İşçilere kamera taktılar: İşlerini kapacak insansı robotlar böyle eğitiliyor

Geleceğin fabrikaları sessiz sedasız kurulurken bugünün ucuz iş gücü farkında olmadan kendi sonunu hazırlıyor olabilir mi? Küresel Güney’deki hazır giyim fabrikalarındaki fütüristik gelişme teknoloji dünyasında yeni bir etik krizin fitilini ateşledi.

Hindistan’da bazı tekstil fabrikalarında çalışan işçilerden vardiya boyunca başlarına GoPro kameralar takmaları istendi. İlk bakışta sıradan bir performans denetimi gibi duran bu uygulamanın arkasında aslında milyar dolarlık yapay zeka şirketlerini besleyen devasa bir veri madenciliği yatıyor. İşçiler farkında olmadan, gelecekte kendi işlerini ellerinden alacak insansı robotları eğitiyor.

Hindistan’ın başkenti Yeni Delhi yakınlarındaki böyle bir tekstil fabrikasında çalışan 32 yaşındaki Lalita bu yapay zeka distopyasını doğrudan yaşayanlardan biri. Uygulamanın ilk günlerinde işçilerin başlarındaki kameralarla birbirlerine bakıp güldüklerini ve bunu eğlenceli bulduklarını söyleyen Lalita zamanla bu durumun psikolojik bir baskıya dönüştüğünü anlatıyor.

The Guardian’ın yayınladığı habere göre kısa süre sonra her konuşmalarının yöneticiler tarafından dinlenebileceği endişesine kapılan işçiler için çalışma ortamı tamamen değişmiş. Lalita süreci “Duvara güvenlik kamerası monte eder gibi kamerayı bize taktılar” sözleriyle özetliyor. Üstelik neden sürekli kayda alındıklarına dair kendilerine hiçbir açıklama da yapılmamış.

İşin arka planındaki teknik detaylar yapay zekanın insani becerileri nasıl kopyaladığını gözler önüne seriyor. Kameralardan akan binlerce saatlik görüntüler “görme-dil-eylem” (vision-language-action) adı verilen gelişmiş yapay zeka modellerine yükleniyor.

Bu sistem insanların beden hareketlerini, el pozisyonlarını ve hassas işleri yaparken izledikleri adımları saniye saniye analiz ediyor. Nihai hedef bir insanın cekete düğme dikmesi veya kumaşı katlaması gibi esneklik gerektiren ince motor becerilerini insansı robotlara tamamen taklit ettirebilmek.

Bu iş modeli fabrikalara ve robotik şirketlerine aynı iş gücünden iki kez para kazanma kapısı açıyor. Zaten oldukça düşük ücretlerle çalışan işçiler bir yandan kıyafet, diğer yandan da robotların beynini oluşturacak paha biçilemez değerde dijital veri üretiyor. Ortaya çıkan bu değerli veri setleri de teknoloji devlerinin elinde toplanıyor.

Teknoloji şirketlerinin uzun vadeli planı her üretim hattına kolayca uyum sağlayabilen genel amaçlı insansı robotlar geliştirmek ve gelecekte insan işçileri tamamen devre dışı bırakmak.

Her ne kadar uzmanlar mevcut robot teknolojisinin bir insanın esnekliğine ve hızına ulaşması için önünde daha uzun yıllar olduğunu ve kısa vadede bu değişimin imkansız olduğunu belirtse de niyet artık açıkça ortada. Ucuz iş gücünün, hiçbir şeyden habersiz şekilde kendi yerini alacak sistemlerin yapay zeka öğretmenliğini yapması, önümüzdeki dönemin en çok konuşulan hak ihlallerinden biri olmaya aday görünüyor.