirdi.

Kurum’un hitabı sırasında protesto

Kurum’un genel kurula hitabı sırasında bir eylemci boynuna kırmızı bir urgan geçirerek sandalyenin üstüne çıktı ve iklim krizine karşı yeterli adım atılmadığını savundu.

Eylemci “Beni öldürüyorsunuz, geleceği öldürüyorsunuz” diye bağırırken “İklim krizi bizi öldürüyor ve siz hiçbir şey yapmıyorsunuz” sözleriyle hükümetlere tepki gösterdi. Eylemcinin iklim krizinden en ağır şekilde etkilenen Küresel Güney’in bekleyecek daha fazla vakti olmadığını söylediği de duyuldu.

Sosyal medyada yayılan görüntülerde eylemcinin üstünde “Geleceği öldürüyorsunuz” yazılı bir tişört bulunduğu görüldü. Protesto nedeniyle Kurum’un konuşması kısa süreliğine kesilirken eylemci güvenlik görevlileri tarafından salondan çıkarıldı.

Kurum Panama heyetiyle görüştü

COP31 Başkanı Murat Kurum fosil yakıtlardan uzaklaşılması yönündeki taleplerin öncülerinden Panama’nın Çevre Bakanı Juan Carlos Navarro ile de bir görüşme yaptı.

Görüşmeye ilişkin sosyal medya hesabından açıklama yapan Kurum iklim kriziyle mücadelenin küresel işbirliğiyle mümkün olabileceğini belirtti. Kurum Panama heyetiyle çevrenin korunması ve sürdürülebilir bir gelecek için işbirliği imkanlarının değerlendirildiğini bildirdi.

Üçüncü taslakta da anlaşma yok

Cumartesiyi Pazar gününe bağlayan gece 03.00’te COP31 başkanlığı başlangıçta cuma öğleden sonra yayımlanması beklenen gecikmeli üçüncü taslak “Çerçeve Karar” metnini yayımladı.

94 paragraflık belge 144 paragraflık ilk taslağın ve 80 paragraflık ikinci taslağın ardından geldi.

Yeni taslak metninde uyum finansmanını üç katına çıkarma hedefine dair belirginlik, fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik doğrudan atıf ve bir sonraki IPCC raporu için net bir zaman çizelgesi yoktu.

Ancak metnin başında diğer konuların yanı sıra “fosil yakıtlardan uzaklaşma” ifadesini de içeren ilk “küresel durum değerlendirmesi”nin sonucuna “bütünüyle atıfta bulunuluyordu.”

Taslak “35×35” elektrifikasyon hedefine yönelik zayıf ifadeleri koruyordu. Karbon yakalama, kullanma ve depolama (CCUS) için sayısal hedefleri çıkarıyor, ancak tartışmalı teknolojinin “2035 yılına kadar küresel çapta gigaton ölçeğine” ulaşma arzusuna yönelik “hızlandırılması” çağrısında bulunmaya devam ediyordu.

Greenpeace COP31 Delegasyonu Başkanı Jasper Inventor metne dair şunları söyledi: “Fosil yakıtları sona erdirecek ve 1,5 derece hedefini canlı tutacak güvenilir bir yol haritasının COP31 sonuç metnine yerleştirilmesi gerekiyor. Ancak iklim yıkımından para kazanan fosil yakıt üreticilerinin talimatıyla bu taslaktaki hedefler sulandırıldı ve gigaton kapasiteli karbon yakalama, kullanma ve depolama gibi tehlikeli göz boyamalar metne sızdı.”

“Hiç anlaşma olmaması fosil yakıt endüstrisiyle yapılan bir anlaşmadan daha iyidir” diyen Inventor şöyle devam etti: “Eğer COP31’in nihai sonucu buysa bu temelden kabul edilemez bir durumdur. Burada yaşanan şey geleceğimiz için verilen bir mücadeledir; tarafları bu metni baştan aşağı yenilemeye ve dünyanın dört bir yanındaki insanların ihtiyaç duyduğu umudu vermeye çağırıyoruz.”

Uyum Finansmanında Uygulama Yol Haritası Önerisi

Taslak metinde gelişmekte olan ülkelerin talep ettiği 120 milyar dolarlık uyum finansmanı hedefine dair hâlâ net bir ifade yer almadı. Bunun yerine metin, iklim finansmanı “çalışma programı” kapsamında uyum desteğinin üç katına çıkarılmasına yönelik “bir uygulama yol haritasını görüşmeyi kabul ediyor”du. Yeni bir ekleme olarak taslak diğer ülkelerin “gönüllü olarak” iklim finansmanı sağlamaya veya sağlamaya devam etmeye teşvik edildiğini “hatırlattı.” Aynı zamanda, kayıp ve zarar fonunun kaynaklarını artırmaya yönelik “sürekli çabaları” teşvik ediyordu.

