Yakında herkesin ezbere bileceği, longevity ile ilgili en önemli terim: İçsel kapasite

Peki ya sağlığınızın her yönünü – ne kadar güçlü olduğunuzu, görüşünüzün ne kadar net olduğunu, ne kadar keskin düşündüğünüzü – yakalayabilecek tek bir ölçüt olsaydı?

İşte içsel kapasitenin amacı bu; bir kişinin bedeninin ve zihninin neler yapabileceğinin bütünsel bir ölçüsü.

“Gerçekten çekici bir terim değil, ancak bilimsel bir bakış açısından mantıklı” diyor The New York Times gazetesinin konuştuğu Columbia Üniversitesi Mailman Halk Sağlığı Okulu’nda üretken yaşlanma profesörü olan ve bu kavramın geliştirilmesine yardımcı olan Dr. John Beard. “‘İçsel’, bireye deriden itibaren atfedebileceğiniz tüm bu nitelikleri ifade eder,” diyor. “Ve ‘kapasite’, bunların işleyişine bakmaktır.”

Henüz doktorunuzdan içsel kapasitenizi test etmesini isteyemezsiniz, ancak uzmanlar doktorların bunu sonunda yaşlı hastaların sağlık ve refahlarını izlemek için – ve potansiyel olarak genç hastalar için de – kullanacaklarını umuyorlar. Daha acil olarak, longevity bilimcileri, bu yeni ölçütün yaşlanmayı yavaşlatmayı amaçlayan bir ilacın veya yaşam tarzı değişikliğinin gerçekten işe yarayıp yaramadığını göstermenin anahtarı olabileceğini düşünüyorlar.

Bu ölçüm nasıl çalışıyor?

İçsel kapasite, 2015 yılında Dünya Sağlık Örgütü tarafından sağlıklı yaşlanma girişiminin bir parçası olarak resmen tanımlandı. Bu girişimin amacı kısmen doktorları ve bilim insanlarını hastalıklara odaklanmaktan uzaklaştırarak yaşlı yetişkinlerin fonksiyonel yeteneklerini en üst düzeye çıkarmaya ve korumaya yönlendirmek.

Uzmanlar, bir kişinin içsel kapasite puanını beş “alt alandaki” performansından türetiyor: bilişsel yetenek, hareket (güç ve hareketlilik), duyusal kapasite (görme ve işitme), psikolojik iyilik hali ve canlılık (genel enerji seviyeleri ve fiziksel stres faktörlerine karşı direnç). Bu alt alanları değerlendiren testlerin çoğu, el kavrama gücü ve yürüme hızı gibi yaşlı yetişkinlerin sağlığını değerlendirmek için zaten kullanılıyor.

Araştırmacılar, içsel kapasitenin yaşlı yetişkinlerin sakatlık ve ölüm riskiyle ilişkili olduğunu gösterdi. Ancak uzmanlar, gerçek klinik değerin bir kişinin içsel kapasitesini zaman içinde takip etmekten kaynaklanacağını söylüyor. Bu, doktorların herhangi bir gerileme belirtisini erken tespit etmelerini ve gidişatı durdurmak veya yavaşlatmak için adımlar atmalarını sağlayabilir.

Dr. Beard, “İnsanlar oldukça sağlıklı ve herhangi bir hastalığı olmasa bile, kapasitedeki değişiklikleri tespit edebiliyoruz,” dedi. “Bu da, ‘Peki, insanların kapasitesini farklı kılan nedir ve daha sonraki yaşamda meydana gelebilecek gerilemeleri önlemek için nasıl daha erken müdahale edebiliriz?’ diye düşünmeye başlamamızı sağlıyor.”

Şimdilik, bilişsel bozukluğu tespit etmek gibi içsel kapasitenin unsurlarını değerlendiren testlerin çoğu, yalnızca yaşlı yetişkinlerde işe yarıyor, çünkü neredeyse tüm genç ve sağlıklı insanlar mükemmel veya mükemmele yakın bir puan alıyor. Ancak bilim insanları, her yaşta daha fazla değişkenliğe sahip diğer ölçümlerin, genç insanlarda da içsel kapasiteyi değerlendirmek için kullanılıp kullanılamayacağını araştırıyor.

