Trump Ankara’dan emretti, ABD yeniden İran’a karşı sertleşmeye başladı

ABD, Salı günü İran’da çeşitli hedeflere hava saldırıları düzenledi. Bu saldırılar, Pentagon’un Hürmüz Boğazı’ndan geçen üç ticari gemiye yönelik İran saldırıları olarak nitelendirdiği olaylara çifte yanıt olarak, İran petrolünün dünya çapında satışına izin veren muafiyetin iptal edilmesinden saatler sonra gerçekleşti.

Merkez Komutanlığı sosyal medyada, 80’den fazla hedefi hassas mühimmatla vurduğunu açıkladı.

Ordunun açıklamasında, “ABD kuvvetleri, İran’ın uluslararası ticaret koridorundan geçen uluslararası ticarete yönelik saldırılarını zayıflatmak amacıyla, boğazda ve çevresinde İran hava savunma sistemlerini, komuta ve kontrol ağlarını, kıyı radar sahalarını, gemisavar füze yeteneklerini ve 60’tan fazla İslam Devrim Muhafızları Birliği’ne ait küçük tekneyi vurdu” denildi.

Umman kıyıları açıklarında bulunan Suudi petrol tankeri ve Katar sıvılaştırılmış doğal gaz taşıyıcısı da dahil olmak üzere ticari gemilere yapılan saldırılar, bölgeden enerji tedarikinin yeniden başlamasını sekteye uğratma ve Washington ile Tahran arasında stratejik su yolunun yeniden açılmasına ilişkin ön anlaşmayı bozma tehdidi oluşturdu.

The New York Times gazetesinin haberine göre, çatışmayı görüşmek üzere isminin açıklanmaması koşuluyla konuşan ABD’li bir yetkiliye göre, Başkan Trump Türkiye’deki NATO zirvesi sırasında İran’a saldırılarını onayladı ve emretti. Yetkili, Trump’ın Ankara’da, aralarında Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine’in de bulunduğu üst düzey ABD’li yetkililerle görüştüğünü doğruladı. Saldırıların, İran’ın askeri olmayan gemilerine saldırmasının bir sonucu olduğunu yinelediler ve İranlıların, sonuçlarının farkında olmasına rağmen saldırı yolunu seçtiğini ileri sürdüler.

Tahran gemi saldırılarının sorumluluğunu üstlenmedi. ABD’nin saldırıları ve petrol satışlarına yeniden yaptırım uygulanmasının ardından İranlı yetkililer bir dizi açıklama yaparak ABD’nin savaşı sona erdirmeyi amaçlayan 18 Haziran anlaşmasını ihlal ettiğini duyurdu.

İran ile ABD arasındaki müzakereler, savaşın ilk gününde öldürülen dini lider Ayetullah Ali Hamaney için birkaç gün süren cenaze törenleri sonrasına kadar durduruldu.

Her ne kadar ABD ve İran, Trump’ın su yolunu sınırsız seyrüsefere açık ilan etmesiyle boğaza erişimi yeniden sağlama konusunda anlaşsalar da, ön anlaşma bunun tam olarak nasıl olacağını öngörmüyor ve İran’a, uzun süredir engellenen trafiğin sürmesine izin verme görevini veriyor. İran, ticari gemilerin kendi kontrolü altındaki bir kanalda, kendi kıyılarına yakın bir yerde seyretmesi konusunda ısrar etti, ancak birçok gemi Umman kıyısı yakınlarında bir rota izlemek için Amerika’nın yardımını kullanıyor.

ABD Hazinesi tarafından verilen feragat olmadan, İran artık petrolünü açık piyasada dolar karşılığında satamaz; en azından açıkça. Muafiyetin, Trump’ın bir barış anlaşması olarak zamanından önce kutladığı ateşkes süresi boyunca, 60 gün sürmesi gerekiyordu.

