Sırbistan, savaş suçlusu bir soykırımcıyı devlet töreniyle gömdü, binlerce insan katıldı

Pazartesi günü Sırbistan’ın başkenti Belgrad’da binlerce kişi, “Bosna Kasabı” olarak bilinen ve savaş suçundan hüküm giyen eski Bosnalı Sırp general Ratko Mladic’in cenazesi için bir araya geldi. Kalabalık, Mladic’in tabutu önünde saygıyla eğildi. 27 Ağustos’ta Lahey’de gözaltındayken hayatını kaybeden Mladic’in geçmişteki destekçilerinden olan Sırbistan’ın otokrat lideri Aleksandar Vucic ise hükümetin “resmî değil, özel bir tören” olduğunu belirttiği bu organizasyona katılmadı.

Ancak devlet kontrolündeki televizyon kanalları ve Vucic’e yakın medya organları, Lahey’deki mahkeme tarafından soykırım, insanlığa karşı suçlar ve diğer ihlallerden suçlu bulunduğuna değinmeksizin eski generali bir kahraman ilan etti. Dini törenin ardından kamuflajlı ve kasklı askerler, Mladic’in tabutunu Aziz Luka Kilisesi’nden çıkararak yakındaki mezarlığa taşıdı.

Ortodoks kilisesindeki törene katılanlar arasında Vucic’in oğlu Danilo, aralarında savunma bakanının da bulunduğu birden fazla bakan ve Sırbistan’ın eski üst düzey yetkililerinden, Rusya ile yakın ilişkileri savunan Aleksandar Vulin yer aldı. Vulin, Lahey mahkemesinin “adalet aramak için değil, Sırplardan intikam almak için kurulduğunu” iddia etti. Dini ayini ise Sırp Ortodoks Kilisesi Patriği Porfirije yönetti.

Siyasi Gerilim ve AB ile Diplomatik Çatlak

Mladic’in müebbet hapis cezasını çektiği Lahey’deki ölümü, Sırbistan’daki gergin siyasi atmosferi daha da tırmandırdı. Ülkede öğrenciler öncülüğünde Vucic’e karşı 20 aydır kitlesel protestolar düzenlenirken, siyasi partiler de önümüzdeki ay yapılacak parlamento seçimlerine hazırlanıyor.

Pazartesi günkü cenaze, Sırbistan’ın üyelik başvurusu yaptığı ancak şartlarına uymakta direndiği Avrupa Birliği ile ilişkilerini daha da gerdi. Belgrad’daki AB misyonu yayımladığı açıklamada, “Savaş suçlularının yüceltilmesi, soykırımın reddedilmesi ve revizyonizm, en temel Avrupa değerlerine aykırıdır; AB’de veya aday ülkelerde yeri yoktur” uyarısında bulundu.

Mladic, 1990’ların başında Yugoslavya’nın dağılmasıyla başlayan Balkan Savaşları sırasında babasının yaptıklarına dayanamayarak 1994 yılında onun askeri tabancasıyla intihar eden tıp öğrencisi kızı Ana’nın yanına gömüldü.

Vucic, Mladic’i Sırpların haklı bir savunucusu olarak gören milliyetçi tabanının talepleri ile AB fonları arasındaki dengeyi korumaya çalışıyor. Cuma günü AB, Mladic’in naaşının Belgrad’a getirilmesinin “Avrupa’ya yakın tarihin en karanlık sayfalarını hatırlattığını” belirterek “ölümünün etrafında oluşturulan yüceltmeyi” kınamıştı.

Srebrenitsa Katliamı ve Unutulmayan Travmalar

Lahey Mahkemesi, 2017 yılında Mladic’i yaklaşık 8.000 Bosnalı erkek ve çocuğun katledildiği 1995 Srebrenitsa Katliamı ile 1.500’ü çocuk olmak üzere 10.000 kişinin öldüğü Saraybosna Kuşatması nedeniyle soykırım ve savaş suçlarından mahkûm etmişti.

Ancak Sırp milliyetçileri için o, Sırbistan’ın düşmanları tarafından iftiraya uğramış bir kahraman. Vucic’in görüşlerini sık sık yankılayan magazin gazetesi Informer, Mladic’in Lahey’de öldürüldüğünü iddia edecek kadar ileri gitti. Bu tür asılsız iddialar, ülkenin masum bir kurban olduğu yönündeki milliyetçi söylemi besleyerek 1990’ların travmalarının aşılmasını zorlaştırıyor.

Etnik Sırplar da savaş döneminde özellikle Hırvatların elinden büyük acılar çekti. Hırvat tarafı da kendi adlarına işlenen geçmiş suçları kabul etmekte isteksiz davranıyor. Hırvatistan’ın en büyük müzik starlarından “Thompson” lakaplı Marko Perkovic, konserlerinde milliyetçi söylemler kullanarak Hırvatistan’ın İkinci Dünya Savaşı’ndaki faşist yönetiminin askeri selamını yaşatmaya devam ediyor.

Futbol Tribünlerine Yansıyan İnkar

Sırbistan’daki inkar ve hafıza kaybı oldukça belirgin. Cumartesi günkü bir futbol maçında, normalde birbirine düşman olan Partizan ve Kızılyıldız takımlarının taraftarları birleşerek Mladic lehine tezahüratlarda bulundu. UEFA, Kızılyıldız kulübünün sosyal medyada “General, sonsuz şeref ve teşekkürler” yazılı pankartları paylaşması üzerine kulüp hakkında disiplin soruşturması başlattı.

Öte yandan, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Avrupa’daki en kanlı katliamdan sorumlu tutulan bir adama yağdırılan övgülerden rahatsız olan Sırplar da var. Muhalefet lideri Marinika Tepic, “Bölgedeki tüm halkları gerçeklerden kaçmayı bırakmaya, kurbanlara saygı duymaya ve bir suçun milliyeti olamayacağını net bir şekilde söylemeye” çağırdı.

Bir diğer muhalif lider Dragan Djilas ise Srebrenitsa suçunun “tüm Sırp halkına utanç getirdiğini” belirterek, “Aklı başında hiç kimse bir suç işlendiğini inkâr edemez. O suçu işleyen birliklerin komutanı Ratko Mladic değil miydi?” ifadelerini kullandı.

Jeopolitik Çıkarlar ve Son Veda

2009’da AB üyeliğine başvuran ve milyarlarca avro yardım alan Sırbistan’da Vucic, son yıllarda AB sürecini ilerletmeye pek ilgi göstermiyor. Birçok milliyetçi Rusya ile yakın ilişkileri savunurken AB’yi geleneklere bir tehdit olarak görüyor.

Hırvatistan’ı 2013’te üyeliğe kabul eden AB ise Sırbistan konusunda kararsız. Bölgedeki lityum rezervlerine erişmek isteyen ve Sırbistan’ı kilit bir aktör olarak gören AB; ülkede demokrasinin gerilemesinden ve Sırbistan’ın Rusya yaptırımlarına katılmamasından rahatsız. Nisan ayında AB, Sırbistan’a yönelik 1.5 milyar avroluk hibeyi askıya almıştı.

Cenazede gözyaşları içinde bir konuşma yapan Darko Mladic, “savunucuları suçluya, hainleri kahramana dönüştürmek için kurulan yapay mahkemeleri” hedef aldı. Mezarlıktaki kalabalığa “Babamın bir kahraman mı yoksa suçlu mu olduğuna kendiniz karar vermek için buraya geldiğiniz için teşekkür ederim” dedi.

Tören, askerlerin saygı atışı ve kalabalığın “Kahraman! Kahraman!” sloganları eşliğinde sona erdi.