Metrik şu anda nasıl kullanılıyor?

İçsel kapasite, Fransa’da yapılmakta olan gerçek dünya deneyi de dahil olmak üzere klinik araştırmalarda inceleniyor. Araştırmada yaşlı yetişkinler, içsel kapasitelerini değerlendirmek ve puanlarına göre kişiselleştirilmiş öneriler almak için düzenli olarak bir anket dolduruyor. Bir kişinin puanı düşmeye başlarsa, takip testleri ve tedavisi için hızla doktoruna veya eğitimli bir geriatri hemşiresine yönlendiriliyor.

Araştırma hâlâ başlangıç ​​aşamasında ve bilim insanları, içsel kapasite puanına göre erken müdahale etmenin birinin daha uzun yaşamasına yardımcı olup olmayacağını henüz bilmiyor. Araştırmayı yürüten araştırmacılarla işbirliği yapan Buck Yaşlanma Araştırma Enstitüsü’nden profesör David Furman, “Öyle olmasını bekliyoruz, ancak henüz elimizde veri yok” dedi. (İçsel kapasiteye ilişkin benzer bir çalışma, Amerika Birleşik Devletleri’nde ilk kez New Mexico’da başladı.)

İçsel kapasite aynı zamanda ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı’nın bir parçası olan ARPA-H (Sağlık İçin İleri Araştırma Projeleri Ajansı) tarafından finanse edilen yeni bir araştırma programının da odak noktası. Programın nihai hedefi, sağlık süresini uzatan longevity ilaçlarının Gıda ve İlaç İdaresi tarafından onaylanmasının önünü açmak.

Birkaç nedenden dolayı henüz onaylanmış longevity ilacı yok. Birincisi, araştırmacıların bir ilacın yaşam süresini uzatıp uzatmadığını belirlemesi çok zor çünkü bu, onlarca yıl süren bir klinik araştırmanın yapılmasını gerektiriyor ve bu da caydırıcı derecede pahalı. Bilim insanları bunun yerine kullanabilecekleri yaşlanmanın temsili örneklerini arıyorlar ve bunun içsel kapasite olabileceğini düşünüyorlar.

Diğer bir engel ise F.D.A. yaşlanmayı bir hastalık olarak kabul etmiyor, dolayısıyla ilaçları yaşlanma sürecini değiştirme yetenekleri açısından değerlendirmiyor. 

ARPA-H programına liderlik eden Andrew Brack, içsel kapasitenin bu sorunu çözmenin bir yolu olabileceğini düşünüyor. 

Bu fikir eşi benzeri görülmemiş bir fikir değil: Yaşlılığın bir hastalık olarak tanımlanıp tanımlanmayacağına dair uzun bir tartışmanın ardından, 2022’de Dünya Sağlık Örgütü bunun yerine Uluslararası Hastalık Sınıflandırması listesinin 11. baskısına “içsel kapasitede yaşlanmayla ilişkili azalma” eklendi.

ARPA-H projesi aracılığıyla bilim insanları iki ana şeyi göstermeye çalışıyor: Birincisi, bir kişinin içsel kapasitesinin nasıl hissettiğine, nasıl çalıştığına veya ne kadar yaşadığına karşılık geldiği; ve ikincisi, egzersiz gibi yaşam tarzı müdahaleleriyle veya GLP-1’ler gibi uzun ömürlülüğe faydası olduğu öne sürülen mevcut ilaçlarla kişinin içsel kapasitesini geliştirmenin mümkün olup olmadığı. 

Başarılı olması halinde, içsel kapasite, yaşlanmayı hedef alan ilaçları değerlendirmek için kullanılan bir ölçüm haline gelebilir ve bu da sonuçta ilk FDA onaylı longevity ilacının kapısını açabilir.

Dr. Brack, “Açık olmalıyız, bunun işe yarayıp yaramayacağını bilmiyoruz” dedi. Ancak şunu da ekledi: “Biz bilim insanlarıyız; deneyi yapmalıyız.”