Trump’ın yeni Hürmüz kumarı

Amerikan Başkanı Donald Trump Pazar günü, İran’ın fiilen kapattığı Hürmüz Boğazı’nda mahsur kalan gemilere yardım etmek için yeni bir girişim başlatacaklarını söyledi.

Trump, “Özgürlük Projesi” olarak adlandırılan girişimin, yönetiminin gemilerini kurtarmak için yardım isteyen ülkelerden bilgi aldıktan sonra Pazartesi sabahı “Orta Doğu saatiyle” başlayacağını söyledi. Programa herhangi bir müdahalenin “güçlü bir şekilde” ele alınacağı konusunda uyardı, ancak nasıl işleyeceği konusunda fazla ayrıntı vermedi.

The New York Times’ın haberine göre Trump, uzun bir sosyal medya paylaşımında, “Bunlar, Orta Doğu’da şu anda olup bitenlerle hiçbir şekilde ilgisi olmayan dünyanın çeşitli bölgelerinden gelen gemilerdir” dedi.

Trump’ın açıklaması esasen İran’a bir meydan okuma ve ABD’ye meydan okuyarak ilk ateşi açma veya mayın döşeme riskini almak istemeyeceği yönünde bir bahis. İran limanlarına giriş ve çıkış yapan tüm gemilere uygulanan Amerikan ablukasının kaldırılması hakkında hiçbir şey söylemedi.

Eğer bu hamle işe yararsa, İran ve ABD’nin uyguladığı mevcut ikili ablukanın seyrini değiştirebilir. Ancak İran’ın gemi trafiğini engellemeye veya Amerikan çabalarına meydan okumaya kalkışması durumunda mevcut ateşkesin bozulmasına da yol açabilir.

Trump, paylaşımında ABD’nin gemilere “rehberlik etmesinin” ne anlama geldiğini açıkça belirtmedi.

Ancak ABD Merkez Komutanlığı’nın Pazar akşamı yayınladığı bir açıklamada, Amerikan rolünün gemilere eşlik etmekten ziyade, mahsur kalan gemiler arasında güvenli trafiği koordine etmek olacağı belirtildi.

Centcom, sosyal medyada yayınlanan açıklamasında, “Özgürlük Projesi’ne ABD askeri desteği, güdümlü füze destroyerleri, 100’den fazla kara ve deniz üssü uçağı, çok alanlı insansız platformlar ve 15.000 askeri personeli içerecektir” dedi.

İran’dan Pazar günü gelen ilk tepkiler sessizdi. Devlet medyasına göre, İslam Devrim Muhafızları Ordusu sözcüsü Sardar Hüseyin Mohibi, silahlı kuvvetlerin galip gelmek için gerekli “operasyonel kapasiteye ve askeri teçhizata” sahip olduğunu söyledi ve bu yanıtı, ilahi gücün İran ordusunun daha büyük bir gücü alt edebileceğini garanti edeceği geleneksel Şii Müslüman çerçevesine oturttu.

Devlet televizyonu IRIB, açıklamayı “Trump’ın hezeyanının bir parçası” olarak nitelendirirken, birçok haber ajansı tehdidin yalnızca özetini yayınladı.

İran Parlamentosu Ulusal Güvenlik Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi, sosyal medyada büyük harflerle “Uyarı” yazarak yanıtını verdi ve “Hürmüz Boğazı’ndaki yeni denizcilik rejimine yönelik herhangi bir Amerikan müdahalesi, ateşkesin ihlali olarak kabul edilecektir” dedi.

Trump’ın açıklaması, İran’ın savaşı sona erdirmek için ABD’ye yeni bir teklif sunduğu bir anda geldi; ancak Trump hafta sonu gazetecilere bunun muhtemelen yetersiz olduğunu söyledi.

Pazar günkü paylaşımında Trump, müzakerelerin hala devam ettiğini ve “herkes için çok olumlu bir şeye yol açabileceğini” söyledi.

Trump aslında, 28 Şubat’ta savaş başlamadan önceki statükoyu yeniden tesis edebilmeye uğraşıyor. O dönemde petrol, gübre, yarı iletken üretimi için helyum ve diğer malları taşıyan kargo gemileri İran’a geçiş ücreti ödemiyordu. Bu geçiş ücretlerinin bazılarının gemi başına 2 milyon dolara kadar çıktığı bildiriliyor.

Trump’ın kumarı başarılı olursa, bu aynı zamanda, ancak düşmanlıkların sona ermesinden sonra körfezi açık tutmak için ortak bir çaba organize eden Avrupalılara yönelik ince bir eleştiri olacak. Trump, biraz alaycı bir şekilde, Avrupalıların ancak İran’la yüzleşme ihtiyacı ortadan kalktıktan sonra müdahale etmekle ilgilendiklerini belirtti.

Ancak riskler de mevcut. Boğazdaki tüm mayınların temizlendiği kesin değil. Ve Tahran yeni ABD girişimine karşı çıkmamaya karar verse bile, Devrim Muhafızları Birliği’nden bir birim veya İran tarafındaki bir birey mesajı anlamayabilir ve karadan veya küçük bir sürat teknesinden ateş açabilir.

İran’ın geleneksel donanmasının büyük bir kısmı çatışmalarda batırılmış olsa da, Devrim Muhafızları donanması, mayın döşeyebilen veya daha büyük gemileri taciz edebilen önemli bir “sivrisinek filosu” sürat teknesine ve dar boğazın kıyısında gemilere insansız hava araçları veya füzeler fırlatabilen mobil fırlatma rampalarına sahip.

Uluslararası Denizcilik Örgütü’nün (uluslararası denizciliği düzenleyen bir Birleşmiş Milletler kuruluşu) verilerine göre, savaşın başlamasından hemen sonraki haftalarda yaklaşık 20 ticari gemiye füze isabet etti. Askeri analistler, bunların çoğunun insansız hava araçları tarafından vurulduğuna inanıyor.