07-04-2026
İsmet Berkan

Komşumuz Afganistan oluyor, mecburen seyrediyoruz

Komşumuz Afganistan oluyor, mecburen seyrediyoruz

Trump diyor ki, “Bir gecede İran’ın bütün köprülerini, bütün elektrik santrallarını bir daha çalışamaz hale getiririm.”

Yapar mı?

İnsan “Yok canım yapmaz” diyemiyor.

Nitekim, İsrail’le bir oldular, geride kalan hafta sonunda bu dediğini yapmaya başladılar.

Bakın, Basra Körfezi kıyısında İran ekonomisinin can damarı bir şehir var: Mahşahr. Burası herhalde dünyanın en büyük petrokimya tesisi. Bizim Aliağa’daki Petkim’in siz deyin üç katı ben diyeyim beş katı.

Bu devasa fabrikaları ve etrafındaki 500 bin nüfuslu şehri ayakta tutan, onlara enerji sağlayan iki tane santral var. Bu santrallar cumartesi günü vuruldu. O fabrikalar artık çalışmıyor, o 500 bin kişi artık karanlıkta.

Bizim Gübretaş’ın yüzde 49 hisseyle ortak olduğu aynı şehirdeki gübre fabrikası da üretimi durdurdu; çünkü elektrik yok. Gübretaş dün Borsa’ya bu durumu bildirdi.

ABD ve İsrail’in tehditlerini yerine getirebileceğine dair bir mesajdı bu bombardıman. Dün de İsrail, İran’ın dev gaz sahası Güney Pars’a güç sağlayan santralı vurdu. Gaz üretimi ve oradaki petro kimya tesisleri de durdu şimdi.

Sanıyorum bu gelişmeler düne kadar burnundan kıl aldırmayan ve Hürmüz Boğazı’nı sıkıştırıp dünyanın heri kalanında sıkıntı yarattıkları için zafer elde ettiklerini düşünen İranlı yöneticileri en sonunda Pakistan aracılığıyla 10 maddelik bir ateşkes planı iletmeye mecbur bıraktı.

Ancak bu ateşkes planı da, esasen ABD’den savaşta yenilgiyi kabul etmesini, İran’ı muzaffer bir ülke olarak görmesini istiyor. İranlılar, bu savaşın kendileri açısından yegane başarısı olan Hürmüz’ü kapalı tutmaya büyük bir pazarlık kartı olarak sarılmış durumdalar.

Başkan Trump dün bu planı reddetti ama İran’a yeni bir öneriyle gelmeleri için kapıyı kapatmadı.

İran’ı yönetenler, bu geceyarısından sonra kendilerinin saatiyle 04.30’da dolacak zaman öncesinde, “Tamam, sizin taleplerinizi kabul ediyoruz, nükleer hevesimizden vazgeçiyor, balistik füze programımızı imha ediyor ve başta Hizbullah ve Yemen’deki Husiler olmak üzere bölgedeki örgütlere verdiğimiz desteği sona erdiriyoruz” derler mi?

Buna da “Hayır demezler” demek içimden gelmiyor.

Ama şunu biliyorum: Başkan Trump, her ne kadar manevra yapmak, geri adım atma konusunda ustalığını sık sık sergilese de, kamuoyu önünde kendini İran konusunda fena bağlamış durumda.

Kara askeriyle gidip ülkeyi işgal etmeyecek ama uzaktan, havadan istediği kadar bombayı yağdıracak. “İran’ı taş devrine döndürmek”ten söz ediyor, bunu bir gecede başarabilir mi bilmiyorum ama enerji santrallarını ve köprüleri sahiden imha edebilir. Bunu yaparsa savaş suçu işlemiş olur ama yapabilir.

Eğer bunu yaparsa İran sahiden Afganistan olur.

Bu, sadece İran halkı açısından değil, Türkiye açısından da dehşet verici bir olasılık.

Biz tam “Suriye ve Kuzey Irak güvenlik sorunu olmaktan çıkıyor, nihayet rahata eriyoruz” diye sevinmeye hazırlanırken bu ikisinden bin beter ve bugünden bakınca süresiz devam edecek bir güvenlik sorunuyla baş başa kalırız.

