Bu ceza Facebook’un bile canını acıtacak: Cambridge Analytica skandalından 25 milyar dolar ceza

New Mexico’da bir yargıç, Çarşamba günü Meta’yı veri gizliliği uygulamaları konusunda kullanıcıları yanılttığı gerekçesiyle 25 milyar dolar ödemeye mahkûm etti. Bu karar, bir teknoloji devine kesilen en büyük cezalardan biri oldu.

New Mexico, siyasi danışmanlık şirketi Cambridge Analytica’yı kapsayan skandalın ardından 2021 yılında Meta’ya dava açmış ve sosyal medya şirketinin veri gizliliğine ilişkin kamuoyuna yaptığı açıklamalarla kullanıcıları yanılttığını iddia etmişti. Geçen ay, Santa Fe’deki Eyalet Bölge Mahkemesi’nde görülen iki haftalık duruşmanın ardından jüri, Meta’nın New Mexico tüketiciyi koruma yasalarını 43 milyon kez ihlal ettiğine hükmederek şirket aleyhine karar verdi. Her bir ihlal 5.000 dolara kadar ceza taşıyordu.

Çarşamba günü Santa Fe mahkemesi Yargıcı Francis J. Mathew, şirket ve yöneticilerinin kamuoyunu kasten yanılttığını belirterek tarihi cezayı verdi.

Yargıç Mathew 20 sayfalık kararda, “Bu meseledeki zararı abartmak zordur ve bu durum Facebook’un temel iş modelinin kalbine inmektedir,” diye yazdı. Yargıç, yıllar boyunca tekrarlanan “olağanüstü sayıdaki kasti ihlalin” en üst düzeyde cezalandırmayı gerektirdiğini vurguladı.

Teknoloji Devine Ağır Darbe

Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın sahibi olan Meta, sosyal medya platformlarının kullanıcılara verdiği zararlar nedeniyle üst üste kaybettiği davalara bir yenisini ekleyerek en ağır darbesini aldı. Eyaletler ve tüketiciler; Facebook ve Instagram’ın çocuk güvenliğini tehlikeye atması, sosyal medya bağımlılığına yol açması, insanların verilerini rızaları olmadan kullanması ve gizliliklerini ihlal etmesi gibi gerekçelerle binlerce dava açtı.

New Mexico eyaleti, Meta’ya karşı yürütülen mücadelede öncülük ediyor ve zaferler kazanıyor. Ağustos ayında bir New Mexico yargıcı, jürinin şirketin genç kullanıcılara zarar verilmesine çanak tuttuğuna karar vermesinin ardından, Mart ayındaki 375 milyon dolarlık cezaya ek olarak Meta’yı 567 milyon dolar tazminat ödemeye mahkûm etmişti.

Kaliforniya’daki Berkeley Hukuk ve Teknoloji Merkezi Yaşam Bilimleri Hukuk ve Politikası Merkezi Direktörü Vincent Joralemon, New Mexico’nun her iki davada da Meta’yı eyalet tüketiciyi koruma yasalarını ihlal etmekle suçladığını ifade etti. Joralemon,bu yasaların daha önce ifade özgürlüğü yasalarıyla korunan teknoloji şirketlerine karşı dava açmak için etkili bir yol haline geldiğini belirtti.

“Buradan çıkarılacak ders, teknoloji şirketlerini sorumlu tutmanın yolunun tüketiciyi koruma yasaları olacağıdır,” diyen Joralemon, bu cezanın diğer eyaletlere de benzer davalar açma konusunda ilham verebileceğini ekledi.

Ağustos ayında Meta; çocukları bağımlılık yapıcı sosyal medya platformlarıyla tehlikeye attığı iddiaları üzerine 47 eyalet,Columbia Bölgesi ve ABD bölgeleriyle tarihi bir uzlaşmaya varmış, 17,1 milyar dolara kadar ceza ödemeyi ve ürünlerinde büyük değişiklikler yapmayı kabul etmişti. Bu uzlaşmanın bir parçası olarak Meta, Cambridge Analytica ile ilgili benzer gizlilik iddialarını çözmek için 459 milyon dolar ödemeyi kabul etti. Bu durum, diğer eyaletlerin New Mexico’nun açtığına benzer davalar açmasının muhtemel olmadığını gösteriyor.

Eğitim Fonu ve Sorumluluk Mesajı

Eyalet yetkililerine göre New Mexico, Çarşamba günü kazanılan 25 milyar doları kamusal eğitim fonuna aktaracak.

New Mexico Başsavcısı Raúl Torrez yaptığı açıklamada, “Çok uzun zamandır güçlü teknoloji şirketleri, büyüklükleri ve nüfuzları sanki onları hukukun üstünde kılıyormuş gibi hareket etti. Bugünkü sonuç, hiçbir şirketin hesap veremeyecek kadar güçlü olmadığını açıkça ortaya koymaktadır,” dedi.

