Rusya S-400’lerle ilgili sessizliğini bozdu: ‘Süper hassas bir konu’

ABD’nin CAATSA yaptırımlarını kaldırma ve Türkiye’yi yeniden F-35 programına dahil etme mesajlarının ardından gelen açıklama gözleri yeniden S-400 dosyasına çevirdi.

ABD’nin Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımlarını kaldırabileceği yönündeki açıklamaların ardından S-400 tartışması yeniden gündemde.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Rusya ve Türkiye’nin Ankara’nın envanterinde bulunan S-400 komplekslerinin olası yeniden satışı konusunda görüşmeler yapıldığını açıkladı.

Sputnik’te yer alan habere göre Türkiye’nin elindeki Rus yapımı S-400 füze savunma sistemlerinin üçüncü bir tarafa satılması veya devredilmesi iddiaları ve bu yöndeki olası süreçler hakkında değerlendirmelerde bulunan Peskov satış olasılığını ‘süper hassas bir konu’ olarak nitelendirdi.

Kremlin Sözcüsü konuya ilişkin diplomatik temasların sürdüğünü belirterek Türkiye ile bu başlıktaki görüşmelerin önümüzdeki dönemde de devam edeceğini söyledi.

Moskova yönetimi ise S-400 hava savunma sistemlerinin satışında teknik verilerin korunması ve teknoloji güvenliğinin temel öncelikler arasında yer aldığını vurguluyor. Rus yetkililer daha önce yaptıkları açıklamalarda, Türkiye ile yürütülen askeri-teknik işbirliğinin hassas bilgilerin üçüncü taraflarla paylaşılmamasını öngören yükümlülükler içerdiğini belirtmiş, Ankara’nın bu konudaki taahhütlerine güvendiklerini ifade etmişti.

Ankara’da düzenlenen NATO Zirvesi’nin en önemli başlıklarından biri ABD’nin Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımlarının kaldırılması ve Türkiye’nin yeniden F-35 planına dahil edilmesi gündemi olmuştu.

ABD’nin CAATSA yaptırımlarının gerekçesi ise Türkiye’nin Rusya’dan satın almış olduğu S-400 hava savunma sistemleri idi.

Türkiye, 2017 sonunda Rusya ile biri opsiyonlu iki adet S-400 sisteminin satın alınması konusunda bir sözleşme imzalandığını açıklamıştı. Yetkililer, toplam maliyeti 2,5 milyar dolar olan S-400 için peşinatın Rus yönetimine transfer edildiğini duyurmuştu. 12 Temmuz 2019’da da ilk parçalar Türkiye’ye teslim edilmişti.

ABD ise 5 gün sonra Türkiye’yi, proje ortağı olduğu F-35 yeni nesil savaş uçaklarının üretim sürecinden çıkardığını duyurmuştu. Sonrasında ise Türkiye’ye CAATSA yaptırımları uygulanmasına ilişkin karar Aralık 2020’de kabul edilmiş ve Nisan 2021’de devreye girmişti.

Türkiye, Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın aldığı için 2019’da F-35 programından çıkarılmıştı.

ABD Başkanı Donald Trump’ın Ankara’daki NATO Liderler Zirvesi sırasında Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını ve F-35’lerin teslim edileceğini açıklamasının ardından, gözler bir kez daha Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerine çevrilmişti.

CAATSA yaptırımları nedir?

CAATSA (Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act, “ABD’nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası”), 2017’de ABD Kongresi’nde kabul edilmiş bir yasadır. Bu yasa İran, Rusya ve Kuzey Kore gibi ülkelere silah veya teknoloji transferi yapan kişi ve kurumlara yaptırım uygulanmasını öngörür. Yasanın 231. maddesi, “Rusya Federasyonu’nun savunma veya istihbarat sektörleriyle önemli düzeyde iş yapan” kişi ve kurumlara yaptırım yapılmasını şart koşar. Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımları da bu çerçevede, Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi alımı nedeniyle 2020 sonunda yürürlüğe girdi. O tarihten bu yana CAATSA yaptırımları hala devam ediyor.

Bu yaptırımların sonucu olarak, SSB’nin yürüttüğü ALTAY tankı, KAAN ve HÜRJET uçakları, yeni insansız hava araçları, Milgem savaş gemileri gibi projelerde ABD kökenli parçaların tedariki zorlaştı. Örneğin motor eksikliği nedeniyle Altay tankı projesi yıllarca aksadı. Ayrıca, ABD’li şirketlerin SSB’ye silah veya teknoloji satması yasaklandığı için Türkiye’nin silah ithalatında ve ortak geliştirme projelerinde gecikmeler yaşandı. Uzmanlara göre ABD’nin ihracat lisanslarını kesmesi “milyarlarca dolarlık potansiyel işi” tehlikeye atıyor.

CAATSA’nın Türkiye’ye etkisi ve maliyeti

Ekonomik boyutta CAATSA yaptırımları, Türkiye’nin savunma harcamalarını daha maliyetli hale getirdi. Türkiye büyük ölçüde ABD teknolojilerine bağımlı olduğu için, ABD’li tedarikçilerle yapılan projelerde aksamalar oldu. Örneğin, ABD’den yasal izin (lisans) alınamaması nedeniyle 180’den fazla Türk savunma ihracatı projesi beklemeye alındı; tıpkı 2018’de Pakistan’a satılması planlanan 30 T129 helikopterinin motorlarının lisans verilememesi gibi. ABD yaptırımlarının Türkiye’nin askeri hazırlığını zayıflattığını belirtiyor.