
Gelin açıkça soralım: Erdoğan bakmıyorken başka alanlarda neler oluyor?
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’la gazeteci olarak tanışıklığım onun İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı olduğu döneme kadar gidiyor.
Gazetecilik mesleği sayesinde Turgut Özal’dan Süleyman Demirel’e; Bülent Ecevit’ten Erdal İnönü’ye, Mesut Yılmaz’dan Tansu Çiller’e ve işte dediğim gibi Tayyip Erdoğan’dan Abdullah Gül’e ülkemiz tarihine büyük izler bırakmış dev siyasi isimlerle tanışma, birlikte vakit geçirme imkanı buldum.
Bu isimlerle bir arada olduğumda hep gündelik haber kaygılarının ötesinde, onları tanımaya, onların temel karakter özelliklerini anlamaya gayret ettim.
Elbette bir insanı tanımak, anlamak çok iddialı şeyler. Kendi çocuğumuzu veya eşimizi ne kadar tanıyabiliyoruz ki?
Ama yine de, karşımızdaki insanın bazı temel özellikleri konusunda bir kanaat edindiğini düşünüyor insan.
Bana soracak olursanız, benim Tayyip Erdoğan’ın karakteriyle ilgili yaptığım gözlemlerden bana en çarpıcı gelenlerinden biri onun ‘mikro yönetim’ düşkünlüğü.
Gerek Belediye Başkanı, gerek Başbakan ve gerekse Cumhurbaşkanı olarak devasa yönetim aygıtlarını yönetti. Bunu yapabilmek çok zor bir iş ve gerçekten büyük bir disiplin ister.
İdeali bu seviyede bir yöneticinin ‘lider’ olması, elindeki işleri başkalarına devretmesi ama o devrettiği insanları kesintisiz biçimde denetlemesi, onları kendi belirlediği tek bir yöne sevk etmesidir.
Modern liderlik hakkında yazılmış geniş bir kütüphane var; hemen hemen hepsinde liderliğin vizyon çizme, uyum içinde büyük ekipleri yönlendirme ve yönetme becerisi olduğu anlatılıyor.
Liderden beklenen ayrıntılarla uğraşmak değil, genel yönelime nezaret etmek. Geminin kaptanı çarkçıbaşının makineleri yağlama takvimini bilmeyebilir ama çarkçıbaşısının bu işlemi ihmal etmeden yaptığını kontrol eder. Dümeni elinde tutmaz ama dümeni tutana hangi yöne hangi hızda gidileceğini söyler.
Ama diyorum ya Tayyip Erdoğan, böyle ‘makro yönetim’ işleriyle ilgilendiği gibi, sanki çok vakti varmış gibi mikro konularla da yakından ilgilenir. Bazen bir bakanın, bazen bir yüksek bürokratın, bazen de daire başkanı seviyesindeki bir orta bürokratın bile işiyle ilgilenir. Hatta üstüne hiç vazife olmayan konularda da mikro yönetim yapma alışkanlığı var.
Tabii, tanıdığım diğer lider içinde de benzer davranışlar sergileyenler vardı. Mesela Turgut Özal, mikro yönetime pek düşkündü. Mesut Yılmaz da öyleydi. Tansu Çiller her konuda bir fikri olduğu için, kendisiyle uyum içinde çalışacak bir ekibi hiçbir zaman tam olarak bir araya getiremedi.
Tayyip Erdoğan’ın belediye başkanlığı döneminde İstanbul’un Boğazdaki gözde semti Bebek’in kenarındaki bir gecekondu mahallesinde, mahallelinin cami isteğini, göze batmayacak bir camiye çevirip kendisinin bizzat sanki mimarmış gibi bu küçük caminin planını çizmişliği bile vardır.
Onun mikro yönetimi konusunda çok sayıda örnek anektodum var. Bunlardan bir tanesi mesela bir özel bankanın sattığı bir “kupon arazi”nin satışını o bankanın patronundan önce öğrenmiş olması.
Bir başkası, bugün yeğeni Erişah Arıcan’ı bol bol konuştuğumuz Prof. Dr. Aydın Ayaydın’ın Bodrum’daki ünlü Mandarin Evlerinden aldığı evin bir bölümünün orman arazisi içinde kalması yüzünden 117 metrekare orman alanını orman olmaktan çıkartmak için yayınladığı kişiye özel Cumhurbaşkanlığı kararı.
