Hasankeyf’teki gibi: 600 tonluk kilise 5 kilometre yer değiştirdi

İsveç’in kuzeyindeki Kiruna kentinde, yeraltı demir madenciliğinin yol açtığı zemin çökmesi tehlikesi nedeniyle tarihi bir operasyona imza atıldı. Geçen yıl uluslararası basında geniş yankı bulan olayda bir asırdan fazla geçmişi olan 600 ton ağırlığındaki ahşap kilise tek bir parçası bile sökülmeden devasa platformlar üzerinde 5 kilometre uzağa taşındı. Yolların genişletilmesiyle titizlikle yürütülen bu sıra dışı yolculuk tam iki gün sürdü.

Bilindiği gibi Hasankeyf ilçesindeki tarihi eserler de Dicle nehri üstündeki Ilısı baraj ve hidroelektrik santrali inşaatı nedeniyle taşınmıştı.

Mühendislik harikası bu taşıma işlemi aslında İsveç’in Kiruna kentinin karşı karşıya olduğu devasa kentsel dönüşümün ‘şirin’ yüzü. Bölgedeki demir cevheri madeninin genişlemesi tüm şehrin altındaki toprağın dengesini bozarak ciddi çökme riskleri oluşturdu. Risk sadece binaları değil, sokakları ve tüm altyapıyı tehdit edince yetkililer tüm şehri taşıma kararı aldı.

Büyük yer değiştirme projesi kapsamında şu ana kadar 3 bin ev ve yaklaşık 6 bin mahalle sakini maden riskinden uzak, sıfırdan inşa edilen yeni kent merkezine taşınmak zorunda kaldı. Adresleri, sokakları ve alışkanlıkları değişen bölge halkı için tarihi kilisenin taşınması, eski ve yeni yaşamları arasındaki ayrılığın en somut sembolü haline geldi.

Şehrin taşınması ve madencilik faaliyetlerinin sınır tanımadan büyümesi, sadece şehir merkezindekileri değil, bölgenin yerli halkı olan Sami (Lapon) toplumunu da derinden etkiliyor. 

Gabna Sami topluluğu lideri Lars Marcus Kuhmunen, yeni maden ocaklarının açılmasıyla birlikte yüzyıllardır sürdürdükleri ren geyiği yetiştiriciliğinin büyük zarar göreceği konusunda uyarıda bulunuyor.

Bölgedeki otlak alanlarının yok olması ve hayvanların mevsimsel geçiş güzergahlarının kapanması, tarihi miras korunsa bile yerel halkın geçim kaynaklarının ciddi tehdit altında olduğunu gösteriyor.

Devasa ahşap kilise şimdi yeni yerinde güvenle yükselirken Kiruna kenti madenin gölgesinde yeni bir gelecek inşa etme mücadelesi veriyor.