Her 10 emekliden yedisi ka­yıtlı-kayıtsız ça­lışıyor ya da iş arıyor

Emeklilik kavramı artık bir dinlenme ve “torun sevme” dönemi olmak­tan çıkmış bulunuyor. Nere­deyse her 10 emekliden yedisi ka­yıtlı-kayıtsız olarak bir işte ça­lışıyor ya da iş arıyor.

Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinin de etki­siyle yaşlılık aylığı alanlara son yıllarda yeni milyonlar eklenir­ken, zor geçim koşulları ve özel­likle genç emeklilerin ikinci ge­lir için çalışma hayatına geri döneme eğilimi, emekli iş gücü arzını büyüttü. Bu trendin etki­siyle, kayıt dışı (sigortasız) ça­lışma oranlarının da hızla arttı­ğı dikkati çekiyor.

İşgücü piyasasında yer alan emeklilerin oranı 2008’de ya­pılan sosyal güvenlik düzenle­meleri sonrasında aylıkların reel olarak giderek düşmesine bağlı olarak yükselmişti.

Fiilen 2023’te başlayan EYT emekli­liği ile bu eğilim güçlü bir dal­gaya dönüştü. Sosyal Güven­lik Kurumu’nun (SGK) verile­rine göre, Türkiye’de Haziran 2026 itibarıyla 12 milyon 309 bin 538 kişi yaşlılık aylığı alıyor. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) bu yılın ikinci çeyre­ğine ait verilerine göre bu kişi­ler içinde işgücüne katılmayan emekli sayısı ise 3 milyon 794 bin düzeyinde. Buna göre geriye kalan 8 milyon 516 bin emekli ya bir işte çalışıyor ya da iş arıyor.

EYT öncesi olarak 2022 sonu baz alınırsa Haziran 2026 so­nuna kadar olan dönemde yaş­lılık aylığı alanların toplam sa­yısı 2 milyon 811 bin kişi art­tı. Bu artışın da 2 milyon 10’u EYT kapsamında erken emek­lilik imkanından yararlanarak özel sektörde yeniden iş haya­tına dönenler dolayısıyla 2023 yılında gerçekleşti. Aynı dö­nemde iş gücüne dahil olmayan (çalışmayan ve iş aramayan) emeklilerin sayısı ise 1 milyon 261 bin kişi azalırken kayıtlı ya da kayıtsız bir işte çalışanlar ile iş arayan emeklilere bu dönem­de 4 milyon 72 bin kişi eklendi.

Emekli olduğu halde çalışma ya da iş arama şeklinde işgü­cü piyasasında yer alan emek­lilerin yaşlılık aylığı alan top­lam nüfus içinde 2022 sonu itibarıyla yüzde 46,8 olan ora­nı bu yıl haziran sonunda yüz­de 69,2’ye ulaştı. Buna göre üç emekliden ikisi fiili çalışan veya iş arayan şeklinde olmak üzere iş gücü piyasasında.

Emekli olduktan sonra yeni­den işgücü piyasasına dönen emekliler içinde sadece adı­na sosyal güvenlik destek pri­mi (SGDP) ödenerek özel sek­törde çalışanların sayısı kayıt­lı reel veri olarak bilinebiliyor. Bu kişilerin 2022 sonunda 945 bin 652 olan sayısı, ilk EYT’li emekliliğinin başlaması ile 2023 sonunda 1 milyon 864 bin 988’e yükseldi. Başka deyişle bu kapsamdaki emekli çalışanla­rın sayısı bir yılda ikiye katlan­dı. 2024 sonunda 2 milyon 104 bin 633 olan bu sayı, 2025 so­nunda 2 milyon 149 bin 227’ye ve bu yıl haziran sonu itibarıyla 2 milyon 233 bin 396’ya ulaştı.

Adına SGDP ödenerek ça­lıştırılan emeklilerin yaşlılık aylığı alan toplam nüfus için­de ilk kez 2022’de yüzde 10’u aşan oranı, 2023 sonunda yüz­de 16,2’ye, 2024 sonunda yüz­de 17,5’e ulaştı, 2025 sonu itiba­rıyla da aynı düzeyde kalan bu oran bu yıl haziran sonu itiba­rıyla yüzde 18,1’e çıktı. Bu kap­samda çalışan emeklilerin ha­ziran sonu itibarıyla 1 milyon 996 bin 715’le ezici çoğunluğu­nu erkekler, 236 bin 681’ini ise kadın emekliler oluşturuyor.

SGK verilerindeki yaşlılık aylığı alan toplam emekli sa­yısından, TÜİK’e göre işgü­cü dışında yer alanlar ile yine SGK’ya göre adına SGDP primi yatırılarak (kayıtlı ve ücretli) çalışan emekliler düşüldüğün­de, geriye işgücüne dahil olup çalışan ya da iş arayan 6 milyon 283 bin kişilik daha emekli nü­fus kalıyor.

İlk bakışta SGK ve TÜİK verileri arasında tanım­lama veya sınıflandırma fark­lılıklarını akla getiren bu fark, kayıt dışı çalışanların yanı sı­ra yasal olarak SGDP’den muaf biçimde çalışmaya devam eden emeklilerden kaynaklanıyor. 4/B (Bağ-Kur) kapsamındaki esnaf ve çiftçiler, emekli olduk­tan sonra kendi adına çalıştık­ları için SGDP’den muaf.

Kamu sektöründe yeniden çalışma­ya dönenen bazı emekliler, ba­zı akademik personel ve emekli muhtarların yanı sıra özel du­rumları dolayısıyla SGDP’den muaf olarak çalışan diğer emekliler de bu kapsamda. An­cak söz konusu 6 milyonu aşkın emekli nüfus içinde en büyük kesimi emeklilik sonrası kayıt dışı çalışanlar ile düzensiz ola­rak kısmi, yarı zamanlı işler­de çalışanlar ve iş arayanların oluşturduğu tahmin ediliyor.