Topladıkları pet şişelerle ev satın alıyorlar

Dünya genelinde çevre kirliliğiyle mücadele kapsamında uygulanan depozito iade sistemleri, ülkelerin belirlediği geri ödeme tutarları ve bu tutarların yerel alım gücü üzerindeki etkisiyle farklı ekonomik sonuçlar doğuruyor. Almanya’da on yıllardır uygulanan “Pfand” sistemi ile Türkiye’de pilot uygulamaları devam eden Depozito Saha Yönetim Sistemi (DSYS), iade bedelleri ve bu bedellerin piyasa karşılıkları açısından belirgin bir ayrışma sergiliyor. 

Almanya’da uygulanan sistemde, tek kullanımlık plastik şişeler ve metal kutular için belirlenen standart depozito bedeli 25 Cent düzeyinde. Türkiye’de ise 2025 yılı itibarıyla devreye alınan sistemde iade edilen her birim ambalaj için belirlenen tutar 25 kuruş olarak uygulanıyor.

İki ülkedeki iade bedellerinin temel ihtiyaç maddeleri üzerinden karşılaştırması şu şekilde:

Almanya’da 0,25 Euro olan birim iade bedeliyle 4 şişe karşılığında bir öğün yemek veya bir kilogram meyve alınabilirken, Türkiye’de 0,25 Türk Lirası olan bu bedelle 4 şişe ancak bir adet plastik poşet ücretini karşılıyor. Günlük 50 şişe toplandığında Almanya’da elde edilen 12,50 Euro bir kişinin günlük gıda masrafını karşılarken Türkiye’de kazanılan 12,50 Türk Lirası sadece yarım ekmek bedeline denk geliyor. Bu disiplinle bir ay sonunda ulaşılan toplam tutar ise Almanya’da 375 Euro, Türkiye’de ise 375 Türk Lirası seviyesinde.

Almanya’daki sistem yüksek iade bedelleri sayesinde düşük gelirli gruplar, öğrenciler ve emekliler için ek bir gelir kapısı oluşturuyor. Aylık bazda toplanan 375 Euro gibi bir tutar, Almanya’nın pek çok bölgesinde konut kredisi taksitlerine veya kapsamlı bir mutfak alışverişine katkı sunabilecek bir ekonomik büyüklükte. 

Türkiye’de ise 25 kuruşluk birim bedel, mevcut enflasyon ve hayat pahalılığı verileri ışığında sembolik bir seviyede kalmaktadır. 2025 yılı ekonomik verilerine göre, bir asgari ücretlinin sekiz saatlik mesai sonunda kazandığı tutara ulaşmak için binlerce şişenin sisteme geri kazandırılması gerekiyor.