Geçen hafta Cumartesi günü İstanbul’da bir yapay zeka zirvesi yapıldı.

Zirvenin açılışında Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın yaptığı konuşmayı ve açıkladığı “yapay zeka eylem planı”nı hayretten hayrete düşerek okudum.

Dünyadan ve yapay zekanın geldiği noktadan tamamen bihaber insanlar tarafından yazıldığı anlaşılan bu konuşma, Erdoğan iktidarının hazırladığı bir “yapay zeka eylem planı”nı tanıtmak için yapılıyor.

Eylem planını hazırlayanlar akıllarınca kelime oyunları yapmış. Planın ilk aşamasının adı “Fark et.” Yani yapay zeka diye bir şeyin varlığını önce milletçe fark edeceğiz. Daha yeni farkediyorsak, eyvah ki eyvah..

İkinci aşamanın adı “istifade et.” Yapay zeka bu yolla somut faydaya dönüşecekmiş. Tamam da bu işleri devletin değil özel sektörün yapması gerekmez mi? Özel sektör bu eylem planının neresinde? Onlara soru soruldu mu?

Üçüncü aşama “üret” adını taşıyor. Atı alan Üsküdar’ı çoktan geçmiş, tek başına Çin’de birbirinden farklı 10 binden fazla yapay zeka modeli var, Amerika’daki belli başlı modelleri Türkiye’de milyonlarca insan kullanıyor. Bakın Google’ın modeli Gemini Milli Takıma sponsor oldu, reklamları her yerde dönüyor. Ama biz daha üçüncü aşamada üreteceğiz kendi yapay zekamızı. Şaka gibi.

Ve son aşama yine kafiyeli: “Yönet.”

Cumhurbaşkanı müjde veriyor: Türkiye’deki veri merkezi kapasitesini 1 gigawatt’a çıkaracağız.

Amerika’da dört tane şirket önümüzdeki 4 yılda 50 gigawatt yatırım yapacağını duyurdu ve yatırımlara başladı bile.

Sonra 1 gigawatt veri merkezinin maliyeti 35-80 milyar dolar arası. Kim verecek Türkiye’de bu parayı? Romanya’da bile Türkiye’dekinden daha çok veri merkezi kapasitesi olmasının sebebi nedir, neden Türkiye’de pek az yerli-milli veri merkezi vardır ve bunların fiyatı yurt dışındaki örneklerinden neden çok daha pahalıdır bilen var mı?

Cumhurbaşkanı’nın bu konuları ayrıntılarıyla bilmesi elbette beklenmez ama bu konuşma metnini yazanlarla “yapay zeka eylem planı”nı hazırlayanlar eğer ciddi insanlarsa dünyadaki gelişmelerden haberdar olmalıydı, değil mi?

Bakın, Cumhurbaşkanı Rixos Tersane Otel’de konuşma yapmak için kürsüye gelmeden 24 saatten kısa süre önce yapay zeka alanında dünyanın altını üstüne getiren bir şey yaşandı, acaba bundan haberleri var mı?

Cuma günü Amerikan Ticaret Bakanlığı dev yapay zeka şirketi Anthropic’i arayarak 90 dakika içinde son modelleri olan Mythos 5 ve Fable 5’e Amerika dışından her türlü erişimin durdurulmasını istedi. Şirket de mecburen bu emre uydu, bu iki modele Amerika dışından artık erişilemiyor.

Amerikan Ticaret Bakanlığı bu emrini “ulusal güvenlik”le gerekçelendirdi, hukuki dayanak olarak da daha önce Başkan Trump tarafından yayınlanmış bir kararnameyi gösterdi.

Bakın, burada önemli olan şey şu: Anthropic’in her çeşit yazılımda korsanların faydalanabileceği güvenlik açıklarını 1 saniyeden kısa sürede bulabilen bu iki yapay zeka modeli sadece Amerika’ya hasım ülkelere, mesela Çin’e, Kuzey Kore’ye, Rusya’ya kapanmadı. Aralarında Birleşik Krallık, Avrupa’daki NATO müttefikleri de olan bütün dünyaya kapandı.

Bu hareket Amerika’nın yapay zekayı silah olarak kullanacağının ilk belirtisi.

Amerikan hükümetinin çeşitli birimleri haftalardır Mythos’u kullanıyor ve diyelim Avrupa’da, diyelim Çin’de, diyelim Türkiye’de, diyelim Rusya’da hangi yazılımlarda hangi açık kapıları buldular bugüne kadar bilmiyoruz.

Bu Amerikan üstünlüğü kalıcı değil, zamana duyarlı bir üstünlük. Elbette hem başka Amerikan yapay zeka modelleri hem de Çin’in veya Avrupa’nın modelleri de Mythos’un seviyesini kısa sürede yakalayacaktır ama aradan geçen o sürede neler olacağını bilmiyoruz.

Bu konular Türkiye’de kimsenin umurundaymış gibi durmuyor; yapay zeka zirvesinde bu denli güncel bir tehdide değinen bile olmadı ama başkaları bizim gibi değil.

Fransız ve İsviçre Alplerinde devam etmekte olan G7 zirvesinde Avrupalı müttefikleri Amerikan Başkanına giderek bu iki yapay zeka sistemine kendilerine “ayrıcalıklı erişim” verilmesini istedi. G7 zirvesine Anthropic’in CEO’su Dario Amodei ve OpenAI’ın CEO’su Sam Altman da davet edildi. Çünkü OpenAI’ın ChatGPT 5.5’i de Mythos ve Fable’ın yeteneklerine sahip aslında.

Amacım kimseyi korkutmak değil ama ulusal güvenlik denince mangalda kül bırakmayan iktidarımız acaba bu büyük ulusal güvenlik tehdidinin farkında mı değil, yoksa farkında da onu görmezden mi geliyor?