Amerika Birleşik Devletleri, İran’ın nükleer gelişimini sınırlamak için uzun süre yaptırımlara başvurdu. Muafiyet, İran’a dünya çapında yeniden başlayacak petrol satışlarından elde edebileceği zenginliklerin tadını tattırarak anlaşmanın başarı şansını artırma stratejisinin bir parçasıydı. Teori, İran’da barış anlaşması arayanların, ülkenin nükleer seçeneklerini sınırlayabilecek herhangi bir anlaşmaya karşı çıkan askeri liderlik üzerinde baskı kuracakları yönündeydi.

Salı günü, gemilere yapılan saldırıdan sonra ancak Amerikan yanıtından önce, Trump, Ankara’da NATO liderleriyle yaptığı görüşmede İran’la olan çatışmayı küçümser gibi göründü.

Trump, “İran’la savaş – veya ne derseniz deyin, bu bir savaş bile değil,” dedi. “Bu bir askeri operasyon. Bu bir nükleer silahsızlanma, gerçekte olan bu.”

İran devlet medyası Çarşamba günü erken saatlerde, İran’ın güney kıyısında, Hürmüz Boğazı yakınlarındaki Hürmüzgan Eyaleti’nde bulunan Bandar Abbas, Qeshm ve Sirik’te patlama sesleri duyulduğunu bildirdi. Bu eyalet, küresel bir nakliye rotası olan boğaz çevresindeki İran’ın askeri ve ticari varlığının merkezinde yer alıyor.

İran devlet televizyonu, vurulan yerlerin, çatışma sırasında daha önceki saldırılarda hedef alınan yerlerle aynı göründüğünü söyledi. Hormozgan valiliğinden yapılan açıklamada, şu ana kadar sivil yaralanmalarına dair herhangi bir rapor bulunmadığı belirtildi.

Salı günü üç gemiye yapılan saldırılar ve Amerikan ordusunun verdiği yanıt, bölgeyi yaklaşık iki hafta önce yaşanan şiddet dalgalarına geri döndürme tehdidinde bulundu. Bu karşılıklı saldırılar, petrol ve doğalgaz taşımacılığı için hayati önem taşıyan boğazdan geçen trafiğin savaş öncesi seviyelerine geri getirilmesinin zorluklarını da ortaya koydu.

ABD ordusu, 26 Haziran’da İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki saldırısına misilleme olarak İran’a hava saldırıları düzenledi. Bu saldırılar, Trump’ın İran’ın eylemini iki ülke arasındaki kırılgan ateşkesin “aptalca bir ihlali” olarak nitelendirmesinden saatler sonra gerçekleşti.

ABD Merkez Komutanlığı o dönemde yaptığı açıklamada, İran’ın füze ve insansız hava aracı depolama yerlerine ve kıyı radar tesislerine “güçlü bir yanıt” olarak saldırılar düzenlediğini belirtti. Bir ABD yetkilisi, Amerikan saldırılarının yaklaşık 90 dakika sonra sona erdiğini ve Hürmüz Boğazı boyunca ve Qeshm Adası’ndaki dört İran tesisine Amerikan savaş uçaklarının saldırılarını içerdiğini söyledi.

Başkan Trump, sosyal medyada yaptığı bir paylaşımda, İran’ın 25 Haziran’da en az dört tek yönlü saldırı insansız hava aracı fırlattığını, bunlardan birinin “büyük ve çok pahalı bir kargo gemisinin” üst güvertesine isabet ettiğini ve ABD’nin diğer üç insansız hava aracını düşürdüğünü söyledi. Geminin hasar görmesine rağmen yoluna devam edebildiğini de ekledi.

İran’ın, boğazın Umman tarafına yakın bir yerden geçen konteyner gemisi Ever Lovely’ye yönelik saldırısı, Tahran ile Washington arasında imzalanan ön barış anlaşmasından bu yana ticari bir gemiye yönelik bilinen ilk İran saldırısı gibi görünüyor.