İran’da ortaya bir takım savaş lordlarının çıkmasının, İran halkının kendini kurtarmak için dağları tepeleri aşarak Türkiye üzerinden göç etmeye çalışmasının önüne kimse geçemez.

Ortada sorumlu davranan ve ülke içinde duruma hakim bir hükümet kalmadığında İran her türlü aşırılıkçılığın ve başıbozukluğun yaşandığı bir yere dönüşür.

Bu olasılık, hayal edilmesi bile zor sonuçlar yaratır.

Tam da bu yüzden Türk Dışişleri Bakanı Hakan Fidan haftalardır çırpınıyor, oradan oraya koşuyor, barış değilse bile bir ateşkes yaratmaya çalışıyor Mısır ve Pakistan’la birlikte.

Unutmayın, İran’ın bir başka komşusu Pakistan ve onlar da ikinci bir Afganistan’a komşu olmak istemiyorlar.

Dileyelim ve umalım ki bu gece yarısına kadar anlamlı bir sonuç elde edilsin.

Yalçın Küçük üzerine tezler

Yalçın Küçük üzerine tezler

Bir yanıyla son derece parlak ve özgün bir düşünür; bir yanıyla delilikle medya maymunluğu arasında gidip gelen megaloman.

Bir yanıyla ciddi ve çok çalışkan bir araştırmacı, bir yanıyla ağzına geldiği gibi yazan, yazdıklarını yayımlamazdan önce bir daha okumamakla övünen bir “velut” yazar.

Benim kendisine olan ilgim, onun 1984-87 arasında yayınladığı beş ciltlik Aydın Üzerine Tezler adlı kitaplarıyla başladı ve sona erdi.

Kitaplar olağanüstü bir araştırmanın ürünüydü, yüzlerce değil binlerce anektodla doluydu ama karman çormandı, ortada tek cümleye indirilebilir bir tane tez vardı, öyle “tezler”den söz edilemezdi, okuyucusunu o kadar dikkate almadan ve yalapşap yazılmıştı ki (kim üç yılda beş cilt kitap yazabilir?) cümle hataları, Türkçe yanlışları öylece duruyordu.

Aydın Üzerine Tezler, bir “opus” olma iddiasındaydı ve içerdiği tezi beğenmeseniz bile aslında cesameti ve kapsamıyla “opus” gibi de görülebilirdi ama işte neredeyse hiç iz bırakmadan kayboldu gitti.

Oysa, yine diyelim içeriğini beğenmeseniz bile Doğan Avcıoğlu’nun “Türkiye’nin Düzeni” kitapları kalıcı oldu, bugün bile okunmaya, satılmaya devam ediyor.

Veya Yalçın Küçük’ün hiç beğenmediği İsmail Cem’in “Türkiye’de Geri Kalmışlığın Tarihi” bugün dahi genç okurların elinde gördüğüm bir kitap.

Hayatı boyunca 50’den fazla kitap yazıp kalıcı tek bir eser ortaya koyamamak Yalçın Küçük’ün karakteri, onun saman alevi doğası ve esasen kendisinden başka kimseyle meşgul olmayan kişiliği açısından bir hayli temsil edici bir örnek.

Akademik hayatının ilk döneminde Sovyetler Birliği’nde endüstrileşmeyi yazan ve öven Küçük, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından hemen sonra 1991’de Sovyetler Birliği’nde Sosyalizmin Çözülüşü başlıklı kitap yazabildi.

Arada ciddi bir ırkçılık şaheseri olan “İsimlerin İbranileştirilmesi” ile her taşın altında Yahudi/Sabetayist komplosu arayan ve bulan bir insan da oldu, epilepsi ve orgazm ilişkisi üzerine kitap yazacak cürete de sahip oldu.

Daha tuhafı, bir çeşit seküler tarikat lideri olarak dönem dönem pek çok parlak denebilecek kişiyi etkiledi, etkisi altına aldı.

Hayatta çok sayıda haksızlığa da uğradı. En büyük haksızlık Ergenekon davasında hapse atılmasıydı. Beş yıl, saçma bile denemeyecek suçlamalar nedeniyle hapiste kaldı.

Dün öldüğünü duyduğumda aklımdan geçenlerin bir bölümü bunlardı.