Fosil yakıtlara doğrudan bir atıfta bulunmasa da metin, fosil yakıtlardan “adil, düzenli ve hakkaniyetli” bir uzaklaşma çağrısında bulunan COP28 BAE uzlaşısına “bütünüyle atıfta bulundu.” Brezilya öncülüğündeki fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik küresel “yol haritası” ise yer almadı.

Bir önceki taslakta olduğu gibi metin 1,5 derece sınırının üzerindeki sıcaklık aşımının “hem büyüklüğünü hem de süresini sınırlanmasını” yeniden teyit etti. Metin 1,5 derece ve sıcaklık aşımı üzerine COP32’de “üst düzey bir diyalog” başlatılmasına “karar verdi.” Bu ifade ilk taslakta bu konudaki daha kalıcı bir “çalışma programı” çağrısının yerini aldı.

İkinci taslaktan farklı olarak bu versiyon IPCC’ye 2028’deki ikinci “küresel durum değerlendirmesi” öncesinde gelecek üç çalışma grubu raporunun tamamını yayımlaması yönünde net bir ifadeye yer vermedi. Bunun yerine “yedinci değerlendirme döngüsünden çıkacak çıktıları bir sonraki küresel durum değerlendirmesine davet etti” ve IPCC’nin “çalışma programı” hakkındaki “ilgili tartışmaların” sonuçlanmasını “memnuniyetle beklediğini” ifade etti.

İkinci taslakta olduğu gibi COP31 başkanlıklarının üzerinde durduğu “35×35″ elektrifikasyon hedefi bu üçüncü metinde de korundu. Ancak hedef, bir kez daha “diğer hususların yanı sıra… bir dizi seçenek aracılığıyla küresel işbirliği çağrısında bulunan” ve “35×35″in bu seçeneklerden yalnızca biri olduğu zayıf bir paragrafın içinde yer aldı. Yanı sıra metin “düşük seragazı emisyonlarına ve iklime dirençli kalkınmaya yönelik küresel geçişin geri döndürülemez olduğunu kabul etti.”

Yeni kapanış genel kurulu

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin (UNFCCC) resmi takvimine göre, kapanış sürecinde BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri’nin basın açıklaması ve genel kurul hazırlıklarının ardından COP, Kyoto Protokolü Taraflar Toplantısı (CMP) ve Paris Anlaşması Taraflar Toplantısı (CMA) kapsamındaki kapanış oturumlarının yeniden yapılması planlanıyordu.

Daha önce üzerinde uzlaşılan bazı kararlar kabul edilirken iklim finansmanı, adil geçiş, emisyon azaltımı ve uyum başlıklarında görüşmelerin sonuçlandırılamaması zirvenin kapanışını geciktirdi.

Zirvenin son gününde ülke pavyonları kapanırken 12 günlük yoğun programın ardından pavyon ekipleri veda fotoğrafları çektirerek organizasyona veda etti. Ancak müzakere salonlarında devam eden görüşmeler COP31’in en önemli gündem maddelerinde henüz ortak bir karara varılamadığını ortaya koydu.

İklim Ağı'ndan COP31'in ikinci taslağına tepki

Bugünkü kapanış oturumunun açış konuşmasında COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum son ana kadar uzlaşının imkanlarını aradıklarını, gelinen noktada tarihi bir fırsatın eşiğinde olunduğunu belirterek “Kimse istediği her şeyi almadı. Ancak herkes bu metinde kendini bulabilir. Uzlaşının manası da budur. İnşallah bu salondan çıkan karar dünyaya çok taraflılığın hala sonuç üretebildiğini gösterecektir.” dedi.

Bakan Kurum, COP31 Alanı’ndaki Anadolu Salonu’ndaki “COP31 Genel Kurul Kapanış Oturumu”nda yaptığı konuşmada iki hafta boyunca Antalya’da insanlığın ortak geleceği için büyük bir gayret gösterdiklerini, dünyanın dört bir yanından gelen liderleri, bakanları, müzakerecileri, bilim insanlarını ve gençleri aynı hedef etrafında buluşturduklarını belirtti.

