Okyanustaki dev nükleer kubbe kâbus oldu: Çünkü atık sızdırıyor

Pasifik Okyanusu’ndaki Marshall Adaları’na bağlı Runit Adacığı’nda bulunan ve Soğuk Savaş döneminden kalan radyoaktif atıkların depolandığı beton kubbe, deniz seviyesinin yükselmesi ve yapısal yıpranmalar nedeniyle çevresel risk oluşturmaya devam ediyor.

1958 yılında ABD tarafından gerçekleştirilen 18 kilotonluk Cactus nükleer denemesi sonucunda Runit Adacığı’nda dev bir krater oluştu. ABD yönetimi, 1977-1980 yılları arasında bölgedeki onlarca nükleer testten kalan kontamine toprak ve radyoaktif enkazı bu kratere topladı. Toplanan atıkların üzeri, 115 metre çapında ve 45 santimetre kalınlığında beton bir kubbe ile kapatıldı.

Depo alanında, yarılanma ömrü 24 bin yılı aşan plütonyum-239 da dâhil olmak üzere yaklaşık 85 bin metreküp radyoaktif materyal bulunuyor.

Yapım sürecinde maliyet unsurları gerekçesiyle kraterin tabanına beton sızdırmazlık katmanı uygulanmadı. Bu durum, atıkların atolün gözenekli yapısıyla ve çevredeki okyanus suyuyla temas halinde kalmasına yol açtı.

2018 yılında bölgede yapılan incelemelerde kubbe yüzeyinde çatlaklar tespit edilirken, dış topraktan alınan numunelerde yüksek radyasyon değerleri ölçüldü. ABD Kongresi talebiyle hazırlanan ve Pacific Northwest National Laboratory tarafından 2024 yılında yayımlanan raporda, deniz suyunun tesisin içine sızdığı ve gömülü atıklarla doğrudan temas ettiği teyit edildi.

Deniz seviyesinden yaklaşık iki metre yükseklikte yer alan Runit Adacığı, iklim projeksiyonlarına göre risk altında bulunuyor. Tahminler, yüzyılın sonuna kadar bölgedeki deniz seviyesinin yaklaşık bir metre yükselebileceğini gösteriyor.

Ayrıca atolün deprem ve tsunami kuşağında yer alması, yapısal bütünlük üzerindeki riskleri artırıyor.