
Devlet, fon piyasasındaki krizi ne zamandan beri biliyordu?
Bu konuda ilk işaret aslında Şahap Kavcıoğlu’nun İsmail Saymaz’a verdiği demeçte vardı ama şimdi Tera patronu Emre Tezmen’in ek ifadesinden sızıntıları okuyunca benim açımdan soru daha da netleşti: Fonların patladığını, yükümlülüklerini yerine getiremez hale geldiğini devlet ne zamandan beri biliyordu?
Neden bu soruyu sorduğumu anlatmak için bir kısa kronolojik açıklama yapmam lazım:
-Devlet, yani başta Sermaye Piyasası Kurulu, Borsa İstanbul yönetimi ve hatta Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, bugün soyguna konu olan fonların kağıttan binalar olduğunu, içinde büyük bir yolsuzluk döndüğünü en azından 2025 Kasım ayından beri biliyordu.
-Buna rağmen soyguna göz yumuldu, belki de ‘Aman piyasa bozulmasın’ diye düşünüldü, belki de ‘Son bir yağma daha yapılsın da bakarız’ kayıtsızlığına girildi ama şunu gördük: 2025’te müdahale edilmeyince 2026’da fonlara akan para iki kattan fazla arttı; yani soygunun boyutu da büyüdü, olası mağdur sayısı da çok arttı.
-28 Ağustos 2026 burada kritik tarih. O tarihte SPK nihayet fonlarla ilgili yeni rehberini duyurdu. Bu rehber, özellikle hisse senedi manipülasyonuyla değeri şişirilmiş fonlar için ölüm ilanı gibiydi.
-Piyasadaki yatırımcıların daha az risk almak isteyenleri, ziyafetin sona erdiğini ve sofranın toplanmakta olduğunu görünce panik halinde paralarını çekmeye başladı.
-Fon soygunun bir çok büyük aktörü (Tera), bir onu taklit edip büyümüş aktörü (Pusula), bir de görece daha küçük aktörleri var. Burada ilk düşen kale, taklitçi aktör Pusula oldu.
-Pusula sadece fonlardan yaşanan yoğun para çekmeler nedeniyle değil, patronlarına uygulanmakta olan fon soygunuyla hem ilişkili hem ondan bağımsız adli tedbirler nedeniyle zordaydı. Örneğin patronlardan Muhammed Yarız için daha 2 Eylülde savcılık yurt dışına çıkış yasağı getirmişti.
-Şimdi hem Şahap Kavcıoğlu’nun kendi açıklamalarından hem de Tera patronu Emre Tezmen’in ifadesinden anlıyoruz; Türkiye’nin BDDK Başkanı Pusula’nın batmasını önlemek için devreye girmişti. Emre Tezmen, ‘Bana Pusula’yı almam için baskı yaptı’ diyor.
-Gerçekten de izleyen günlerde Tera’nın Pusula’yı satın alacağı açıklandı. Derken sadece 24 saatte bu satın alma görüşmeleri sonuçlandı, Tera’nın Pusula’yı bütün varlıklarıyla devraldığı açıklandı. Hemen ertesi günü Emre Tezmen’in kendisi de Tera’nın resmi sözcüsü de, Pusula’da dümene Tera’nın oturduğunu duyurdu bile.
-Amaç, Pusula’nın artık ‘sağlam elde’ olduğunu söyleyip yatırımcılara güven vermek, para çıkışını durduramasalar bile yavaşlatmaktı ama aslında Tera da kağıttan kaleydi ve o kale o sırada yıkılmaktaydı.
-Daha önce yazdım, bir daha anlatayım: Fonlar tabii çeşit çeşit. Her fonun 7 üzerinden bir risk puanı var. Örneğin hisse senedi fonları zaten başından beri yüksek riskli fonlar. Ama buna karşılık para piyasası fonları kağıt üzerinde çok daha düşük riskli. Bunlara para yatırmak, fiiliyatta neredeyse banka hesabına para koymak gibi bir şey.