Gece gündüz çalıştıklarını, birbirlerini dinlediklerini, farklı görüşler arasında köprü kurduklarını dile getiren Kurum “Son ana kadar uzlaşının imkanlarını aradık, arıyoruz. Geldiğimiz noktada tarihi bir fırsatın eşiğindeyiz. Şimdi önümüzde bu konferansın örtü kararı duruyor. Bu metin sizlerin, delegelerimizin, bu büyük dostlarımızın emeğiyle, sizin sesinizle şekillendi. Elektrifikasyondan 1,5 dereceye, uyum finansmanından okyanuslara kadar her başlık ele alındı.” diye konuştu.

Metne hiçbir tarafın sadece kendi öncelikleriyle yaklaşmadığını belirten Kurum aksine metnin herkesin kendini bulabileceği bir bakışla hazırlandığını vurguladı. Kurum “Kimse istediği her şeyi almadı. Ancak herkes bu metinde kendini bulabilir. Uzlaşının manası da budur. İnşallah bu salondan çıkan karar, dünyaya çok taraflılığın hala sonuç üretebildiğini gösterecektir.” dedi.

İki hafta boyunca gece gündüz fedakarca çalışan tüm ülke temsilcilerine teşekkür eden Kurum, COP31’in Türkiye’de düzenlenmesi yönünde irade ortaya koyan ve müzakerelerin gerçekleştirilmesi için gerekli imkanları sağlayan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a, Türkiye’nin çevre politikalarına destek veren Birleşmiş Milletler (BM) Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan’a, süreç boyunca tek ekip ruhuyla hareket ettikleri Avustralyalı ekibe ve Müzakereler Başkanı Chris Bowen’a teşekkür etti.

COP31 Başkanı Kurum, ayrıca sürecin ilerlemesi için aralıksız çalışan Birleşmiş Milletler Sekretaryasına ve İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell’e, COP29 ve COP30 başkanlıklarına, sürece katkı sunan bakanlara, müzakere heyetlerine ve gözlemcilere de teşekkür etti.

“Salonda metne karşı çıkan taraflar var” 

Ülkelerin tek tek taleplerini alan Murat Kurum sundukları metni dayatmadıklarını belirterek “Salonda bu metne karşı çıkan taraflar var, bu metinde anlaşma olmadığını görüyoruz” dedi.

Marshall Adaları: Bu metne onay vermek ihanet olur

Salonda söz talebi olup olmadığını soran Bakan Kurum söz isteyen Pakistan temsilcisine söz verdi. Ardından söz alan Marshall Adaları adına konuşan delege, bu metne karşı olduklarını belirterek “Bu metne onay vermek, Marshall Adaları halkına ihanet olur” dedi.

Almanya Çevre Bakanı Schneider: Almanya açısından onaylanabilir değil

Almanya Çevre Bakanı Schneider, COP31’de sunulan üçüncü çerçeve karar taslağının beklentileri karşılamadığını belirterek insan kaynaklı iklim değişikliğiyle mücadelede önceki kararların gerisine düşülmesini kabul etmeyeceklerini söyledi. Schneider “İklimin korunmasına ilişkin önceki kararların gerisine düşmek, Almanya’nın göze alabileceği son şeydir. Biz dünyanın diğer ülkeleriyle birlikte ilerlemek istiyoruz” dedi.

Bazı ülkelerin petrol ve gazdan kazanç sağlamayı sürdürdüğünü ve sera gazı emisyonlarının azaltılması için yol haritasına yanaşmadığını belirten Schneider müzakerelerde kısa sürede uzlaşma sağlanmasından kuşku duyduğunu ifade etti.

Almanya ve Avrupa Birliği’nin sanayinin karbonsuzlaştırılması, yenilenebilir enerjinin yaygınlaştırılması ve ekonominin elektrifikasyonu çalışmalarını sürdüreceğini kaydeden Schneider, kırılgan ülkelere yönelik mali taahhütlerin yerine getirileceğini vurguladı. Fosil yakıtlardan çıkış konusunda uzlaşma sağlanamamasının kayda geçirilmesi gerektiğini belirten Schneider, “Üçüncü sürüm olarak önümüze sunulan metin Almanya açısından onaylanabilir değil” dedi.

Oturuma ara verildi

Kurum’un bu konuşmasının ardından ülkeler metin üzerindeki itirazlarını ve değerlendirmelerini sürdürdüğü için genel kurulda nihai oylamaya (tokmak vuruşuna) geçilemedi ve oturuma ara verildi.

BM kurallarına göre zirvenin resmen bitmesi için 196 ülkenin ve Avrupa Birliği’nin nihai metin üzerinde fikir birliğine varması ve COP Başkanı’nın toplantıyı kapattığını ilan ederek tokmağı vurması gerekiyor.

10Haber bültenine üye olun, gündem özeti her sabah mailinize gelsin.