Dediğim gibi Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın mikro yönetim merakına ilişkin irili ufaklı onlarca örnek sıralayabilirim. Bu örnekleri sadece ben bilmiyorum, en çok onun yakın çalışma arkadaşları biliyorlar ve bu durum bir kural olarak benimsenmiş durumda. Hemen her şeyden Erdoğan’ın er veya geç haberi olacağı varsayıldığı için o yakın çevredeki insanlar en insani veya özel hayata dair adımlarını bile önceden Erdoğan’a haber verme ihtiyacı duyuyor.
Eğer önceden haberi olmazsa ne yaptığı da biliniyor: Bir danışmanına yeni evini nasıl olup da satın aldığını sorabiliyor; bir bakanının evliliğindeki sarsıntıyı konu edebiliyor; bir başkasının özel hayatıyla ilgili kendisine ulaşan dedikoduyu gece vakti o kişinin evine bizzat giderek kontrola da kalkışabiliyor.
Her şeyi bilmeye, her şeyi yönetmeye dair bu derin arzunun kökeni de sanki belirgin. Hazreti Ömer’e atfedilen “Dicle kenarında kaybolan koyun” meseli, en sevdiği mesellerden biri. Herkesin ondan “Hazreti Ömer adaleti” beklediğini de görüyorum; belki kendisini en çok Hazreti Ömer’le özdeşleştirmeye, hayatta en çok onu örnek almaya çalışıyor; en azından etrafı onun için böyle düşünüyor.
Zaten bir kez daha görüyoruz, şu son fon soygununda Ak Parti içinden gelip de eleştirel tutum alan herkes, özellikle sosyal medyada bir eleştiri yapacağı zaman bunu Cumhurbaşkanı’na yazılmış bir dilekçe gibi yazmaya özen gösteriyor. Bu yolla hem Cumhurbaşkanı bu yaşanan olayın dışında tutuluyor hem de adalet sadece ve sadece ondan bekleniyor, ondan isteniyor. Bir zamanlar Hazreti Ömer’den beklendiği gibi…
Daha önce de yazdım, ben olsam bu dilekçelere sinirlenirim, “Kardeşim burada devlet yönetiyoruz kabile değil, adaleti benden değil devletten beklemelisiniz” derdim ama o öyle değil. Hoşuna gidiyor adaletin kendisinden istenmesi ve beklenmesi, Hazreti Ömer yerine konması.
İnsanlar, yargıdan, adaletten, hatta Allah’tan korkmuyor, ama ondan korkuyorlar.
Şimdi bu denli büyük bir “mikro yönetim” merakı olan insanın bugün ortaya çıkan ve sanılandan çok daha büyük olduğu her geçen gün biraz daha belirginleşen fon soygunundan önceden haberi olup olmadığı tartışılıyor.
Bir kısım insan, onun bu her şeyi bilme arzusunu göz önüne alarak, “Bilmemesi mümkün mü” diyor. Bu bir soru değil, yargı cümlesi.
Bir başka kısım insan ise “Haberi yoktu, öğrenince çok sinirlendi” diyor.
Hangi tez daha doğru? Birinci tezi, yani Cumhurbaşkanı’nın bu olan biteni öteden beri bildiğini kanıtlayacak hiçbir veri yok elimizde; bu tez zaten Erdoğan’ın anlatmaya çalıştığım karakter özelliğinden hareketle ortaya atılan “Olsa olsa” türü varsayıma dayalı bir tez.
O yüzden, aksi ispat edilene kadar ikinci tezin doğru olduğunu düşünmemiz gerek. Yani Erdoğan da olup biteni bizimle birlikte, 16-17 eylül günü bu fonlar tasfiye edilmek zorunda kalınca öğrendi.
Olan biteni öğrenince sinirlenmesi çok doğal. Çünkü ortada çok büyük bir soygun var. Üstelik Cumhurbaşkanının sahiden çok sinirlenmesi lazım, çünkü bu soygunun onun tek başına atadığı devlet kurumlarındaki yöneticilerin doğrudan katkısıyla gerçekleşmiş olması sorumluluğun bir bölümünü de onun üstüne yıkıyor. Düşünsenize haberiniz bile olmayan bir soygundan sorumlu tutulacaksınız. Bir sebep daha var tabii: Bu soygun siyaseten Erdoğan’ı yıpratıyor, daha da yıpratacak, çünkü bu sorumluluk tartışması hiçbir zaman bitmeyecek.
Ama şunu da görelim: Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yaşadığı aslında kendim ettim kendim buldum meselesi aynı zamanda.
