Dünya kaybetti, dört milyon nüfuslu ülke kazandı: Kanal para basıyor

Ortadoğu’da patlak veren İran savaşı ve stratejik Hürmüz Boğazı’nın kapanması dünya ekonomisini devasa bir enerji krizine sürüklerken kaostan milyarlarca dolar kazanan tek bir adres var: Panama Kanalı.

Dünyanın geri kalanı yükselen yakıt fiyatları ve tedarik sorunlarıyla boğuşurken Panama Kanalı Otoritesi “sıra atlama” ihaleleriyle tarihin en yüksek gelirlerini elde ediyor.

Hürmüz Boğazı’nın devre dışı kalmasıyla birlikte Asyalı dev enerji şirketleri petrol ve doğalgaz ihtiyaçlarını karşılamak için rotayı ABD Körfez kıyılarına kırdı. Bu rota değişikliği Panama Kanalı’nda benzeri görülmemiş izdihama yol açtı. Kanalın önünde oluşan kilometrelerce kuyrukta beklemek istemeyen şirketler çareyi “geçiş ihalesi” adı verilen açık artırmalarda birbirleriyle yarışmakta buluyor.

Panama Kanalı Otoritesi Financial Times’a yaptığı açıklamada son ihale sonuçlarının kanalın uyguladığı zamdan değil piyasadaki değişimlerden kaynaklandığını vurguladı. Kurumdan yapılan açıklamada “Küresel ticaret oynaklığına ve jeopolitik gerilimlere rağmen Panama Kanalı şu anda son derece güvenilir ve öngörülebilir bir şekilde faaliyetlerini sürdürmektedir” dendi.

Rice Üniversitesi Enerji Çalışmaları Merkezi Direktörü Kenneth Medlock ise piyasadaki durumu şu sözlerle değerlendirdi:

“Hürmüz Boğazı’ndaki aksama nedeniyle sularda yeterli arz bulunmuyor. ABD’de petrol ve rafine ürün stokları bol olsa da bu durum Asya pazarının fiyatları yukarı çekmesine engel olmuyor.”

Kanalın en yoğun kullanılan bölümü olan Panamax havuzları için ödenen ortalama ihale bedelleri savaş öncesine göre tam 10 kat artarak 837 bin 500 dolara fırladı. Ancak bu rakam bir ortalama, çünkü geçen ay düzenlenen bazı özel ihalelerde tek bir geminin sıranın önüne geçebilmek için sadece “öncelik hakkı” için 4 milyon dolar ödedi.

Bu dudak uçuklatan rakamlar geminin ödediği standart geçiş ücretine dahil değil, bekleme süresini kısaltmak için ödenen bir “VİP giriş” primi niteliğinde.

Dünya genelinde navlun maliyetleri artarken Panama Kanalı Otoritesi bu durumun bir fiyat artışından değil piyasa talebinden kaynaklandığını savunuyor. Uzmanlar ise durumu şöyle özetliyor:

“Dünya ekonomisi kan ağlarken Panama coğrafi bir tekel olmanın avantajını kullanıyor. Gemilerin 4 günden fazla bekleme lüksü yok. Çünkü gecikme maliyeti, ödenen bu milyon dolarlık ihalelerden bile daha ağır.”

Panama ne kazandı

İhale Talebi: Savaş öncesine göre 5 kat arttı.

Ortalama Ek Ücret: 837.500 Dolar (Panamax havuzları için).

Rekor Teklif: Tek bir gemi için 4 Milyon Dolar.

Bekleme Süresi: İhaleye girmeyen gemiler için ortalama 4,25 gün.

Dünya İran savaşının yarattığı enerji şokuyla nasıl başa çıkacağını düşünürken Panama geçen her tankerden aldığı rekor paylarla ulusal hazinesini benzeri görülmemiş bir hızla büyütmeye devam ediyor.

Geçmişte yaptığı bir konuşmada “Bizden önceki yönetimler Panama kanalından vazgeçti. Bu çok aptalcaydı. Panama’yı biz inşa ettik, geri alabiliriz” ifadesini kullanan ABD Başkanı Donald Trump Panama’yı almak istediğini söylemişti.

Trump kanalın Çin kontrolünde olduğunu öne sürerek “Panama Kanalı bizim ülkemiz için hayati. Çin tarafından kontrol ediliyor ancak biz burayı Panama’ya verdik, Çin’e vermedik. Bu hediyemiz istismar edildi” demişti.