Meta ise karara itiraz edeceğini duyurdu.

Meta Baş Hukuk Müşaviri C.J. Mahoney yaptığı açıklamada, “Özünde bu dava, insanların internette ne söyleyebileceğine dair yeni kurallar uygulamak için ifade özgürlüğüne bir vergi koymayı amaçlamaktadır. Temyizde kazanacağımızdan eminiz,” ifadelerini kullandı.

Sektörde Emsali Görülmemiş Büyüklükte Bir Ceza

Bazı hukuk uzmanları, cezanın bir jüri kararıyla herhangi bir şirkete verilen en büyük ceza olabileceğini belirtti.

Washington’daki Brookings Enstitüsü’nde kıdemli uzman olan Darrell West, “Bu, sayfadan fırlayıp çıkan şok edici derecede büyük bir rakam. Kongre’nin eylemsiz kaldığı bir ortamda jüriler sorumluluk alıyor,” dedi.

New Mexico’daki veri gizliliği davası bir bakıma, yapay zekanın değil sosyal medyanın odak noktasında olduğu daha önceki bir teknoloji dönemine dönüş niteliğindeydi. 2018 yılında İngiliz firma Cambridge Analytica’nın Amerikalı seçmenlerin profillerini oluşturmak için on milyonlarca Facebook kullanıcısının özel verilerini bilgileri dışında ele geçirdiği ortaya çıkmış ve dünyanın her yerinde gazetelerde haber olmuştu.

Bu ifşalar, Facebook’un insanların bilgilerini nasıl topladığı ve gizliliklerine nasıl yaklaştığı konusunda büyük bir tepkiye yol açmıştı. Birçok sosyal medya platformu gibi Facebook da ücretsiz bir dijital hizmet olarak sunuluyor; ancak kullanıcılar bilgilerini sitelere sağlıyor ve hedefli reklamlarla karşı karşıya kalıyor. Şirketin İcra Kurulu Başkanı (CEO) Mark Zuckerberg, şirketinin verileri işleme biçimi hakkında ifade vermek üzere Kongre’ye çıkmıştı.

Mahkeme Süreci ve Kararın Detayları

Geçen ayki iki haftalık duruşma boyunca New Mexico avukatları, Meta yöneticilerinin gizlilik konusundaki açıklamalarıyla kullanıcıları nasıl yanılttığına dair kanıtlar sundu. Avukatlar, Zuckerberg ve dönemin Meta Operasyon Direktörü (COO) Sheryl Sandberg’in kamuoyuna yaptığı açıklamaları özel e-posta yazışmalarıyla karşılaştırdı.

Meta’nın avukatları ise kullanıcıların platformda hangi verileri paylaşacaklarını seçme gücüne sahip olduğunu savundu ve üçüncü taraf şirketlerin Facebook verilerini toplamasına ilişkin politikalarının 2018’den bu yana önemli ölçüde değiştiğini söyledi.

Zuckerberg duruşmada şahsen ifade vermedi, ancak bir buçuk saatlik yeminli ifadesinin videosu jüriye izletildi.

Jüri üyeleri, nihayetinde Meta ve yöneticileri tarafından yapılan 29 açıklamadan 26’sının haksız veya yanıltıcı olduğuna karar verdi.

New Mexico başlangıçta 40 milyar dolara kadar talepte bulunmuştu. Yargıç Mathew, cezayı 25 milyar dolara düşürmeden önce eyalete 219 milyar dolar tazminat hükmetmişti.

Yargıç Mathew, Zuckerberg’den gelen bir e-postaya atıfta bulunarak, “Facebook, kullanıcılarının gizlilik ayarlarını anlamadığının farkındaydı ve bundan son derece haksız bir şekilde yararlandı. Facebook’un kullanıcıların verileri üzerindeki kontrolüne ilişkin yanlış beyanları münferit olaylar değil, aksine Facebook’un iş modelinin merkezinde yer alan sistematik bir aldatma modelidir,” diye yazdı.

Bu yılın Eylül ayına kadar Meta 52,48 milyar dolar kâr elde etti. Şirketin piyasa değeri ise yaklaşık 1,8 trilyon dolar seviyesinde bulunuyor.

Joralemon, çoğu eyaletin davalarını zaten karara bağlamış olması nedeniyle Cambridge Analytica ile ilgili aynı veri gizliliği ihlalleri için Meta’ya dava açamayacağını ifade etti. Ancak yine de şirketin tüketiciyi koruma yasalarını ihlal ettiği ve yanlış beyanlarda bulunduğu gerekçesiyle diğer ihlaller için Meta’ya dava açma kapısının açık kalabileceğini sözlerine ekledi.