Mühendislik bir bilim değil, bir uygulama alanı. Ama çok önemli bir alan. İnsana bugünkü uygarlığını hediye eden şeylerden biri mühendislik.

Mühendislik için şöyle demek belki mümkün: İnsanın doğaya ve doğanın güçlerine karşı verdiği mücadelenin sergilenmesi.

Karakaya Barajı’nı ilk olarak 1986’da gördüm. İnşaatı henüz tamamlanmıştı. Gözlerimi alamadım barajdan.

Sarp ve ulaşılmaz dağların arasında, deniz seviyesinden yüzlerce metre yüksekte ve kendisi de inanılmaz 173 metre yüksekliğinde dev bir yapı bu.

Dağın arasında 525 metre yüksekte akan nehrin önüne tam 173 metre yüksekliğinde bir set kuruyorsunuz. Bu setin arkasında suyu 693 metre yüksekte biriktiriyorsunuz ve sonra o suyu borulardan yukarıdan aşağıya bırakıyorsunuz; borudan akan su türbinleri çeviriyor, elektrik üretiyor.

Muazzam bir şey. Doğaya ve doğanın güçlerine karşı elde edilmiş büyük bir zafer.

Böyle zaferlerden dünya üstünde ve ülkemizde çok var. Onların arasında çok meşhur olan bir tanesi Panama Kanalı.

Atlantik Okyanusu ile Pasifik Okyanusu’nu birbirine bağlamak, birinden diğerine kısa yoldan geçişi sağlamak için düşünülen bu kanal 1914 yılında tamamlanmış.

Kızıldeniz’i Akdeniz’e bağlayan, dolayısıyla Avrupa’ya ulaşmak isteyen gemilerin Afrika’yı dolaşmasını gereksiz kılan Süveyş Kanalı ondan çok daha eski ama görece çok daha kolay bir proje Panama Kanalı’ndan.

Panama Kanalı’na giren gemiler, buradan geçebilmek için kademe kademe 26 metre yükseltiliyor. Çünkü kanalın ortasında insan eliyle yapılmış bir baraj gölü var, o gölün yüksekliğine gelmeleri gerekiyor.

Sonra da aynı 26 metreyi tırmandığı gibi iniyor gemiler kanalın öteki ağzında.

Panama, dünya üzerindeki konumundan ötürü su bolluğu bakımından şanslı bir ülke, buraya çok yağmur yağıyor. Bu sayede o baraj gölü sürekli dolu kalıyor, gemiler de rahatça geçebiliyor.

Ama bu yıl durum farklı. Dünya, küresel bir iklim olayı olan El Niño’yu aslında aralık ayında bekliyor ama bu yılın El Niño’su etkilerini erkenden hissettirmeye başladı ve Panama’ya yağmur yağmadı. Daha doğrusu umulduğu kadar yağmadı.

Böyle olunca Gatún Gölü adlı baraj gölünde su seviyesi düşmeye başladı.

Bir yanıyla, “Eh, fena mı, gemileri 26 metre yerine daha az yükseltmek gerekecek” diye düşünebilirsiniz ama bu doğru değil. O gölün su seviyesi boşuna denizden 26 metre yüksekte tutulmuyordu. Su seviyesi düştüğünde bir sürü gemi çeşidi için yeterli derinlik kalmamaya başlıyor.

Aslında bu yıl yaşanan, kanalın işletmeye açıldığı 1914’ten beri ilk kez yaşanıyor. O yüzden Panama Kanalı İdaresi, gemi geçişlerini sınırlamaya başladı.

Yılda 14 binden fazla geminin geçtiği kanalda bu trafiğin kısıtlanması, dünya ticareti üzerinde çok yönlü etkiler yaratacak bir şey.

Düşünün, aslında Süveyş Kanalı’nda da trafik seyreltilmiş durumda. Çünkü kanalın giriş noktası olan Bâbülmendep Boğazı’nda da Husiler gemileri vurabiliyor.

Mühendisler doğaya karşı savaşarak bu iki kanalı insanlığın hizmetine sunuyor, insanlığın daha düşük navlun fiyatlarıyla ürün satın almasını sağlıyor ama aynı insanlık ve aynı mühendislik başka tarafta yaptıklarıyla bir yandan iklim krizini yaratıp Panama’da bile kuraklığa neden oluyor, bir yandan insan eliyle çıkarılan savaşlar yüzünden Süveyş’te de geçişler aksıyor.