Netanyahu Washington’dan eli boş dönüyor

Başkan Trump, Çarşamba günü İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’ya, ülkenin nükleer programı konusunda olası bir anlaşma için “İran ile müzakerelerin devam etmesi konusunda ısrar ettiğini” söylediğini belirtti. Bu arada, Orta Doğu, Amerikan saldırı tehditleri nedeniyle gerginliğini koruyor.

Trump, sosyal medyada yaptığı bir paylaşımda, Beyaz Saray’da Netanyahu ile yaptığı görüşmeden “kesin bir sonuç çıkmadığını” söyledi. İsrail liderine İran ile bir anlaşmayı tercih ettiğini söylediğini, ancak bir anlaşma olmazsa “sonucun ne olacağını görmek zorunda kalacağımızı” da sözlerine ekledi.

The New York Times’ın haberine göre Trump ve Netanyahu, Trump’ın ikinci dönemine başlamasından bu yana defalarca görüştüler; bu da Gazze, İsrail ve İran’daki ardı ardına gelen krizlerin başkanın dikkatini ne kadar çektiğini yansıtıyor. Geçen yıl İsrail ile İran arasında 12 gün süren savaş sırasında Trump, İran’ın nükleer tesislerine saldırmak için İsrail’e gizli bombardıman uçaklarının katılmasını emretmişti.

Son haftalardaki gerilimler, yeniden çatışma korkusunu körükledi: İran’daki hükümet karşıtı protestoların binlerce kişinin ölümüne yol açan acımasız bir baskıya neden olmasının ardından, Trump bölgedeki ABD güçlerinin artırılması emrini verdi ve İran Washington ile bir anlaşma yapmadığı takdirde saldırı tehdidinde bulundu.

Netanyahu başlangıçta bu ayın sonlarında Washington’a gitmeyi planlamıştı. Ancak geçen hafta, İsrail’in varoluşsal bir tehdit olarak gördüğü İran’ın nükleer ve silah programı konusunda Trump’ın İran ile devam eden müzakerelerini görüşmek üzere ziyaretini öne alacağını duyurdu.

Trump çoğunlukla İran’ın nükleer silahlardan tamamen vazgeçmesi gerektiği konusunda anlaşması gerektiğini vurgularken, İsrail aynı zamanda İran’ın balistik füze stokları konusunda da endişeli. İran güçleri geçen yılki savaş sırasında İsrail’e onlarca füze fırlattı ve bunlardan bazıları ülkenin gelişmiş hava savunmasına rağmen yoğun nüfuslu şehirlere düştü.

Çarşamba günü Trump ile yaptığı görüşmenin ardından yaptığı açıklamada Netanyahu, ayrıntı vermeden İran ile “müzakereler bağlamında İsrail’in güvenlik ihtiyaçlarını vurguladığını” söyledi.

İran’daki kriz, geçen yılın sonlarında, yükselen enflasyonun tetiklediği ekonomik protestoların ülkenin otoriter hükümetine meydan okuyan kitlesel bir harekete dönüşmesiyle başladı. İranlı liderler, binlerce kişinin ölümüne ve gösterilerin bastırılmasına yol açan acımasız bir baskı uyguladı.

Buna karşılık, Trump Ortadoğu’ya bir uçak gemisi ve diğer ABD güçlerini gönderdi. O zamandan beri İran’a saldırmakla tehdit etmek ile olumlu bir diplomatik çözüm aramak arasında gidip geldi.

Geçen hafta, ABD ve İran’dan üst düzey yetkililer, iki düşman arasında sık sık arabuluculuk yapan Körfez ülkesi Umman’da görüşmelerde bulundu. Ancak taraflar pek ilerleme kaydetmiş gibi görünmüyordu.

Amerikalı yetkililer, İran’ın nükleer zenginleştirme faaliyetlerine son verilmesini, balistik füze yapımına kısıtlama getirilmesini ve İran’ın Orta Doğu’da Hizbullah gibi silahlı grupları desteklemeyi bırakmasını talep etti. İran ise görüşmelerin nükleer programıyla sınırlı kalması ve balistik füze cephaneliğinin müzakere konusu olamayacağı konusunda ısrar etti.

Netanyahu, geçen hafta yaptığı açıklamada İran ile geniş kapsamlı bir anlaşma çağrısında bulunarak, görüşmelerin İran füzelerinin ve vekil milislerinin kısıtlanmasını içermesi gerektiğini söyledi. Trump’ın daha sonra çekildiği Obama döneminin 2015 İran nükleer anlaşmasını şiddetle eleştirdi.

Trump, geçen Haziran ayında İsrail-İran savaşı sırasında yaptığı gibi, görüşmelerin başarısız olması durumunda İran’a karşı askeri harekât başlatabileceğini ima etti. Trump başlangıçta İran nükleer projesinin yok edildiğini iddia etse de, Amerikan istihbaratı daha sonra projenin imha edilmediğini, hasar gördüğünü belirledi.

Trump, Ocak ayı sonlarında sosyal medyada “Zaman daralıyor” diye yazmış ve “bir sonraki saldırı geçen yılki saldırıdan çok daha kötü olacak” diye eklemişti.