Mesut Yılmaz’a atfedilen bir anektod aktaracağım yazının tam burasında: ANAP’a genel başkan, ardından da Başbakan olunca Mesut Yılmaz etrafındaki devasa dedikodu çemberine çok şaşırır. “Herkes gelip bir diğer hakkında bazıları suç niteliğinde de olan şeyler anlatmaya başlayınca anladım, lider kişi etraftan yağan ve hangisinin ne kadar doğru olduğu bilinmeyen bilgilerin bombardımanı altında kalan kişi demek aynı zamanda. Ve daha kötüsü, çok kısa zaman içinde hiç kimseye güvenemeyeceğinizi, herkesin herkesi satabileceğini, herkesin bir fiyatı olduğunu öğreniyorsunuz. Bu durumda lider neredeyse kaçınılmaz biçimde kendi içine ve güvenilir bulduğu ailesine dönmek zorunda kalıyor” diye anlatmış tecrübesini bir seferinde.
Gerçekten de, insan o seviyede bir göreve geldiğinde, insan karakterinin belki de en kötü yanlarıyla her gün defalarca karşılaşmak zorunda kalıyor ve bir yerde insanlığa olan inancını, güvenini, her şeyini kaybediyor, giderek yalnızlaşıyor, takım kaptanı olup takımını yönetmekten uzaklaşmaya başlıyor.
Tayyip Erdoğan’ın başına da aynı şey gelmiş midir? Büyük olasılıkla. Kendisine her gün küfür eden, vatan haini diyenlerin bir küçük çıkar karşılığında veya bir korkutma sonrasında nasıl 180 derece döndüklerini defalarca gördü. Tabii tam tersini de: En yakınından en uzağa gidenleri de gördü. Israrla en yakınında ve en sadık kalanların hep bir ödül beklentisi içinde olduğuna da şahit. (Daha geçen gün onca belediye başkanına rozet takarken içinden ne geçiriyordu acaba? O insanları takdir mi ediyordu, yoksa hakir mi görüyordu?)
Bunlar onun insana ve insanlığa olan inancını ciddi törpüleyen şeyler.
Bu törpüleme hali karakterindeki her şeyi bilme, her şeyi yönetme arzusuyla bir araya gelince de, ortaya bir sistem değil, doğrudan bir kişiye ve onun enerjisine bağımlı bir kaotik düzen çıktı.
Bu soygun, bana soracak olursanız tam olarak o kaotik yönetme-denetleme düzeninin yarattığı bir sonuç olarak karşımızda.
Bir seferinde Hazreti Ömer’e bir savaşta elde edilen ganimetin eşit paylaşılmadığı konusunda hesap sorulmuş, üstelik hesabı soran örnek olarak Ömer’in üzerindeki kıyafeti göstermiş. Bunun üzerine Hazreti Ömer de bu iddiaya oğlunun cevap vermesini istemiş. Oğlu da çıkıp kendi payına düşen ganimeti (kumaş) babasına verdiğini, babasının payıyla da birleşince bir elbise dikilecek kadar kumaş ortaya çıktığını söylemiş.
Bu anektod bir yandan Hazreti Ömer’in dürüstlüğü bir yandan da ona hesap sorulabilmesi onun da hesap vermesi örneği olarak anlatılır.
Ama açıkçası Hazreti Ömer zamanında hesap sormak da, vermek de bugüne göre daha kolaydı. Hem meseleler daha az karmaşıktı hem de herkes birbirini biliyordu, işte anektodda olduğu gibi biri ayağa kalkıp sorusunu doğrudan Hazreti Ömer’e sorabiliyordu.
Bugünse Hazreti Ömer gibi olmak kolay değil, hatta mümkün de değil. Bugün hem meseleler daha karmaşık hem de artık köy meclisinde veya bir camide bir araya gelebilen bir kabile değiliz, çok daha kalabalığız.
O yüzden, kişinin tek tek olaylara hesap vermesi veya hesap sormasını beklemektense hukuk diye, yargı diye, teftiş kurulu diye mekanizmalar geliştirdi insanlık Hazreti Ömer’den sonra. Modern devlet yöneticisinin Hazreti Ömer adaletine güvenerek yönetilemez.
Güvencemiz hukuk olsaydı, sistemde herkesin herkesi denetlemesi bir ayak bağı olarak değil sistemin yaşaması için hayati bir olay olarak görülseydi, medet Hazreti Ömer’in her konuya yetişip her şeyi bilmesi ve adaletini uygulamasında aranmasaydı, bugün bu fon soygununu bu şekilde konuşmuyor olurduk.