-Şahap Kavcıoğlu herhangi biri değil. Türkiye’de Merkez Bankası Başkanlığı yaptı; onun başkanlığı döneminde Cumhuriyet tarihinin en büyük dolara hücumlarından ve piyasa paniklerinden biri yaşandı; zaten o yüzden KKM denen şey icat edilmek zorunda kalındı.
-Kavcıoğlu’nun daha Eylül ayı başında Pusula’daki çöküşten ve piyasa paniğinden haberdar olduğu anlaşılıyor. Tabii paniği bitirmenin bir yolu, Pusula’nın bütün yükümlülüklerini yerine getirebilecek güce sahip olduğunu göstermek. Ama öyle bir güç yok. Kavcıoğlu, kamusal görev ve sorumluluğu gereğini yapmak, gerekirse Cumhurbaşkanına kadar gidip ‘Yahu bunlar batıyor’ demek yerine kendi inisiyatifiyle Pusula’yı kurtarmaya çalışıyor. Emre Tezmen bu durum için ‘Ya bir çıkarı var ya da ortaklığı’ diyor.
-Esasen bugünden bakınca, yatırımcıların paniğe kapılması ve paralarını çekmek istemesi anlaşılır bir şey olmakla birlikte aynı paniği o fonları yöneten portföy yönetim şirketlerinin de yaşaması anlaşılması zor bir durum. Fonların yapması gereken taşıma suyla değirmeni döndürmeye çalışmak değil, yatırımcısına ciddi zarar yazdırıp gerekirse fonu kendisi tasfiyeye kadar götürmekti. Yani fon varlıkları hızla borsada satışa çıkarılır, yatırımcıya da para kaybettirilerek T+2 gününde ödeme yapılabilirdi.
-Ama bugün görüyoruz ki bu yapılamazdı; çünkü aynı protföy yönetim şirketi bünyesindeki fonlar birbirleriyle son derece girift alacak-verecek ilişkileri içindeydi. Tek bir fonu batırmak, kağıttan kalenin geri kalan fonlarının da devrilmesine neden olacaktı. Fon yönetim şirketlerinin paniği buydu.
-O panik o hızlı gelişmelerin yaşandığı 8-10 günde çok daha vahim bir şeye neden oldu; portföy yönetim şirketleri bünyelerindeki görece daha düşük riskli para piyasası fonlarına yöneldi, o fonlardaki likiditeyi hisse senedi fonlarına aktarmaya başladı.
-Baksanıza BDDK Başkanı bile fonları taşıma suyla değirmen döndürmeye yönlendiriyordu; o aşamada, yani para piyasası fonlarının içi boşaltılırken duruma müdahale etmesi gerekenler, Takasbank, Borsa İstanbul ve SPK da bu kirli işlemlere izin verdiler, izin vermek ne kelime Takasbank eliyle bu işlemleri kolaylaştırdılar, hatta üzerinde ‘Satılamaz’ şerhi olan hazine bonolarının bile el değiştirmesine izin verip o değirmene su taşıdılar.
-Dikkat edin, bütün bunlar 16 Eylülden, yani SPK’nın 131 fonu tasfiye etmeye karar vermesinden önce yaşandı.
-Kısacası devlet soygunu da, soygun sebebiyle çıkan yangını da biliyordu; kendi eliyle duruma yardımcı olarak soygunun boyutunun büyümesine sadece izin vermedi, kendisi boyutu büyüttü.
-BDDK Başkanı, davranışını affettirmek için Pusula’ya ait olan Katılımevim ve Eminevim şirketlerini kurtarmaya çalıştığını söylüyor ama esas yapması gereken şey bu kurtarılması gereken iki ‘evim’ şirketine el koymak, sonra da TMSF eliyle bu şirketleri işte bugün olduğu gibi Emlak Katılım Bankası gibi bir başka varlığa devredip oradaki tasarrufçuları korumaktı. BDDK Başkanının sorumluluğu küçük tasarruf sahiplerini korumak, iki patronu korumak değil.
-Burada kamunun, yani devletin sadece görev ihmalinden söz etmiyoruz artık; bizzat kendisinin soyguna katılmasından, soygun düzenini kurtarmaya çalışmasından söz ediyoruz.
Bu pilav daha çok su kaldıracak.

